Vikan


Vikan - 28.01.1988, Blaðsíða 8

Vikan - 28.01.1988, Blaðsíða 8
kjósendur vita sjaldnast hvaða stjórn þeir eru að kjósa yfir sig, jaíhvel þótt kosningaúrslit liggi fyrir að lokinni talningu. Fram- kvæmd íslensks lýðræðis er því oft í raun eins konar tilraunast- arfsemi hverju sinni eða hreint happdrætti og alltaf jafii spenn- andi að sjá hvernig til tekst. Þar sem öll spjót virðast bein- ast að Jóni Baldvini Hannibals- syni fjármálaráðherra um þessar mundir, vegna mikilla og um- deildra afkasta hinnar nýju ríkis- stjórnar íslands, fannst Vikunni við hæfi að fá ráðherrann sjálfan til að ræða málin og svara ein- hverri af þeirri gagnrýni sem hefur dunið á honum í þjóð- félagsumræðunni undanfarið. Jón Baldvin Hannibalsson segist óhræddur hafa ráðist í að efna kosningaloforð flokks síns um víðtækar endurbætur á fjár- reiðum ríkisins, umbreytingu á skattakerfinu og allsherjar upp- stokkun á tollalöggjöf landsins þegar hann loks komst í aðstöðu til þess. Um stundarvinsældir eða óvinsældir segist hann láta sig litlu varða. Hann er sann- færður um að hinar umfangs- miklu aðgerðir undanfarið muni að lokum bera þann ávöxt sem alþjóð getur sætt sig við. „Pólitíkus sem aldrei aðhefst neitt þorir aldrei að taka á sig tímabundnar óvinsældir, hann er ekki einnar messu virði. Sá sem gerir aldrei neitt annað en það sem hann heldur að baki honum vinsældir er óhæfur stjórnandi. Við höfum nóg af svoleiðis pólitíkusum," segir Jón Baldvin Hannibalsson. „Þessi ríkisstjórn hefur komið meiru í verk á hálfu ári en flestar ríkisstjórnir lýðveldistímans á heilu kjörtímabili. Hún hefur komið í verk hlutum sem sumar aðrar ríkisstjórnir hafa gert ítrekaðar adögur að en runnið af hólmi. Ég veit um enga rikis- stjórn á nálægum pólitískum breiddargráðum sem hefur komið jafii stórum og erfiðum breytingum í framkvæmd á jafii- skömmum tíma," segir fjármála- ráðherra. Fjárfestingarfyllerí og neysluæði Þegar þú talar um að stjórn- málamaður í vinsældaleit sé óhæfur, áttu þá kannski við Steingrím Hermannsson sem er tvímælalaust einn vinsælasti stjórnmálamaðurinn á íslandi í dag? „Nei, ég geri það reyndar ekki. Steingrímur var mjög um- „Pólitíkus sem aldrei að- heffst neitt bakar sér ekki óvinsældir, hann er ekki einnar messu virði." deildur sem fagráðherra í sjávar- útvegsmálum og landbúnaðar- málum. Virðing hans fór vax- andi sem forsætisráðherra og fyrrverandi ríkisstjórn náði árangri á tímabili. Hins vegar þekki ég ekki nóg til innviða þess stjórnarsamstarfs til þess að meta hversu góður stjórn- andi hann er við slíkar aðstæð- ur. Árangur síðustu stjórnar í upphafi var eins og happdrætt- isvinningur. Það var metafli. Það var síhækkandi verð á mörkuð- um. Það var hrun í olíuverði og lækkun erlendra vaxta. Það sem gerði síðan gæfumuninn voru kjarasamningar sem tryggðu stöðugleika árið 1986 og voru forsenda þess að nýta ytri skil- yrði til að lækka verðbólgu. Það þurfti áreiðanlega eitthvert frumkvæði til að ná þessum kjarasamningum en hin hliðin á þessu máli var að hagvaxtar- skeiðið var undir lok ársins að snúast í verðbólguskeið. Það lýsti sér í fjárfestingarfylleríi og neysluæði með versnandi við- skiptahalla og útgjöldum langt umfram efni. Þá reyndi á síðustu ríkisstjórn sem fékk ráðgjöf um að grípa í taumana en hún sinnti því ekki af pólitísku kjarkleysi. Þess í stað gekk hún til kosninga með skrumáróður á fullu, um að allt væri í fínu lagi, samanber „Klett- inn í hafinu" og „Hina réttu leið". Þessi ríkisstjórn er að sumu leyti óheppin því að hún er að framkvæma viðamiklar stjórnsýsluumbætur á sama tíma og ytri skilyrði hafa snarsnúist til hins verra. Við það verða um- bæturnar miklu umdeildari en þeim mun nauðsynlegri líka," segir fiármálaráðherra. