Vörður


Vörður - 09.01.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 09.01.1926, Blaðsíða 3
V Ö R Ð U R ugur hefði getað mælt svo stilli- lega og prúðmanulega, ef ekki audstæðingur hans hefði komið heiðarlega fram í hvívetna — ekki fremur en jeg t. d., sem er maður kurteis og ljúfur i lund, get komist af án stóryrða, þegar jeg tala við menn eins og Jónas frá Hriflu eða Tryggva Þórhallsson. En til þess að greina frá því, að hógværð Ól. Th. og H. G. kæmi ekki til af skorti, mælsku, rökfimi eða geðsmuna, þá lýsti jeg þeim lítið eitt, en án þess að gera upp á milli þeirra, því það var alt annað, sem íyrir mjer vakti með greinarkorni minu. En jeg efast ekki um, að hinn hattvirti brjefritari hefir rjett fyr- ir sjer: Menn, sem eru vanir að lesa stæk og ósannorð flokks- blöð, hafa vafalaust misskilið *mig. K. A. Meðalannara orða Jóuas frá Hriflii sem siðameistari. í sfðasta tbl. Tlmans gerir Jónas frá Hriflu harða árás á Árna Jónsson frá Múla. Hann svarar sjálfur fyrir sig á öðrum stað hér i blaðinu. J. J. talar i grein sinni um »aiment velsæmi«, »siðferðileg- an manndóm þjóðarinnar«, »siðareglur í opinberu lífi« o. s. frv. En fevern vott ber grein hans um velsæmistilfinning og siðferðisþroska hans sjálfs? Hann segir frá því að Árni frá Múla hafi verið ráðinn rit- stjóri Varðar, »þess af dilkum hann (þ. e. 170,00; 172,425; 172,67; 172,72; og 173,80 sm. Hæsti maðurinn sem G. H. mældi var 192,2 sm. (skaði að ekki náðist til Jakobs Bjarna- sonar i Seattle, því hann hefði verið mun hærri) en lægsti 156,1 sm. Hæstu meun fann hann jafn- aðarlega meðal Sunnlendinga, en úr sjerstökum sýslum lands- ins gnæfðu Suðurþingeyingar hæst; einkennilegt var hinsveg- ar, að Norðurþingeyingar reynd- nst honum minstir af lands- búum en mælingar voru of fáar til þess að mark sje á því takandi. Við samanburð á stjettum manna, kom í ljós að skólapilt- ar og lærðir ménn voru yfir- leitt hæstir, þar næst kaupstað- nrbúar holt og bolt, þá sjómenn og seinast sveitamenn. Munur- inn var þó svo lítill, aö fáttmá með rökum af því leiða, en þó getur G. H. ekki stilt sig um þá tilgátu, að til skólagöngu og embættisvegi sæki yfirleilt þeir, sem sjeu af góðu bergi brotnir og þar fyrir vænni að vexti og gáfum og með meira sjálfs- trausti. Framh. Mbl. sem á sjerstaklega að falsa og vjela bændur«l En eins og kunnugt er tók Árni aldrei við ritstjórn Varðar og J. J. skýrir það svo: »Hann yfirvann freist- inguna. Vopnfirðingar höfðu að því leyti skilið Árna rjett, að hann vildi ekki gera sér að at- vinnu að stýra blaði, sem bein- línis var gefið út til að svíkja og sundra bændastéttinni.« Seinna segir J. J. að Árni bafi verið »of góður til að vilja svfkja bændur í trygðum«. Dettur nokkrum heilvita manni í hug, að J. J. hafi trúað þvi eitt andartak á æfi sinni, að Árni frá Múla teldi Vðrð gefinn út til þess að »falsa og vjela bændur«? Blaðið er opinbert málgagn Miðstjórnar íhalds- flokksins, og þá ætti hann lika að vera stofnaður til þess að svíkja bændur. En hvers vegna skyldi þá Árni frá Múla fylla íhaldsflokkinn á þingi, úr þvi hann er, að dómi J. J., »of góður til að vilja svikja bændur í trygðum«? Hvers vegna tók Á. J. þá við stjórn Varðar í 3 vikur í sumar, meðan ritstjór- inn var fjarverandi? Og hvers vegna