Vörður


Vörður - 13.03.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 13.03.1926, Blaðsíða 3
V Ö R Ð U R fer unnið hafa það þjóðþrifaverk, að byggja varanleg og góð hús á jörðum sínuin. Getur Iþeim hafa verið það Ijóst, að iin«ð löguoi þessum eru mjög sterkar hömlur lagðar á vilja manna og áræði til þess að gera slik húsakynni i fram- ttðinni, en jafnframt ýlt undir menn að notast sem lengst við moldarkofana gömlu. Vork- unn er mönnum, þó þeir liti svo á og segi, að hjer sje verið að verðlauna ómenskuna á kostnað framtaksins. Getur þeim ennfremur hafa verið það Ijóst, sa-8 latning til húsabóla er vatn •á unylnu »Hvíta dauða«, höfuð- fjanda ungu kynslóðarinnar? Hvott mun landlæknir og aörir framsýnustu og greindustu for- vígismenn heilbrigðismála vorra telja slíkt vel farið? Og hvað um vonir alþjóðar um að bælt húsakynni geti öllu framar unn- ið bug á berklaveikinni, og muni gera það. Og hvað um þá menn, er best þekkja kostn- aðarhlið berklavarnarlagannaog gera sjer vonir um að sveita- heimilin muni bráðlega geta »tekið við« af heilsuhælunum? Nei, alt þetta heflr löggjöfum vorum einmitt ekki verid Ijóst. Athugum fasteignaskattslögin frá 192 h Þar hefir þeira tekist það betur, að ákveðinn er helmingi lægri skattur af húsum enlandi Jarða, Þetta atriði, og þau rök er til þess lágu, eru alveggleymd 1923. En vel hefði löggjöfum vorum þá fyrst tekist, ef þeim hefði hugkvæmst 1921 að á- kveða skatt af húsum í föstu hlutfalli við matsverð »jarð- anna«, þann veg að aldreimætti það fara fram úr tilteknum hundraðshlutum þess, en skalt- frjálst það er framyfir væri. Og aiveg er nóg að borga »einn« fasteignaskatt af húsum til sveita. Til sýsluvegasjóðs ætti ekkert gjald af þeim að greiða. fylgiröddin komin kvint upp fyrir aðalröddina, og hjelst það lagið á enda. í ýmsum lögum, sem voru nokkuð tilbreytiieg eða löng {eins og t. d. Vorið langt, Ó min flaskan, Margt er manna bölið o. fl.) skiptust radajrnar ojt á þannig, að þegns- lajað sjálft pekk nokkuð hátt eða fór tipp, þá var fylgiröddin kvint fyrir neðan, en annars kvint fyrir ofan, en unisono sungu góðir tvísöngsmenn sama sem aldrei. Það hefði verið skritinn tvísöngur, að syngja langt lag, eins og t. d. Ó mín flaskan fríða, alt unisono þang- að til fylgiröddin hefði farið upp, á orðunum »mjúkan finn, að meir en verð jeg hissa«. En að syngja styltri lög, eins og ísland farsælda frón, þannig: meira en hálft lagið unisono, og fara svo upp i enda lagsins, hefir auðveldlega getað komið fyrir í »sjálfri Reykjavikcc á uppvaxtarárum prófessorsins; því dettur mjer ekki hug að neita; en það mundu góðir tví- söngsmenn hafa kallað »að kunna ekki tvísöng«. Slíkur tví- söngur, hvar sem hann heyrist, ber vott um vankunnáttu í tví- söng og misskilning á eðli hans, og er órækt merki um afturför og hnignun í þessum þjóðlega, 3. Af »öðrum mannvirkjum« koma girðingar einkum til álita. Rafleiðslur mælli nefna, en þær eru enn þá aö eins örfáar til. Girðingar eiu ekki arðgæf eign, enda í eðli sínu lausafje, sem flytja má til eftir vild. Girðing- ar þurfa mjög mikið viðhald. Við girÖingu eykst atrakstur býlis, en það þýðir hærra mat á landi þess við næstu mats- gerð. Maður, sem ghðir hjer eftir tún sitt eða engjar, verður að taka það með í reikninginn, að hann verður að greiða skatt af matsverði girðingarinnar, og að auki hærri skatt af jörðinni, sem svarar því, er hún hækkar