Vörður


Vörður - 09.01.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 09.01.1926, Blaðsíða 2
V Ö R Ð U B 0000000000000000000000* 1 Q ; V ö K O U » kemur út i á laugar dógn m 'i Ritstjórinn: | Kristján Albertson Túngðtu 18. i Simi: 1452. ' Atgrcidslan: Xaufásveg 25. — Opin ! 5—7 siodegis. Simi 1432 ! Verð: 8 kr. árg. ] Gjalddagi 1. jáli. 0000000000000000000000« var, sat einn eða fleiri fýlar ut- an um hvern karfa. Fyrst byrj- aði einn að höggva í lífoddann eða kviðinn, til þess að reyna að komast sem fyrst að biess- aðri feitinni, mörnum í karfa- innýflunum, svo kom annareða fleiri og reyndu að reka hann frá og þá var rimma og áflog, en aldrei hræðileg, þvi að »múkk- inn« er of feitur og værugjarn tii þess að fara »pessímura«. Það var annars sjón, sem mað- ur gleymir seint, að sjá út yfír lognylgju-sjóinn, og hvar sem litið var, karfa og fýl, fýl og karfa, hoppandi upp og niður eftir þvf sem ylgjan reis og hneig. Pegar varpan kom i ljósmál, var fýllinn á verði og þegar hlerunum var lyft upp til þess að hleypa siorinu út af dekk- inu, var hann viðbúinn tii þess að hirða lifraragnirnar, sem flutu með. En huglítill er sladd- inn og viðbrigðinn, þvi að hve litill skellur eða háreisti sem er, rekur hann á flótta. Annars er hann svo nærgöngull að það má nærri taka hann (og reynd- ar rituna lika) með berum hönd- unum. í'að er gömul skemtun fiskimanna, að binda tvo lifrar- bita (eða spik) hvorn í sinn enda á þætti og kasta útbyrðis. Koma þá tveir fýlar og gleypa samtimis hvor sinn bita, en vita Mannmælíngar próf. GuðmundarHannessonar. Eftir Steingr. Matíhíasson. 1 nokknr nndanfarin ár hefir próf. Guðmundnr Hannesson notað frístundir sínar til að mæla hjerlenda menn. Hefir hann alls mælt rúmlega 1000 karlmenn, flesta á aldrinum 20—40 ára. Niðurstaða þessara mælinga var sú, aö samanborið við aðr- ar þjóðir, eru íslendingar með þeim allra hæstu eða 173,55 sm. á aldrinum 20—40 ára en 173,05 sm. ef tekinn er aldur- inn 20—22 ára, sem er her- skyldualdur i útlöndum og hent- ugastur til samanburðar, þar eð algengt er að menn i útlöndum sjeu þá mældir sem nýiiðar. 1 Almanaki Pjóðvinafjelags- ins 1925 hefir próf. Guðmund- ur Hannesson í stuttri ritgerð gert grein fyrir aðalniðurstöðu mælinga sinna. t*ar segir hann (bls. 68). »Ef nú er spurt hvaðan ís- iendingar háfi þessa miklu hæð þá er aðallega tvennu til að dreifa: Góð lifskjör, fæði og husakynni auka nokkuð hæð- iua, en vissulega hafa lifskjör Islendinga verið mun verri en annara Norðurlandaþjóða alla ekki fyr en þeir eru fjötraðir á óþægilegan hátt. Byrjar þáreip- dráttur, sem endar með þvi að annar verður að gefa krásina frá sjer, hinn flýgur með ann- an bitan dinglandi í bandinu, þangað til kannske enn einn fýll gleypir hann. Ekki er ann- ars gott að vita, hvaðan alt þetta fýlamoð er komið, sumir eru máske Grænlendingar. Áður en jeg skil við fuglana er vert að geta þess, að márí- átla heimsótti oss einn daginn, hún var mjög spök og stóð við í einn klukkutíma, svo hvarf hún, en kom aftur i svip næsta dag, hefir ef til vill fariö á milli skipanna. Lifið um borð gekk sinn vana- lega gang, tiðindalitið og frem- ur næðissamt fyrir aðgerðar- og flatningsmenn, því að aflitm var fremur tregur og því litið að gera, þegar búið var að koma