Vikan


Vikan - 23.02.1967, Blaðsíða 14

Vikan - 23.02.1967, Blaðsíða 14
 ^BlÍSIlllBIÍIislf tlSÍft I 1 Éi er reiði fólksins Marat oofhlutverk hans í frönskn byltinounni arís, borgin mikla, mið- stöð fagurra lista. sam- komustaður Evrópu, verður stærri og fegurri með hverjum degi sem líður," stendur skrifað í ferðabók einni frá lokaskeiði átjándu aldar. Og það voru orð að sönnu, ekki sízt vorið 1790. Þann fjórtánda júlí það ár var gífurlegur manngrúi — fjögur hundruð þúsund manns að sögn — samankominn á hinum svo- kallaða Marsvelli í borginni. Sá dagur var þá orðinn þjóðhátíð- ardagur Frakka, hafði orðið það árið áður, þegar borgarmúgurinn mölvaði niður Bastilluna og myrti varðmennina þar. Þessi viðburður var álíka sóðalegur og virðuleikalaus og skríluppþot eru vön að vera og þar að auki tilgangslaus með öllu, því þótt Bastillan hefði einu sinni verið notuð sem alvörufangelsi, þá sátu þar nú ekki inni neinar frelsis- hetjur eða baráttumenn fyrir mannréttindum, eins og hinir móðursjúku Parísarbúar töldu sér trú um, heldur sárafáir þjófar og meingerðamenn, sem sízt af öllu voru þess verðir að heil bylting væri sett í gang til að hleypa þeim út á strætin. Engu að síður hefur þessi dagur síðan verið þjóðhátíðardagur Frakka, og má undarlegt heita að þjóð með aðra eins sögu skuli kalla jafn ómerkilegan og skömmustu- legan atburð þann virðulegasta, sem með þeim hefur skeð. Því vissulega er margs annars skemmtilegra að minnast úr Frakklandi síðari hluta átjándu aldar. Þá var blómatími upplýs- ingaraldarinnar og sjaldan eða aldrei hefur frönsk menning risið hærra. Það ætti að nægja að nefna nöfn eins og Voltaire, Rousseau, Montesquieu, eða þá alfræðinganna. En eins og oft vill verða um blómatímabil fagur- fræðilegra mennta, þá fylgdi þessu mikil glaðværð og léttlifn- aður að því skapi. Þetta þurfti nú kannski engan að saka, en það var bara ekki franska þjóðin í heild, sem skemmti sér, heldur fyrst og fremst hirðin og aðall- inn, sem undir stjórn hins ein- valda konungs nutu víðtækra forréttinda. Og þetta hefðarfólk var ekkert smátækt í lifnaðar- háttum; það skemmti sér hömlu- lítið og borgarar og bændur landsins, sem máttu borga brús- ann, urðu ófrýnni með hverju árinu sem leið. Konungar þessa tímabils — Lúðvíkar númer fimmtán og sextán ¦— voru litlir skörungar og höfðu engan hemil á drottningum sínum, frillum og aðalsherrum, sem engu sinntu nema klækjaspili um völd og auð og létu sig heill alþjóðar minna skipta en nokkuð annað. Einn merkasti viðburður þessa leikárs hérlendis verður ómótmælanlega upp- færsla leikritsins Marat, eftir Peter Weiss, á fjölum Þjóðleikhússins. Peter Weiss er Þjóðverji, fæddur 1916 í námunda við Berlín, en býr nú í Stokkhólmi. Hann hefur skrifað skáldsögur, leikrit og kvikmyndahandrit, en Marat mun vera frægasta verk hans til þessa. Raunar hét það upprunalega Marat— Sade, eftir tveimur aðalpersónunum, en afkomendur de Sades markgreifa gerðu þá uppsteit og hefur það orðið til þess, að aðeins fyrri hluti nafnsins er að jafnaði notaður. (Grein um de Sade birtist fyrir skömmu í Vikunni, í greinaflokknum Verstu menn veraldar). Leikritið var fyrst sýnt í apríl 1964 í Schiller-leikhúsinu í Berlín, en árið eftir í Aldwych-leikhúsinu í Lundúnum undir stjórn Peters Brook, og vakti sú sýning mikla athygli og þótti einn merkasti viðburðurinn í leikhúslífi Breta það ár. Var uppfærslan kvikmynduð. Síðan var verkið sýnt í New York og gekk þar í sex mánuði, og víðar um heim hefur það verið sviðsett og hvarvetna vakið mikla athygli. Þýðingu leikritsins á islenzku gerði Árni Björnsson, cand. mag., en lelkstjóri verður Ástralíumaðurinn Kevin Palmer, sem um þessar mundir starfar á vegum Þjóðleikhússins. Hann stundaði leiklistarnám í Bretlandi og starfaði þar síðan hjá ýmsum leikfélögum, þar á meðal í tvö ár hjá Konunglega Shakespeare-félaginu. Aðspurður um Marat sagði hann blaðamanni Vikunnar, að ekki væri hægt að flokka verkið undir neina sérstaka stefnu í leiklist; þar væru auðséð áhrif frá Brecht, absúrdisma og úr enn fleiri áttum. Uppistaða leikritsins er efni frá tímum frönsku byltingarinnar, en það er raunar aðeins rammi um meginviðfangsefni hans, sem eru mórölsk vanda- mál mannsins á öllum tímum og ekki sízt þeim, sem við lifum á. Verkið er látið gerast áríð 1808 á Charenton-geðveikrahæli, þar sem sá alræmdi mark- greifi de Sade er meðal sjúklinga. Hann setur á svið leikrit um líf Marats, örlög hans og dauða, og fara sjúklingar á hælinu með öll hlutverkin í leikn- um. En oft er leikurinn rofinn af rökræðum þeirra de Sades og Marats, er þeir metast um viðhorf sín. De Sade er líbertíninn, siðleysinginn, í allra grófustu merkingu þess orðs, tilbiður og lifir fyrir sjálfan sig einan og horfir ekki í að valda öðrum kvöl og pínu í þeim tilgangi. Leiðarstjarna Marats er hinsvegar heill fólksins — eða svo heldur hann sjálfur — og fyrir þann málstað hikar hann ekki við að koma af stað viðurstyggilegum fjöldamorðum. Svo geta áhorfendur reynt að dæma um, hvor gæfulegri sé, hinn eigingjarni siðleysingi eða hugsjónamaðurinn. 14 VIKAN 8 tbL
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.