lætur hann Ýörð flytja alt sem hann ritar í blöð, — úr því að hann að dómi J. J. telur blaðið gefið út til þess að svikja bændastjeltina — en er þó »of góður« til þess að vilja vera við þessi svik riðinn? J. J. er sjálfsagt vammlaus maður 1 einkalifi sínu. En manni hlýtur að hitna af andstygð frá hvirfli til ilja þegar binn spilt- asti og niðlundaðasti lygari, sem á penna heldur í þessu landi, ris upp i nafni velsæmis og siðferðis í opinberu lífi — maður sem ekki getur stilt sig um að staglast á margþvældum, ógeðslegum ósannindum i sömu andránni og hann er að kretjast strangleika í siðferðisefnum. Vísir stækkaði um áramótin og ilulti um leið ávarp til lesenda sinna, þar sem hann deilir á alla þrjá stjórnmálaflokka, sem nú eru uppi í landinu. Virðist svo sem Vísir telji sig eina blaðið á landinu, sem hafi hugsjónir og áhugamál og vilji vinna að heill alþjóðar. Hefir þessi grein ekki mætt mótmælum i nokkru blaði og má þvi telja víst að Vísir sje nú alment talinn besta blað á íslandi. Það blað verður að teljast öfundsvert, sem getur deilt svo á alla flokka og forkólfa þeirra, að enginn treysti sér til þess að hreyfa andmælum. Blaðagjafir. Hinn elsti islenskra blaða- manna, formaður Blaðamanna- fjelagsins Porsteinn Gislason rit- stjóri, segir svo frá í grein, sem hann reit í blað sitt, Lögrjetlu, um áramótin, á tuttugu ára :vt- mæliþess: »Flokksblöðin, eink- um Lögrjetta og tsafold, voru þá prentuð i stórum upplögum og mikið gert frá báðum hlið- um til þess að auka útbreiðslu þeirra, en minna skeytt um hitt, hvort borgun kæmi fyrir blöðin eða ekki. Hefur þelta alt af átt sjer stað eftir að flokkaskifting magnaðist i landinua (auðkent hjer) o, s. frv. Það sem Þ. G. minnist á hjer, var flestum kunnugt um áður. íslenskir blaðakaupendur eru misjafnlega skilvisir, en blöðin hafa hins vegar ekki sjeð sjer fært að strika óskilvfsa kaup- endur út af áskrifendalislum sinum, til þess að minka ekki stjórnmálaáhrif sin. Nú hefir Jónas frá Hriflu hvað eftir annað látið eins og engin blöð önnur en Vörður og ísafold væru send óskilvísum kaupendum, og rægt þau fyrir það með lúalegustu orðatiltækj- um. Veithann þó vel, að þorrinn af lesendum Timans borgar ekki blaðið, enda er það gefið út með beinum styrk frá S. í. S. og enn hærri óbeinum styrk frá sömu stofnun, sem eys fje i blaðið fyrir auglýsingar sinar. Hann heldur þvi fram að það sje hin mesta svivirða að önnur blöð en Tíminn, Alþýðublaðið og Dagur skuli vera úi gefin með styrk. Og þó er það sannast að segja, að ef nokkur blöð ættu að forðast að gefa tilefni til þess að ræddir sjeu styrkirnir til sin^ þá er það Timinn og Dagur. Þvi að þessi blöð Djóta ekki einasta styrks af flokks- mönnum sinum, heldur og and- stæðingum, — af fjölda íhalds- bænda, sem eru. í samvinnu- fjelögunum, en fyrirlita blöðin sem þau styrkja og lúta nauð- ugir í lægra haldi fyrir meiri- hlutanum á aðalfundum S. í. S. Ávarp til ritstjóranna »Tímans«. í 52. tbl. Timans þ. á. er mjög vitlaus grein með fyrir- sögninni »Vjer brosum« og hef- ir undirskriitina »Blómavinur« (= Hriflu-Jónas). Greinin er ekkert annað en illgjarnt hnútu- kast til ýmissa manna, sem eru svo giftudijúgir að vera í and- stæðingaflokki Tímaritstjóranna. Síst er það nýjung í Timanum þótt gnægð sje þar