Vörður


Vörður - 13.02.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 13.02.1926, Blaðsíða 2
VÖRÐUí ?00000000000000000000004 VÖEÐUE kemur út á laugardögu m Ritstjórinn: Kristján Albertson Túngötu 18. Simi: 1961. Afgreiðslan: Laufásveg 25. — Opin 5-7 siðdegis. Sími 1432. § V e r ð : 8 kr. árg. 0 Gjalddagi 1. jnlí. g o ?oooooooooooooooooooooo* Dómenda- íækkunin. Eftir Björn £órðarson. • Framh. Útaf orðum og gerðum vorra vitrustu manna síðan um 1800 virðist mega draga þá megin- ályktun viðvíkjandi dómaskip- un vorri, meðan hún er reist á sama grundvelli og verið heflr að undanförnu, að rjettarfari voru sje nægilega borgið með tveim dómstigum ef málskots- dómstóllinn er flmtardómur skipaður færustu lögfræðingum, sem kostur er á. Þeir, sem greitt hafa atkvæði með því, að úrslitadóminn skipuðu að eins 3 menn, hafa einnig játað þetta, en talið að sparnaðarnauðsyn krefði, að við svo fámennan dóm- stól yrði að una til bráðabirgða. Um frumvarpið frá 1893 ber þess einnig að geta, að þótt það væri samþykt, mun enginn hafa búist við því, að það næði lagagildi. Tilgangurinn með samþyktinni var krafa, sjálf- stæðiskrafa, að eins að forminu lög. Þetta álit, að efra og úrslita- dómstigið sje of veikt, skipað að eins þrem mönnum, er ekki nein hverful hugarhræring, stundar geðbrigði eða staðlaus hjátrú fáeinna manna. Nei, það Heilbrigðisstörf og heilbrigðísskýrslur, Nokkar leiðbeiningar efíir Guðm. Hannesson. (Prentað sem handrit) Framh. Næsti kafii er um varnir gegn sóttum. Er þar minst á ýms ráð, öll góð og þekt. En jeg kann illa við að nota orðið »bólusetning« bæði um bólu- setning gegn kúabólu og um Schicks »prófun« við barna- veiki, þar sem, eins ogkunnugt er, er um að ræða tvo ólíka hluti. Því næst er kafli um varnir gegn öðrum nœmum sóttum holdsveiki, sullaveiki, berkla- veiki, kynsjúkdómum. Þar er farið fljótt yfir sögu, envísaðtil sóttvarnarlaganna. Um þær sóttir mætti skrifa langa kafla. Holdsveikis- og sullavarnir eru gamlar.berkla- og kynsjúkdóma- varnir nýjar, Allir vita aö við erum að sigrast á holdsveiki og sulla- veiki, en þær eru skrælingja- merki á hverri þjóð. Holdsveiki má heita ólæknandi. Par er dæmi lærdómsrikt um, hversu miklu heilsufræði (hygiene) fær er rótgróin skoðun, bjargföst sannfæring, óhvikul vissa lærðra sem leikra, ólöglærðra sem lög- lærðra, kynslóð eftir kynslóð. Þetta byggist vitanlega á þvf, að þess öruggari sje dómsniður- staðan, sem fleiri lærðir og vitrir menn gjalda henni sam- kvæði, en þó fult svo mikið á þeim raungæfa sannleika, að þessir góðu menn geta haft býsna mismunandi skoðanir um, hver úrslit máls og dómur eigi að vera. í nefndardómstóli ræður meiri hlutinn dómi. Dómstólarnir eiga að dæma eftir lögunum og ennfremur að ákveða hvað lög eru í landi um það atriði, sem fyrir liggur. Dómsúrslitin velta þá á því, hvað þessi meiri hluti telur lög og rjett. Ágreiningur milli dóm- enda máls um úrslit þess leiðir óhjákvæmilega til efasemda um rjettmæti úrslitanna, fyrst og fremst hjá þeim málsaðila, sem undir verður, og ef til vill hjá almenningi, ef um þess háttar mál er að ræða, sem hann Iæt- ur til sín taka. Mönnum verður það fyrir að líta á dóminn og málsúrslitin öllu heldur sem valdboð eða skipun bins sterk- ara — að vísu bygða