að matsverði vegna aukins af- rakstur. Sje nokkursstaðar í lóggjöf vorii um tvöfaldan skatt að ræða, er það hjer. Þvi hefir verið haldið fram í min eyru, að einu gilti með tilliti til sýslu- vegagjaldsins, hvort lagt væri f]3 í jarðabætur eða girðingar. Þetla er alrangt. Tökum dæmh A girðir tún sitt og fær af' þvi 20 hesta töðuauka. B sljettar 4 dagsláttur og fær sama töðu- auka Kostnaður beggja er 1000 kr. Jarðir beggja hækka í vesði að matsverði um 500 kr. fyrir aukinn afrakstur. Girðing A er metin sjersiaklega á 800 kr. Af þeirri upphæð vei'ður þann að borga sýsluv.sjóðsgjald um- fram B, en samanlagt borgar hann af 300 kr. hærri upphaeð en hann lagði í girðinguna. Giröingar ættu að vera alveg undanþegnar skatti til sýslu- vegasjóðs. Það er hvorttveggia í senn, sanngirnkkrafa og rækt- unaratriði. Til eru lög frá 1924, sem gera þá breytingu á sýsluvegasjóðs- lögunum, að þau heimila hrepps- nefndum, ef 2/s atkvæðisbærra hreppsbúa samþykki það á lög- mætum sveitarfundi, að jafna ekta islenska, margra alda gamla söng. Bæði prófessornum, og þeim öðrum, sem vilja vila hið rjelta um þetta atriði, hvernig tví- söngur var sunginn hjer alment og af ölium, sem það kunna, verö jeg að visa til áðurnefudr- ar bókar minnar, og biðja þá að lesa gaumgæfilega það, sem þir er um þetta efni ritað (bls. 764--802); en raddsetning tvt- söngsla;;anna þar, og frásögn m!n bæði hjer og þar, er bygð á margra ára samvinnu minni við hina bestu tvísöogsmenn, er vjer höfum átt beggja megin víð sfðustu aldamót. Af radd- setning tvísöngslaganna í bók minni (bls. 775-802) mun sjást, bæði þið, að tvísöngsmenn sungu aldrei unisono, nema eina nóta eða svo, meðan þeir voru að skiíta um raddir, og eins hitt, að aldrei var um það að tala, að aðatröddin þyrfti að bíða eða halda einum tón lengi, meðan fylgiröddin væri að feta sig áfram, nótu fyrir nótu, upp á kvintinn. Alls ekki. Svo barna- lega vandræðalegir voru góðir tvisöngsmenn ekki. Prófessorinn segir enn fremur, að »hinn svo kallaði íslenski tvísöngur standi i alls engu sambandi við neinn sjerstakan tónstiga, en sje af alt öðrum sýsluvegagjaldinu niður eftir efn- um og ástæðum. Hjer dugar ekki eitifaldur meiiihluti, eins og lá'ið er nægja í sýsluvega- sjóðslögunum. Jeg hlýt sam- ræmis vegna að minnast á lög þessi, þó mjer sje sárnauðugt að gera þá silkihúfu að umtals- efni. Áminst breyting buetir að engu leyti Úr þeim hÓfuðgalla sýsluvegasjóðslaganna, að letja menn til að bæta húsakynni sín. í hreppsfjelagi, þar sem engar verðmiklar byggingar eru til, er rjelt hugsanlegt að 2/a hreppsbúa greiði atkvæði með niðurjöfnun eftir efnum og á- stæðum. Þvi fleiri jarðir sem búið er að »byggja upp«, — þó að því tilskyldu að þær sjeu ekki í meirihluta, enda mun slíkt hvergi eiga sjer stað enn þá — þess minni líkur eru til þess að þeir, sem ekki hafa bygt, vilji »láta sjer blæða fyrir hina«, eins og jeg hefi heyrt þelta orðað. VI. Jeg hefi hjer að framan bent á þá höfuðgalla, er jeg tel vera á sýsluvegasjóðslögunum og dregið fram nokkur talandi dæmi til skýringar, að vísu til- búin, en þó svo sannindaleg að fullkomnar, raunverulegar hlið- stæður má finna. Lögunum þarf að breyta í rjettara horf, og það seni fyrst, Og að því rekur, fyr eða síðar, að svo verður geit. Spurningin er nú, hvort löggjafar vorir muni gefa sjer tíma til að sinna málinu á næsta eða næstu þingum. Geri þeir það ekki er eitt