karfanum fyrir borð. En þaö var þvi meira að gera fyr- ir netamennina. Haliun er ill- ræmdur fyrir það, hve botninn er viðsjárverður, ekki beint hraun, heldur leirhellur og lik- lega lelrhólar, sem varpan er altaf að festast á og rifna, það er er ekki aðeins poki og belg- ur, sem kemur sundurflakandi upp, heldur slitnar lika oft höf- uðlínan (the headrope, streng- urinn í efri brún vörpuopsins) af einhverjum ókunnum orsök- um, fetlur ef til vill niður, þeg- ar varpan festist í »hólunum« og lendir í þeim, en þolir ekki átakið, ekki sterkari en hún er, stundum slitnar lika botnstreng- urino (the footrope), eða báð- ir og kemur þá annar hlerinn upp vörpulaus. Sjaldan missist varpan. Já, netamennirnir hafa sem sagt nóg að gera, 6—8 eru þeir lengstum að bæta og eru þeir hreinustu snillingar að sjá tíð, svo ekki getur orsökin verið þessi. Að öðru leyti er hæðin arfgeng, eins og margt annað og það liggur þvi næst að halda, að vjer höfum erft hæðina frá forfeðrum vorum. Hvernig svo sem í þessu liggur, þá er það vist, að öll þan erfiðu kjör, sem vjer höf- um átt við að búa frá land- námstið, hafa ekki megnað að lækka oss í lofti. Eftir þús- und ára kröm og kúldun i kulda og myrkri norður und- ir heimskauti ber norræna kynið höfuðið hátt á íslandi og sver sig í ættina við Aust- menn hinum megin hafsins*. G. H. hefir nýlega gefið út allstórt rit (254 bls.) á þýsku, um mælingar sfnar og fylgir það Árbók Háskólans. (Körpermasze und Körper proportionea der Islánder. Rvk. 1925). Þetta er eitt með merkustu visindaritum frá hendi íslend- ings og þar sem fróðleiknr þess er þess eðlis, að hann með góð- um rökum eykur þjóðinni álits i augum útlendra fræðimanna, megum vjer þakka G. H. hjart- anlega fyrir þá miklu elju og dugnað, sem hann hefir sýnt i þessu aukastarfi sinu. Því þó það sje fristundaverk, þá mun það þó að líkindum verða ölln öðru fremur til að halda hafni hans lengi á lofti. út bilanirnar, þar sem varpan liggur þó í kássu á dekkinu, og gera við þær. Alt þeirra verk mundi kosta laglega fúlgu, ef vörpunum væri kastað i ein- hverja viðgerðarstöð á landi til viðgerðar eftir hverja utivist og þá yrði lika að hafa nokkuð margar með sjer i ferðina. Vegna þessarar sifeldu festu verður skipstjóri eða stýrimenn ávalt að vera á verði til þess að hægja á ferð skipsins þegar festist, en svo þarf líka stöðugt að gæta þess, vegna misdýpis- ins, að varpan sje í botni. Má meðal annars sjá það eða finna á titringi dráttarstrengjanna, er því oft maður settur aftur á skip með hendina á strengjunum, til þess að fínna hvernig liður niðri. Svo er þokan, hún gefur lika skipstjóra og stýrimönnum nóg að gera — að gá til skipa og blása, blása og afstýra árekstr- um. Þegar svo varpan kemur upp gauðrifín og allur aflinn hlaupinn út um eitthvert gat- ið, eða troðfult af karfa, með fáeina ufsa eða þyrsklinga eins og rúsinur i blóðmörskepp, eða kannske heil og þó tóm, þá reynir það á þolinmæðina. 