á laga- grundvelli — en sem öruggustu og rjettustu úrlausn málsins. l'aö er ekki alveg nóg, að dæmt sje rjett, heldur þarf því að vera samfara, að þeir, sem við dómstólinn eiga að búa, trúi því og treysti, að-dómar hans sjeu rjettir. Dómaskipun allra menningarþjóða hefir því haft það markmið, ekki að eins að tryggja sem best rjettdæmi dóm- stólanna, heldur að eíla traust almennings til þeirra og sjer- staklega til þess, að því mætti fyllilega treysta, að nóg væri trygging fyrir rjettum dómi á úrslitadómstiginu. Og til þess að ná þessu tvöfalda markmiði er höfð sú meginregla, að efra áorkað, er engir læknisdómar hjálpa. Látum oss læra af því að beita öflugum sóttvörnum og einangrun gegn öllum smitandi sóttum, en ætla oss ekki þá dul aö útrýma þeim með lækningu hinna sjúku. Nú kemur langur kafli um llf og lifnaðarháttu almennings. í fyrstu grein um »þekking og almenningsfræðslu«, er minst á gamla siðu, og að hugsaðskyldi vel um áður en breytt er til. Jeg er sammála höfundi um, að gamla íslenska baðstofan sje í rauninni þroskuð bygging. t»að væri miklu betra að byggja rúmgóða vandaða baðstofu, og bæ allan, en illa gert steinhús. Baðstofan er að ýmsu leyti merkileg frá heilsufræðissjónar- miði sjeð. Þar er vel leyst úr tveimur af mestu vandamálum um heilsusamlega byggíng húsa, birtu og loftræsting. í flestum baðstofum fellur Ijós beint frá himni á flest vinnupláss, og gluggar liggja venjulega í brjóst- hæð. Birtan verður því sæmi- leg þó að gluggar sjeu litlir. Ennfremur eru venjulega engin gluggatjöld, en þykk tjöld stela helmingi af birtu gluggans. Jeg býst við, að ef rannsakað væri Ijósmagn í baðstofum, myndi það ekki reynast mikið verra en alment gerist í íbúðarhúsum dómstigið er ekki að eins st^nrk- ara en hið óæðra að mannvali, heldur og að manntali. Úrslita- dómstóllinn verður að hafa afl, eins og þingnefndin 1853 orð- aði það . . . Þeir voru að vísu róttækir og langsýnir framsóknarmenn ög vildu þjóð vorri til handa trygt og öflugt rjettarfar, mennirnir, sem fengu landsyfirdóminn settan á stofn. En ótrúlega langt hafa þeir verið á undan sínum tíma, ef það miðdóms- stig, sem sett var árið 1800, er fulltrygt úrslitadómsstig árið 1924 og ef sú efling innlenda dómsvaldsins, sem varð með hæstarjettarlögunum frá 1919, hefir í rauninni að eins verið fjölgun óþarfra embætta, eins og einstaka framsóknarmenn núna halda fram. Nú er frum- stigið yflrleilt jafn vel eða illa umbúið og það var árið 1800. Það væri því nú og hefði verið ekki að eins um kyrstöðu, heldur beinlínis um hraðfara afturför i menningar- og við- skiftalífl þjóðarinnar að ræða, ef þeir sömu innlendu dómstól- ar, sem árið 1800 og æ siðan hafa verið taldir of veikir til að fullnægja kröfu þjóðarinnar um allskostar ábyggilegt rjettar- far, fullnægðu nú og eftirleiðis þessari kröfu. Enginn skynbær maður mun halda því fram, að hæstirjettur í Khöfn hafl verið þarflaus kollhúía ofan á lands- yfirdóminum. Afnám hæstarjett- ar var sjálfstæðis- og metnaðar- mál, en afsal rjettaröryggis, sem ekki varð bætt nema með efl- ing hinna innlendu dómstóla. í þessu skyni var það látið nægja að auka tveimur dómendum við hið fyrra miðstig, tilvon- andi úrslitadómstig. Það þarf grunnhygni eða ljettúð til að halda því