ráð lil, til þess að ýta við þeim. Samþykt sýslunefndar um stofnun sýslu- vegasjóðs má breyta — og pá vœntanlega líka nema úr gildi — á sama hátt og hún er stofn- uð. Ættu því sýslunefndir þær, er þegar hafa glæpst til að gera slíka samþykt og fengið hana rótum runninn«. En nú er öll- um, sem um þetta mál hafa hugsað og ritað, og eflaust hon- um sjálfum, það kunnugt, að flest tvísöngslögin eru i hinum lýdiska tónstiga, og nokkur i dóriskum og eoliskum, enda segir hann sjálfur síðar í grein- inni, »að mörg af þjóðlögum okkar sjeu bygð á hinum fornu tónstigum, en sjerstaklega á hinum lýdiska tónstiga; því það er hann, sem gefnr þjóð- lögum vorum hinn sjerstaklega íslenska blæ, sem aðgreinir þau frá þjóðlögum hinna Norður- landanna«. Þetta er algerlega rjett athugað. Um hitt aðalatriðið i grein prófessorsins, hvert gildi hinn islenski tvisöngur geti haft fyrir nútíðar og framtíðartónlist okk- ar íslendinga, er jeg honum að mestu eða öllu samdóma. Jeg tel það óhugsandi að menn fari að skapa ný tvisöngslög eða nota í lagsmíðum sínum þau tónbil milli raddanna, sem lang- algengust eru í tvísöng, en það eru opnir kvintar, hver eftir annan. En hitt finst mjer eðli- legt og meira að segja æskilegt, að söngmenn vorir lærðu tví- söng, rjett raddsettan, eins og hann er í áðurnefndri bók minni, og kynnu hann rjettan, og gætu iátið bæði innlenda staðfesla, að athuga hvort ekki væri rjett »að breyla henni eða nema úr gildi« aftur, og láta þar við sitja, þar til lögunum hefir verið breytt. Möðrufelli, 3. febrúár 1926. Guðbr. Isberg. Dómenda- fæklsuiiiii. Eftir Björn Þórðarson. Niðurl. Jeg er enginn sjerfræðingur i þjóðarvilja, en jeg heri sýnt það hjer að framan, að þjóðin hetir ekki talið úrslitadómsvaldi sínu borgið hjá fámennara dómstóli en fimm manna. Og jeg tel þess engar líkur, að þjóðin sje nú eöa verði það lítilþægari eða dómarastjettin það betur mönn- um skipuð en áður, að hún láti sjer hjer eftir nægja þriggja manna dómstól. Nei, jeg þykist viss um það að veraí samræmi við þjóðarvilja og þjóðarþörf, þegar jeg fullyrði, að úrslita- dómstóllinn verði að vera fimt- ardómur. En jafnsatt er það, að hæstarjettardómarar vorir geta annað meiri störfum erj þeir hafa haft óg Vónandi haíá i nánustu framtíð. Þá er spurn- ingin, hvort þjóðin getur ekki, án þess að misbjóða dómara- starfinu, notað þessa ágætu starfskrafta sjer til stórra hags- muna og til að bæta úr brýnni þörf annarsstaðar. Það er vafa- lítið, og er það engin nýjung, sem nú skal sögð. Hinir yngstu dómarar tveir gætu haft á hendi kenslu i lagadeildinni. En til þess að koma í veg fyrir mis- skilning, skal það þegar tekið fram, að þvi fer fjarri, að gera ætti hæstarjett að lagadeild há- skólans eða lagadeildina að menn og ekki siður útlendp, heyra þennan merkilega, ís- lenska forngrip, þegar það á við og þess er óskað. Þetta er eitt raðið til að varðveita hinarsið- ustu leifar í álfu vorri af þess- um merkilega fornaldarsöng, sem um mörg hundruð ára hefir verið svo gott sem hin eina sönglega nautn vor lslendinga, að undanteknum hinum ein- raddaða söng. Og annað ráðið er það, — og það ætti að nota sem fyrst —, að fengnir væru tveir góðir raddmenn og látnir syngja fáein bestu tvísöngslögin okkar, vel og rjett, inn á grammo- fónplötur, og svo væru þær plötur geymdar á fornmenja- safninu, svo að menn, bæði innlendir og útlendir, ætlu kost á að heyra lögin þar á