20 drættir eða þar um bil á sólar- hring, margir ljelegir, nokkuTÍr sæmilegir og fáir góðir, krefjast margskonar vinnu, umstangs og heilabrota frá skipstjórans hálfu um það, hvernig hverjum drætti skuli hagað eftir þvi sem síð- asti dráttur og reynsla gefur bendingu um og mikils eftirlits frá hans og' stýrimanna báifu; dekkmenn fá nóg af striti og vjélarmenn hafa líka nóg að gera, það er ekki eins og i lang- ferðum, að lfta aðeins eftir þvi að vjelin gangi, bjer eru sífeld- ar gangbreytingar, síminn er sí- hringjandi: áfram, aftur á bak, Skal jeg nú stuttlega skýra frá og athuga hið helsta i riti þessu. Fyrstu 38 bls. er .skemtilegur inngangur þar sem sagt er frá uppruna landnámsmanna, lffs- kjörum þjóðarinnar gegnura ald- irnar, mannfækknn og mann- fjölgun á víxl, ástandi á vor- um siðnstu og bestu timum og loks gerð grein fyrir mælingar- aðferðum höf. og verkefni. Þar á eftir kemur itarlegt yf- irlit yfir mælingarnar alment og síðan mælingar hinna ýmsu líkamsparta með stöðugum sam- anburði við' annara þjóða mæl- ingar einkum Norðmanna. . Sá getur best úr flokki talað, sem eins og undirritaður var veiddur af G. H. til að láta mælast, að það var ekkert á- hlaupaverk, sem G. H. hafði þar sett sjer fyrir. Því fyrst var nú það, að hann þurfti bók- staflega að veiða menn af ýms- um stjettum, sem hann hitti á götu sinni og fá þá siðan til að afklæðast niðri i Alþingishúsi og standa berstrípaðir í hálfan klt. meðan hann mældi þá í krók og kring með hugvitssöm- um mælingarverkfærum, eða tók alls 41 mál af ýmsum hlut- um og hlutföllum líkamans auk þess sem hann tók skýrslu um aldur, ætt, átthaga og mörg ein- kenni við útlit, vöxt, lit augna, hárs og liörunds o. s. frv. og með ýmsum hraða, stopp og hver veit hvað. Það ereiginiega aðeins bryti og meðbjálpari hans, sem hafa reglubundnum störf- um að gegna, hvernig sem ann- ars veltist í óeiginlegri og eigin- legri merkingu. (Framh.) Ólafur Thors. Hr. ritstjóril í sfðasta tölublaði Varðar skrifið þjer stuttan pistil um kosninguna í Guilbringu- og Kjósarsýslu og berið jafnt lof á framkomu beggja frambjóðenda. Með þvi nú, að menn eru þvi óvanir að flokksblöð sjeu sann- orð um framkomu andstæðing- anna, sbr. skrif Alþýðublaðsins um þennan kosnirjgabardaga, þykir mjer eigi ólíklegt, að um- mæli Varðar yrðu skilin á þann veg, að Ólafur Thors heföi að minsta kosti ekki á nokkurn hátt borið af Haraldi um kurt- eisi, mælsku eða rökfimi. Yður er það Ijóst, hr. ritstjóri, að islensk blöð eru fyrir löngu búin að sjá fyrir því, að les- endurnir búast ekki við sann- leika þegar þeir renna augunum yfir frásagnir þeirra um bar- dagana í pólitfsku lifi. Lesend- urnir hafa lært að draga frá lofinu um skoðanabræður hlul- aðeigandi blaða og gjöra ráð fyrir, að minna sje gjört úr andstæðingunum, en rjett hetði verið. Jeg þykist nú vita, að það hafi vakað fyrir yður, að segja satt og rjett frá um frammistöðu beggja frambjóðenda, en mín skoðun er sú,' að þjer hafíð beinlínis hallað á Ólaf Thors. Mjer hefir nú verið sagt, að ritaði alt niður af hinni mestu nákvæmni. En mesta starfiðvar þó fólgið i þvi eftir á, að vinna úr öllum skýrslunum, reikna sundur og saman allar tölurn- ar, lesa sjer til fróðleiks mesta sæg af útlendum mannmælinga- ritum, til að vinna i samræmi við höfunda þeirra, og loks fá heildaryfirlit ogniðurstöðurann- sóknanna. Sjerstaklega fanst mjér rnikið til um erfiði höf. þegar jeg sá hann að verki við útgáfu þessa rits, sá allar tölurnar, töflurnar og útreikningana, sem fyrir komu alt af annað veifið, því öllu slíku hlaut að fylgja rnik.il umhugsun og yfirlega