fram, að afnám þess- ara embætta nú sje ekkert ann- að en lofsverð starfsmanna- sem sæmileg eru talin. Löft- ræsting er gerð með strompi upp úr mæni miðjum og póst- götum á gluggum. Ekki mínn- ist jeg þess að loft sje mjög ilt í baðstofum. Mun þessi loft- ræsting duga vel, að minsta kosti ef ekki brenna olíu- eða gasofnar, og ef ekkert eldfæri er í baðstofunni. En ofnar og eld- færi nota loft á við marga menn. í baðstofum er þá sameinuð glugga og strompa loftræsting og er það eitt ódýrasta ogbesta fyrirkomulag er menn þekkja. Höf. talar um, að efnahagur sje undirstaða allrar heilbngði. Rjettara væri að segja, að heil- brigði sje undirstaða góðs efna- hags, hitt er vafasamt. Hvers vegna hefir þá berklaveiki auk- ist á síðari árum jatnframt því, sem efnahagur alþý*ðu hefir stórum batnað. Nei, það er ekki nóg að hafa í sig og á, það verður að vera holt sem menn hafa í sig og á. Minna má enn á aö fleiri menn deyja í heim- inum af ofáti en sulti. Hraust- asta fólkið býr sjaldan í höllum, og auðmenn eru skammlífari en betlarar. íslendingum verður ekki fátækt að heilsutjóni, held- ur fávisi og sinnuleysi um heilsu- hagi sína. Misskiljið mig ekki svo, sem jeg leggist á móti að efnahagur fækkun, bjargráð fyrir þjóðina, heillarik nytsemdarráðstöfun. Þeir munu líka fáir, sem halda því fram. Það verður að segja það blátt áfram og án undandráttar, að svo fremi hin ráðgerða dóm- endafækkun kemst í framkvæmd, á engin þjóð á Norðurlöndum við að búa svo litið öryggi uin rjett dómsúrslit eins og vjer. Og vjer megum vera þess vissir, að útlendir viðskiftamenn vorir komast að þessu og þá er við- búið, að þeir trúi ekki hjerlend- um dómstólum fyrir málum sínum, sem kynni að lögum að eiga að reka hjer. Danir eiga enn við oss mest viðskifti allra þjóða. Þeir hafa fyrir nokkrum árum komið rjettarfari sinu í fyrirmyndar lag, rjett um sama leyti og vjer afsöluðum oss dómsvaldi hæsta- rjettar þeirra. Það er eftirtektar- vert fyrir oss, að þessi nýju fyrirmyndar lög hafa í einu falli líkingu við dómstólaskipun vora, sem sje í því, að dómstigin eru að eins tvö. Utan Kaupmanna- hafnar eru að vísu undirrjettur og landsrjettur, en undirrjettur- inn, sem er skipaður einum dómara, heflr ekki dómsvald nema í tilteknum minniháttar málum, í einkamáium, t. d. þar sem sakarefni nemur ekki hærri upphæð en 500 kr. og opinberum málum þar sem mál verður höfðað að eins eftir kröfu þess, er misgert er við eða, á ákærurjett. Dómi undirrjettar i þessum málum má skjóta til landsrjettar, en ekki þaðan til hæstarjettar, nema alveg sjer- stakar ástæður sjeu fyrir hendi og dómsmálaráðuneytið gefi leyfi til. í landsrjettinum sitja 3 dómendur að dómi i einu máli, hvort heldur mál er rekið þar á áfrýjunarstigi eða frum- stigi. Annars er landsrjettur hið almenna frumdómsstig, en batni og betri hús verði reist. Siikt er nauðsynlegt. Tillögur höf. i þeim efnum eru allar góðar. Jeg hef búið í tveimur læknisbústöðum.Báðireru bygð- ir úr steini. Annar vandaður með tvöföldum tróðveggjum, en hinn með einföldnm veggjum. Munurinn var geysimikill. Ann- að húsið hlýtt og. yistlegt en hitt hjallur. Tvöfaldir tróðvegg- ir eru þeir einu sem duga í steinhús á íslandi, að minsta kosti þekkjum við enn ekki aðra betri. Höf. minnist á