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að íslensk stjórn- sýsla hefur oft líkst einni alls- herjar tilraunastarfsemi. Stjórn- valdsákvarðanir standa oft kannski ekki lengur en nokkra mánuði í senn og almenningur veit ekki sitt rjúkandi ráð. Áætl- anir fólks fara í vaskinn og eng- inn hefur getað treyst því að hlutirnir standi stundinni lengur. Dæmi um þetta eru svo mörg að það er óþarfi að rekja þau ölí hér." Verður þessu ekki eins varið með þessar miklu umbætur sem þú ert að hrinda í framkvæmd og hefur svo mikla trú á að séu til góðs? Er nokkuð á það að treysta að ekki komi allt í einu til nýjar stjórnvaldsákvarðanir, annað hvort frá þessari ríkis- stjórn eða þeirri næstu, sem breyta öllu upp á nýtt? „Eg er sannfærður um það að sá þáttur þessara umbóta sem snýst um að endurreisa tekju- öflunarkerfi ríkisins er grunnur sem byggt verður á í framtíð- inni. Við því verður ekki hróflað. Reyndar er það megin- tilgangur þessara breytinga að tryggja að ríkisbúskapurinn sé ekki rekinn með halla, sé ekki rekinn á lánum, sé ekki verð- bólguvaldur og þar sé aflað tekna með traustu og réttlátu skattakerfi sem dugar til þess að ekki aðeins viðhald heldur bæta velferðarríkið á íslandi. Þá á ég við að gæðum ekki endilega magni." Hagsmunagæslu- flokkar við völd „Það eru margar ástæður fyrir því að erfitt er að láta margar stjórnvaldsákvarðanir halda sér. Sú fyrsta: íslenska hagkerfið sjálft. Það er miklu sveiflu- kenndara en önnur hagkerfi. Jafiian er í grófum dráttum ein- föld: Aflamagn plús fiskverð á erlendum mörkuðum er sama sem þjóðartekjur íslendinga. í þessari jöfhu eru óvissustærð- irnar gífurlegar. Annað: Þeir stjórnmálaflokkar sem lengst hafa farið með völd eru hagsmunagæsluflokkar. Þeir eru mjög háðir ströngum sér- hagsmunum. Þeir verja ákveðin kerfi. Bankakerfi, fjárfestinga- lánasjóði, einstök stórfyrirtæki, samsteypur og atvinnuvega- „Það þarf að koma á húsaga og þora að bíða af sér stundaróvinsæld- ir." samtök sem eiga gífurlega mikið undir ríkinu. Þessir flokkar eru ekki frjálsir að þvi að rísa upp gegn þessum hagsmunum. Þess vegna láta þeir reka á reiðanum. Þegar kemur uppsveifla er ekki stigið á bremsurnar og þegar niðursveiflan kemur er ekki tek- ið á sérhagsmununum. Þetta endurspeglast rækilega í fjárlögum sem eru að uppbygg- ingu til tímaskekkja. Að þremur fjórðu hlutum eru þau einfald- lega rekstur ríkisins, laun, vextir o.s.frv. Síðan er stór hlultur bundinn sjálfvirkum lögum. Fjárlög á að nota sem hagstjórn- artæki. Það á að draga saman seglin í góðæri og spýta í ef sam- dráttareinkenni gerast um of áberandi. Þett er hins vegar ekki hægt þegar þetta er svona sjálfvirkt. Ef það á að breyta þessu kerfi þarf að rísa upp gegn ótal hags- munum. Það er reyndar eins og við erum að gera." Má skilja þig sem svo að stjórnmálamenn séu þá að mikl- um hluta óhæfir, að þeir fái um- boð kjósenda undir fölsku yfir- skyni og séu síðan í hagsmuna- gæslu sem að mörgu leyti er andstæð hagsmunum umbjóð- enda þeirra? „Þeir eru ekki endilega óhæfir enda hafa þeir ekki verið það allir. Þeim hættir hins vegar allt of mikið til þess að láta þessa hagsmuni ráða um of gerðum sínum. Það er líka hægt að nefha dæmi um það að þeir hafa ekki gert það. Til dæmis er hlutur af goðsögninni um hina miklu leiðtoga Sjálfstæðisflokksins í því fólginn að Bjarni Benedikts- son sýndi það í verki hvað eftir annað að hann lét ekki svona sérhagsmuni ráða gerðum sínum. Það var kannski lykillinn að því hversu farsælt viðreisnar- samtarfið var að á það reyndi í stórum stíl. Þeir framkvæmdu miklar rót- tækar kerfisbreytingar sem komu við kauninn á mörgum en létu tregðulögmálið og sérhags- munina sem vildu hafa óbreytt ástand ekki ráða gerðum sínum. Það er ekki borin von að stjórnmálamenn sýni aftur slík- an kjark og ef við lítuin nú til dæmis á ástandið núna: Það er mjög erfitt fyrir Sjálfstæðisflokk- inn að samþykkja þessar skatta- hækkanir en hann hefur gert það. Það er mjög erfitt fyrir Framsóknarflokkinn að beygja sig fyrir nauðsyn þess að endur- skoða úrelt kerfi í landbúnaði. Hann hefur hins vegar sýnt nokkur merki þess að óbreytt ástand sé óþolandi og því verði 8 VIKAN
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Vikan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikan
https://timarit.is/publication/368

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.