í dálkum blaðsins af lygum og dylgjum og eigi heldur er það nýjung þar þótt hver heimskan reki aðra. Einnig er það vani þeirra Tímaritstjóranna að nota upp- nefni á mönnum og málgögn- um i röksemdastað, sem sýnir hið óviðjafnanlega götustráks- eðli þessara manna, enda byrjaði þrælmenskan snemma hjá þing- eyska fermingardrengnum sem notaði frístundirnar barnanna hjá prestinum til þess með ým- islegri lævísi að koma ferming- arbræðrum sfnum saman í á- llog og illdeilur, en ljest sjálfur hvergi nærri koma. Af hnútum þeim i nefndri Tímagrein, sem til min er kast- að, er engin sem jeg, nú fremur en áður, hefði virt svars, efeigi væri þar um málvisindalegar vitleysur að ræða. Árásir Tima- ritstjóranna eru sem sje þannig lagaðar, að þær eru likar því sem grimmur hundur glefsaði i mann, en við slíku er varla hægt annað að gera, enaðsveia kvikindinu frá sjer. En vitleys- an sem þeir Timamenn koma þarna með, er fólgin i ummæl- um þeirra um fláaframburðinn svonefnda. Svo sem flestir menn vita, þá er fláaframburðurinn i því fólginn að bera alment fram í orðum e f. i og ö f. u, svo sem t. d. bela (f. bila) og möna (f. muna) o. s. frv. alveg eins og Jónasi frá Hriflu er mjög tftt að gera i algengu tali og í ræðu- höldum. En þótt einhverjum verði á að segja nflagaa fyrir t>fluga«, þá á það ekkert skylt við fláaframbuiðinn, heldur er að eins rangmæli á einstöku orði. Það er þá líka rangtþarna í Tímanum, að segja, að fláa- framburður af þessu tægi óprýði mjög mál sumra lakast ment- uðu mannanna, heldur hefði það eitt verið rjett að segja, að sannnefndi fláaframburðurinn ó- prýði tal illa mentaðra manna, eins og t. d. Jónasar frá Hriflu. Annars ferst Timaritstjórunum illa, að finna að mállýtum hjá öðrum, þvi að þeir kunna eigi svo nokkur mynd sje á móðurmál sitt. Tryggvi játar sjálfur á sig vitleysu sína i lat- ínu, en honuni hefði verið ó- hætt að játa lika ásigvankunn- áttu sina í islensku. Hann veit þaðt.d. ekki að jurtinnsoianum túberosum« heíir í 160 ár heit- ið »jarðepli« á íslensku. Til þess að sjá þetta hefði hann þó eigi þnrft annað en fletta upp i Sigfúsar orðabók. Vel veit jeg það að orðið »kartafla« er nú á dögum algengara nafn ájurt- inni, en eigi er það islenskt að uppruna, þótt vel megi nota það. Bæði stafsetning og hneiging islenskra orða er iðulega fjarri öllu viti i dálkum Tímans t. d. uppfgnding fí. uppfundníngjeda jatnvel uppfinning þótt lakara sje, og svo þessi ófrávikjanlega vitleysa í hneiging eignafalls fleirtöluorða, sem tillaga, ný- lenda, vara, stofa o. s. frv. Hjá Tryggva og Jónasi heita slik orð í ef.flt. venjulega t. d. hof- undur tillaganna (f. tillagnanna) alveg eins og sagt væri flugabú (f. flugnabú) og augaverkur (f. augnaverkur); stjórn nýlend- anna (L nýlendnannaj, alveg eins og sagt væri keldagrös /f. keldnagrösj og lungaœðar (f. lungnaœðarj, úiflutningur var- anna (i. varnannaj, alveg eins og sagt væri fráfœralamb (f. fráfœrnalambj og egramark (f. egrnamarkj; verkafólk skrif- stofanna (f. stofnanna), alveg eins og sagtværi kofatekja (f. kofnatekjal og bjúgasali (f. bfúgnasali). Þótt slíkar villur tínnist lika slundum i öðrum blöðum, þá er það engin máls- bót. Málvillur af þessari gerð eru algengar nálega í hverju tölublaði Tímans, en aftur er þar oftast furðu