tillögu sína um að byggja upp landið með þegnskylduvinnu. JÞað er ann- ars undarlegt að ekkert skuli vera gert til að koma á þegn- skylduvinnu. Mjer finst eigin- lega flest allir vitrustu og bestu menn þjóðarinnar vera eindreg- ið fylgjandi þegnskylduvinnu. Þar næst kemur grein um negsluvatn og fœði. Mig langar til að skrifa mikið um það mál, en verð að sleppa því í þetta sinn, að eins minnast á það helsta. Taugaveikin liggur miög í landi. Með fullri vissu má segja um slík lönd, að þar riki sóða- skapur og skrælingjaháttur. Taugaveiki er blettur á hverri þjóð. Hún á heima hjá trant- aralýð í Rússlandi, hinum gula málin þó í byrjun rekin fyrir undirrjetti dómþinghárinnar og á vissu stigi án dóms vfsað til landsrjettar til frekari reksturs. Rjettaraðstoð su, sem veitt er í Danmörku utan Kaupmanna- hafnar víð rekstur hinna óbrotn- ustu, smæstu og veigaminstu mála, er því næsta lík að gildi dómstólavernd þeirri, sem fyrir- huguð er að vera skuli full- nægjandi fyrir öll mál, sem rekin eru hjer á landi, hversu mikilvæg sem eru. I>að er ekki að gera frændum vorum við Eyrarsund neinar getsakir, þótt manni detti í hug, að þeir muni telja arma rjettlætisins hjer á landi helsti granna til.að valda vel þungum sökum. Um Norð- menn og Svía gildir hið sama og um Dani. Það eru dæma- laust mikil likindi til, að þessar þjóðir telji sig ekki geta borið gott traust til dómsúrslita hjer á landi með hinu fyrirhugaða skipulagi. En í því falli verður hinn væntanlegi sparnaður oss dýrkeyptur. Orð í belg. Vðrður kynni aö hafa hvöt til, að flytja lesendum sinum frjettir úr Þingeyjarsýslu, þó ekkert sje að greina, sem stór- tíðindum sætir. Það sem mjer kemur helst f hug að drepa á, er þytur sá sem orðiö hefir hjer í sýslu út af brjefum í Lög- rjettu frá Sigurjóni Friðjóns- syni. Þessar brjefagerðir hófust fyr- ir ári sfðan og fjölluðu um veðr- áttu, ástæður manna og kaup- fjelagsskap. Ennfremur var drep- ið á bókmentir o. s. frv. Svo er um brjefiu í blöðun- um, að Iesendum þykir jafnan mikils vert að lesa þess háttar múg austurheims, og hún á heima á tslandi. Taugaveiki stafar æfinlega frá taugveikis- sjúkling, þar með taldir sýkil- berar. Hún berst langoftast með vatni og mat. Einangrun sjúkl- inga og hreinlæti ímatogdrykk eru örugg ráð til að útrýma veikinni. Eftir þessu erekkifar- ið. Eiga þar sök að máli heil- brigðisstjórn, læknar og alþýða. Jeg hefi, í Læknablaðinu í fyrra, komið með tillögur til heilbrigðisstjórnar og lækna til umbóta um varnir gegn tauga- veiki. Almenning varðarþómest um vatnið og matinn. Jeg held að jeg hafí eitthvað einu sinni eða tvisvar sjeð vandlega gerð- an brunn á íslandi, og þó far- ið um flestar sveitir lands. En jeg hefi sjeð ótal illa gerða.Hafa þeir flesta galla til að bera. Ó- hentug lega, lekir, svo að saurg- að yfirborðsvatn streymir í þá og þeir meira og minna opnir. Jeg veit dæmi til þess, að kettir og hænsni drukkna í brunnum og fólkið drekkur af þeim sumarlangt. Finnast svo hræin þegar brunnur er »ausinn upp« venjulega einu sinni á ári. Ailir læknar ættu að læra vel, hversu gera má góðan brunn, og hvernig hreinsa má vatn til drykkar. Ekki veit jeg dæmi til þess að fólk leiti læknisráða um

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.