Vikan


Vikan - 11.12.1952, Blaðsíða 6

Vikan - 11.12.1952, Blaðsíða 6
AMAZON - Risafljótið sem er rennandi haf ÞAÐ ER ÓBEISLAÐ OG ÓVIÐRÁÐANLEGT EN FELLUR UM AUÐUG FRAMTÍÐARLÖND FLUGPREYJAN birtist í dyr- unum og segir: „Við erum að fljúga inn yfir Amazon." Þrjátíu mínútum síðar kemur hún aftur fram til farþeganna: „Við erum komin yfir Ama- zon." Jafnvel vönustu ferðamenn hljóta að reka upp stór augu. Hvað er þetta eiginlega? Hér er flugvél, sem flýgur með 300 mílna hraða á klukkustund, og hún er 30 mínútur að fljúga yfir eina á! En þetta er deginum sannara. Það eru 150 mílur milli bakkanna skammt ofan við ármftnnið. Þetta er fljót fljótanna, streymandi sjór. Þetta er ekkert líkt öðrum ám, jafnvel stór- fljótum á borð við Mississippi. Enda kölluðu fyrstu landkönnuðirnir Ama- zon „Mar Dulce", þ. e. Ferskvatns- haf. Og Brazillumenn kalla Amazon enn þann dag í dag Ægisá. Jarðfræðingarnir segja okkur, að raunar hafi einu sinni verið þarna einn angi af úthafinu, sem tengdi saman Atlandshaf og Kyrrahaf og skipti Suður-Ameríku í tvö gefisi- stór eylönd. Svo risu upp Andesf jöllin og lokuðu vesturendanum. Og regn kom í f jöllin og steyptist niður f jalls- hliðarnar og þá hófst ganga „hafs- ins" til sjávar. Það er vitað um 1100 ár, sem falla í Amazon. Tíu þeirra eru stœrri en Rín. Madeira er 3,000 mílna löng og 90 þverár falla i hana, áður en hún sjálf sameinast Amazon. Rio Negro, sem er 1500 mílna löng, nœr 20 mílna breidd áður en hún hellir hinu svarta vatni sínu út i mórauða álana í Ama- zon. Allar þessar ár, sem að lokum verða ein á, taka vatn af landssvæði, sem er yfir þrjár milljónir ferkíló- metra. Amazon dugar ekki Brazilía ein saman. Hún teygir anga sína langt inn í Boliviu, Perú, Ecuador, Colombiu og Venezuela. Hún er í tengslum við stöðuvatn, sem er að- eins 80 mílur frá Kyrrahafsströnd- inni. Hafskip geta siglt 2,400 mílur upp Amazon, til borgarinnar Iquitos. Siglingaleiðirnar á þveránum eru samtals um 30,000 mílna langar. Léttír fljótabátar geta siglt 50,000 mílna veg. Þetta þýðir, að það er hægt að sigla sem svarar tvisvar sinnum kringum hnöttinn — án þess að fara af Amazonfljóti, Áin er ennþá 120 feta djúp þegar komið er til Iquitos, 2,400 mílur frá hafinu. Og hvað breiddinni viðvikur, þá verður enn að fara 400 mílur upp fljótið, áður en það verður eins „mjótt" eins og árminni Mississippi. Hvað skeður þá, þegar þessi óskap- legi vatnsflaumur er kominn í einn farveg og fellur I áttina að Atlands- hafi? Það er eins og ef allar árnar JTiskimennirnlr mega vara sig aS villast ekki, því jafnvel vönustu flugmenn ruglast í ríminu., frá Leningrad til Madridar sameinuð- ust í eitt ægilegt flóð. Rakinn, sem fljótið framleiðir, er meiri en upp úr öllum fljótum Evrópu samanlagt. Al- arnir, en þeir eru margir, verða 500 til 1,000 feta djúpir. Þegar regntíminn byrjar, vex enn veldi risafljótsins. Það rifur upp tré með rótum, kaffærir skóga og gresj- ur, býr til fen og mýrar á stærð við Texas. Það breikkar ótrúlega; sums- staðar eru 300 mílur milli bakkanna. Þetta haf er þakið eyjum — óbyggðum eyjum — því hver þorir að búa á eyju, sem kann að færast í kaf á hálfum degi? Fiskimennirnir verða að vara sig að villast ekki. Vanir flugmenn ruglast í ríminu. Munurinn á „flóði" og „fjöru" er ægilegur. Við Manos getur mismun- urinn orðið 20 metrar. I>essvegna eru þorp hinna innfæddu undantekningar- laust reist á hæðum og húsin ejálf standa oft á sfeólpum. Það er ekki óvenjuleg sjón að sjá mann róa ein- trjáningnum sínum beint inn um kofadyrnar. Líka grípa margir til ,,húsbátannaj"; þeir búa á flekum megnið af regntímanum. Fljótið er sífellt að búa til nýjar eyjar — og eyða þeim. 1 mestu flóð- unum geta myndast stórar eyjar, sem skdgargróðurinn nær að festa sig á fyrir næsta flóð. Stundum er þessi gróður orðinn nokkurra metra hár og eyjan græn og byggileg, þegar fljótið snýr við blaðinu og fleytir henni burtu, gereyðir henni, á nokkr- um klukkustundum. Áin er algerlega ótamin. Á henni er engin brú og ekki ein einasta stífla tefur ferð hennar. Það þyrfti býsna mikla bíræfni — og bjartsýni — til þess að reyna að beisla einn fimmta hluta alls rennandi vatns í heiminum. Það er fleira en stærðin sem minn- ir á haf þar sem er Amazon. Fisk- arnir í Atlandshafi virðast nefnilega kunna fullt eins vel við sig í fljótinu eins og í hafinu. Hákarlar, hnýsur, sverðfiskar og ótal aðrir fiskar leita yfir 2,000 mílur upp frá ströndinni. Amazonfljótið er 4,000 mílur á ítngd. 1 minni þess eru þrjár eyjar, ein er 47 mílur á lengd, önnur 27, sú þriðja, Marajó, eins stór og Sviss- land. Það hefur verið reiknað út, að um 250 biljónir lítra af vatni streymi fram úr árminninu á hverri klukku- stund, og svo mikill er vatnsþunginn, að straumsins gætir yfir 100 mílur frá ströndinni. Það hefur oft verið sögð sagan um fiskimennina, sem urðu vatnslausir úti í hafi og báðu skipstjóra á far- þegaskipi um vatn. „Það er allt í kringum ykkur'V var svarið. Og þeg- 6

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.