kom- andi tíð. Því það mun reynast áreiðanlegt og víst, sem stendur í áðurnefndri bók minni, (bls. 775) að þ]óðlög vor, ogþásjer- staklega tvisöngslögin, munu standa framarlegai röðinni með- al alls hins forna og þjóðlega, sem safnað er og safnað hefir verið hjá oss, munu standa sem mjög merkilegar, bókmentaleg- ar menjar frá löngu liðnum öldum. Og um slíkan fjársjóð sem vjer eigum í þjóðlögum vorum og sjerstaklega tvísöngs- lögunum, ættu allir sannir ls- lendingar að láta sjer ant og meta hann mikils. hæstarjetti, eins og ætlast var til í frumv., sem borið varfram á Alþingi 1922. Dómararnir verða valdir meö tilliti til dómara - hælileikanna. En alt um það mundi hver dómari geta int starf af hendi við lagadeildina henni til mikillar styrktar, því að öllum má vera það ljóst, að kennaralið hennar er fáliðuð sveit, en starfið stórmikið sem vinna þarf. Dómarinn ætti að hafa sem óbundnastar hendur um það, hvert atriði einhverrar höfuðgreinar hann læsi fyrir, en veldi það þó í samráði viðpró- fessora deildarinnar, en annars ætti dómari að vera laus við skyldur af hálfu deildarinnarog hafa ekki atkvæðisrjett um mal- efni hennar. Mundi það hverj- um dómara fært, með meirieða minni undirbúningi, ásamt með dómarastörfum sínum, að lesa fyur í lagadeildinni 1—2 stund- ir á viku. En að fá slíkt lið 2ja valdra dómara, væri deildinni mikilvægur styrkur og stúdent- um fengur. Væri jafnvel tiltæki- legt með þessu fyrirkomulagi, að fastalið deildarinnar væri að eins 2 prófessorar og 1 dó- cent i stað 3 prófessora nú. Væri það nokkur sparnaður. Meiri hluti hæstarjettar, 3 elstu dómararnir, hefðu enga sk;yldu fil kensid, éhda ættí dómifór- selinn ætíð að vera meðal þeirra. Þótt þessir 2 yngstu dóraend- ur gætu ekki talist umboðs- starfalausir, virðist lítil hætta geta af því stafað fyrir öryggi dómsvaldsins í landinu, og ekki meiri en af þvi að lagaprófess- Orarnir eru varadómarar i rjett- inum ; en hættan af því er sú, að viljað gæti til einhverntíma í framtíðinni, að í prófessors- stöðu væii maður, semallsekki uppfylti skilyrði til að vera hæstarjettardómari eða væri því vaxinn að taka sæti hans. Og er það í rauninni bæði viðsjár- vert og hvimleitt lagaákvæði.að svoleiðis maður skuli sjálfkjör- inn til sliks starfs. En á hinn bóginn gæti það aftur verið næsta hentugt, þegar svo ber við, að sæti er autt í rjettinum en varadómarinn frábær hæfi- leikamaður, að það væri þá undir áliti rjettarins komið, hvort þörf væri að skipa dóm- ara þá þegar, eða þvi mætti fresta um óákveðinn tíma. Þar með væri ef til vill mikið unn- ið, en þó sparað fje. Eins og það er hið mesta óvit að lög- binda það, að sami maðurgegni tveim eða fleiri störfum, sem hvert þarf góðan mann svo sæmilega fari, svo er og hitt hinn mesti búhnykkur, að sam- eina störf og stöður í hendi manns, sem heflr alt ísenn, vit, orku og ráðvendni, til að rækja hinar sameinuðu slöður sem vera ber. Mundi það affarasæl- ast að Iðgbinda það ekki, að prófessorar lagadeildar væri varadómarar í hæstarjetti, held- ur væri varadómarar skipaðir eftir tillögum hæstarjettar og prófessorarnir skyldir að taka að sjer starfið, ef á þá væri bent. e Lans lœknalijcrnð. Hjeraoslækna- mbættin í Mýrdatshj eraði, Fljóts- dalshjeraði, Reykdælahjeraði, Hofs- óshjeraöi og Reykhólahjeraði eru auglýst laus og umsóknarfrestur til 1. júní næstk.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.