Vikan


Vikan - 31.03.1977, Blaðsíða 47

Vikan - 31.03.1977, Blaðsíða 47
nanda og þrátt fyrir stranga kenningu rétttrúnaðarins meö eilífan bruna I Helvíti aö fyrirheiti, þótti mörgum svo, að betra væri aö létta sér örlttið eymdina í jarðllfinu, þótt með brellum væri, úr því að neðri vistin væri þeim búin hvort sem var. Ekki var loku fyrir þaö skotið, aö meö iðrun og heitum bænum fyrir dánardægur mætti milda hinn reiða Guð, svo að hreins- unareldurinn væri látinn duga. Á 17. öld var farið að draga mjög úr trúnni á tröll, enda flest oröin aö steini fyrir aðgæslu- leysi og fávisku. Þeim mun meira llf var í huldufólki og draugum. Þótt huldufókstrú sé JEP. n h ?¦ f s /c i c Z p 9 c m c s P H C s k k P S k n UÆ xnr. að mestu liðin undir lok, er ekki örgrannt, aö eitthvert llf leynist með afturgöngum ennþá, sem að vísu koma nú óllkt kurteislegar fram en áður fyrr, enda hættar að drepa menn og fénað og brjála fólk. Fáfræðin og helvítiskenningin sáu galdra- trúnni fyrir andlegu fóðri, og þótt undarlegt megi virðast voru lærðir menn í stöku tilfellum ekki eftirbátar almúgans í bábiljum, og má sem dæmi nefna jafn vlsan mann og séra Björn í Sauðlauksdal, sem var frumkvööull í ræktunarmálum og málvísindum. Þannig var og um fleiri merkismenn. E.t.v. hafa sýslumenn í vissum tilfellum dæmt menn á bálið gegn betri vitund af ótta við kirkjuvaldið og almenningsálitið, þótt ósannað sé. En þvi verður ekki neitað, að svo var farið sumum hinna ólánssömu galdramanna, sem kæröir voru, aö þeirtrúðu sjálfir á galdramátt sinn, og aðrir, sem beittir voru hótunum og pyntingum, játuð á sig hin svívirðilegustu óhæfuverk, sem áttu sér enga stoð I veruleika. Menn fóru meö galdur í ýmsum tilgangi, svo sem til að hrekkja náunga sinn meö því að koma fyrir gripum og fénaði eða valda heimilis- fóJki heilsutjóni o.s.frv. Þetta voru mestu skaðræðis galdramenn. Meinlausari voru þeir, sem reyndu með kukli að komast yfir stúlku, þótt árangur reyndist ekki ávallt eftir erfiði. Svo voru einnig til þeir, sem reyndu galdur sér til ábata. Þannig mætti lengi telja upp hin ýmsu afbrigði, þó að ekki verði gert hér. Galdrabrennur fóru sem ægilegur faraldur um hinn kristna heim, og fóru íslendingar ekki með öllu varhluta af þeirri plágu. Eigi voru færri en 23 menn brenndir, þar af ein kona, en sumir segja 25 manns, þar af líklega 17 að vestan, en enginn úr austfirðingafjórðungi. Arnfiröingar og homstrendingar þóttu mestir kunnáttumenn á galdur af öllum landslýð. Er ekki ólíklegt, að einangrun og tröllskapur landslagsins hafi orðið til að beina hugum fólks öðru fremur að dularöflum annarra sviða, þótt ekkert verði um þaö sagt með vissu. Fjölmargar sagnir eru um uppvakningu drauga, og sendingar voru I förum landshorna milli og ekki alltaf I góðum tilgangi. Þó kom það fyrir, að þeir sem best kunnu lag á slíkum piltum gætu vikið þeim fyrir sig sér til hagræðis, t.d. látiö þá sækja tóbak er þraut, eða stugga við fé úr túni, svo eitthvað sé nefnt. En oft fór svo, þegar sendingar voru ( ferðalögum I illum tilgangi, að kunnáttumenn voru til viðtöku og komu þeim fyrir, eða mögnuðu þær jafnvel á sendandann meö hinum verstu afleiðingum. Var ekki að sökum að spyrja, þegar tveir slyngir galdramenn áttust við. Píslarsaga séra Jóns Magnússonar á Eyri er alkunn og verður ekki rakin hér. Þar kemur mjög greinilega fram galdraóttinn og *>\\ sú imyndun, sem af honum spratt. Einnig mætti minna á hrakfarir Galdra-Lofts, er hann náði ekki Rauðskinnu Gottskálks biskups grimma vegna mistaka félaga sins, sem hringdi klukkum Hóladómkirkju of •snemma fyrir hræðslu sakir, enda særirjgarnar orönar svo magnaðar, að ekki var lengur til að standast. Gráskinnur munu hafa veriö til á báðum biskupsstólunum, en glatast á 17. öld, eða verið eyðilagðar af ásettu ráði. Styður að því sú sögn, er Brynjólfur biskup Sveinsson náöi, 13. TBL. VIKAN47
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.