lítið af i og g vill- um hjá mönnum sem eru jafn- illa að sjer i móðurmáli sinu (þó leyfar f. leifar). Að rita z hafa þessir menn aldrei treyst sjer til að gera svo vit væri í, og er það skynsamlega ráðið af slikum málflónum. Þá má geta þess að þessir Timaskriffinnar eigna mér stór- kostlegan hringlandaskap í gengismálinu. En þvi atriði býst jeg við að svara annarsstaðar en hjer, og leiði það þvi hjá mjer í svipinn. Annars er það öldungis undravert hvernig Tímaritstjórarnir hafa alla tíð nú siðan jeg kom hingað áreitt mig á ýmsan hátt og vóru raunar byrjaðir á þvi áður. Þetta er svo undarlegt, af því, að jeg veit eigi til að jeg hafi i upphafi stigið á nokkurt strá þessum mönnum til meins. Fyr- ir vestan var jeg góður kaup- fjelagsmaður og þar að auki einn af kaupendum Tímans, en svo árið áður en jeg flutti hing- að, er alt i einu hætt að senda mjer blaðið. Þó haíði jeg ávalt borgað það skilvislega. En sið- an jeg tókst á hendur þetta orðsöfnunarstarf hefir hvað eflir annað klingt i Tímanura þetta illgjarna tal um hann Kvenna- brekku Jóbannes, sem sje að semja orðabókina sem aldrei komi. Þetta óvita hjal manna sem engun skilning hafa á þvi sem þarna, er verið að gera, hefi jeg aldrei virt svars og lát- ið eins og vind um eyrun þjóta. Orsökin til þess að þeir Tíms- mennirnir hafa lagt mig i ein- elti, að ástæðulausu er engin önnur en sú, að jeg hefi ávalt verið andstæðingur þeirra i stjórnmálum og stutt til þing- mensku þá menn, sem þeim er illa við. Ttmamennirnir eru, sem sje, svo ofstækisfullir i öllu, að þeir leggja beint hatur á hvern og einn, sem er þeim ósamdóma í stjórnmálum, trú- málum, bindindismálum og þjóð- fjelagsmálum. Hefði einhver flokksmaður þeirra hlotið þessa stöðu við orðsöfnunina, þá hefði fjárstyrkurinu vist ekki verið talinn "eftir, heldur alt þótt þar þá gott og blessað i dálkum Tímans. Framhald. Jóh. L.L.Jóhannsson. Utan úr heimi. Rússland. Frá Berlin er simað, að Tfitferin hafi rætt við Strese- mann um þýðingarmikil pólitisk mál, einum um fjármálaviðskifti rikjanna. Er það haft eftir Tjit- jerin, að hann áliti úrskurðinn i Mósúl-málinu hættulegan, en Locarnosamninginn lftilsvirði. — Frá Lundúnum er sfmuð sú fregn frá Konstaninópel, að for- sætisráðherra hafi skýrt þinginu frá, að séndiherrá Tyrkja, stadd- ur i Parfs, hffi gert samning við Tjitjerin, þess efnis, að Tyrk- land og Rússland skuldbindi sig til hlutleysis, verði ráðist á ann- aðhvort rikjanna. Er sfmað frá París að samningur þessi vekji geysimikla eftiitekt og sé álilinn Ijandsamlegur Evrópu. Kommúnistaflokkurinn rúss- neski hefir hald ð fjórtánda þing sitl nýiega i Moskva. Sú skoðun kom fram á fundinum, að hætta bæri tilraunum til þess að koma af stað heims- byltingu, en i stað þess skyldi smára saman hverfa aftur til fyrra fyiirkomulags um verslun og viðskitti og viðurkenna mest- an hluta ríkisskuldanna. Þýsvaland. Það er nú liðið á annan mánuð siðan ráðu- neyti Luthers sagði af sjer og hafa enn engar fregnir komið um að tekist hafi að mynda nýja sijórn. — Ástandið í land- inu sagt mjög iskyggilegt. Um jólin var símað, að i Berlin væru framin 74 sjálfsmorð á viku að meðaltali vegna gjald- þrota og atvinnuleysis. Á nýjárs- -¦-1}..- 4

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.