og þreyt- andi reikningur. Jeg gladdist þá yfir þvf, að jeg sá að hann hafði fengið sjer góða og fágæta hjálp en það var hvorki maður nje kona heldur dauður hlutur. Það var þýsk reikningsvjel, mesta furðuverk. Hún liktist, að mjer fanst, rúnakefli og var alsett tölum. Hún var samsett af ýms- um hólkum með glúggum á, sem mátti draga til og stilla ýmislega í hliítfalli hvorn við annan eftir því hvaða tölur menn vildu leggjasaman, marg- falda, deila o. s. frv. Gekk þann- ig reikningurinn leikandi og sparaði G. H. afar mikið ómak. Hefði þetta þótt slæm fjölkyngi fyrrum. Eins og fyr er sagt, reyndist þjer sjeuð náskyldur Olafi og má vel vera, að þangað beri að rekja kurteisi yðar í garð and- stæðings yöar og sparsemina í lofinu um Ólaf. En með þvf að allur almenningur veit ekki um þennan skyldleika ykkar Ólafs, langar mig að segja mönnum frá því, að sá er þetta ritar var staddur á fundinum í Hafnar- fírði, og þótt framkoma Har- aldar væri í hvívetna hin besta, gat mönnum þó ekki blandast hugur um, að par gekk Ólafur með fullan sigur af hólmi. — Hundruð manna voru vottar að þvi. Síðan befí jeg frjett af mörgum fundarhöldum þessara manna og er það alstaðar sama sagan, að Ólafur hafí, að Har- aldi alveg ólöstuðum, borið af honum að rökfimi, mælsku og góðum málsstað. Hafnfirðingur. Jeg er háttv. brjefritara þakk- látur, það má vel vera að þeir, sem ekki eru vanir að lesa Vörð, hefðu fengið ranga hugmynd um framkomu Ól. Th. á fund- unum, af frásögn þeirri, sem birtist i sfðasta tbl. Jeg sá enga ástæðu til þess að vera að stofna til neins sam- anburðar á ræðuhæfíleikum eða rökfimi Ól. Th. og H. G. Mjer gat heldur ekki dottið í hug að segja að Ól. Th. hefði hrakið alt sem H. G. sagði og staðið með pálmann i höndunum á hverjum fundi. Úr þvi ekki var rúm til þess að greina frá um- ræðum fundanna, þá eru slíkar fullyrðingar í flokksblöðum næsta litiis viiði. Af þvi sem jeg gat sagt í stuttu máli frá fundunum í Gullbr.- og Kjósarsýslu, gladdi það mig mest, hve tónninn í orðaskiftum ól. Th. og H. G. var virðulegur og kurteis. Hvor- hæð íslendinga um tvítugsald- ur 173,05 sm. Til samanburðar skal geta þess, að jafnaldraðir Svíar eru taldir 171,7 sm. Norð- menn 171,6 sm. og Danir 169,5 sm. Engar þjóöir í Norðurálfu eru hærri, að undanskildum Háskotum. Þeir bera nafn með rentu og eru að meðalhæð 174,6 sm. Þessi mikla hæð okkar ís- lendinga gekk svo fram af G.H. að hann lagðist djúpt til að fínna villur í sfnum mælingum og reikningum, en fann ekki. Þrátt tyrir það vildu efasemdir ásækja hann og kastar hann fram þeirri tilgátu (bls. 242), að ske kynni að hann hafiyflr- leitt hitt á menn af hærra tagi og helst hefði hann þurft að mæla fleiri. Hann huggar sig þó með því að hæðin, sem hann hefir fundið, er svo mikil, að tæplega mundu fleiri mælingar færa hana tilfinnanlega nið- ur, svo að i öllu falli verðum við eftir sem áður hærri en frændur vorir Norðmenn og Svíar. Á hinn bóginn er hon- um góður stuðningur í því, að 5 fræðimenn, sem áundanhon- um hafa mæltmennhjer álandi, þeir Englendingurinn Beddoe, Pálmí Pálsson kennari, Páll Jónsson búfræðingur, D. Sch. Thorsíeinson læknir og Sviinn L. Ribbing hafa allir fengið nokkuð svipaðar meðaltðlur og

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.