Vörður


Vörður - 17.04.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 17.04.1926, Blaðsíða 1
Rifsljóri og ábyrgð- arniaður"' Kristján Aféérfsoii T.úngötutjlt. _ VORÐUR Útj^efancli : J*f iðstjóni í imlcls-iílolíLrsins. Afgreiðslu- og !nn- \ heimtumaöur ' Ásgéir Magnússon ' -kennarii IV ar, Reykjavík 17. aprll 1926. 17. blað. Jímanlega4 ófarsældin. Leiðinlegri er þjófurinn en Iygarinn, en þó rnunu báðir ólukkuna hreppa. v Meistari Jón. Meistarinn í Skáiholti þekti naumast mannorðsþjófa, vóru 'þá varla til, og þó segir hann þetta með þeitn sannfæringar- krafti, sem þeir einir hafa, sem eru ástvinir guðs. Nú hefir dr. Gnðm. Finnbogason sannað það nýiega i timariti, að sálarfærin «ra svo mikils metin hjá liífær- unum, að þau ganga siðast til þurðar, þegar likaminn sveltur. Er þá eigi kynlegt, þó aö mætir rnenn meti andann meira en munina og þau verðmæti meira, sem iýgin heíir hendur á, en hin, sem lásarnir eiga að gæta. Ritstjóri Timans ætti að athuga þetta vandlega — af því að hann hefir gert ráð fyrir að helga eitt númer blaðs síns i mánuði andlegum efnnm. Hann hjet þessu í hittiðfyrra eða árið þar áður og má búast við að efndirnar verði góðar, þó að seint komi. Vænti jeg þess, að hann taki lýginni tak, áður en hann missir áhuga sinn og láti vönd- inn fara um bakhiuta þeirrar ónáttúru, sem stelnr mannorði margra. — Þess háttar fram- ganga kynni að draga úr þeirri timanlegu ófarsæld, sem því mið- ur fer vaxandi f öllum áttum. Og mætti ætla, að sá sæli bisk- up, sem jeg hefi bak við eyrað, fari nú að rumskast í gröf sinni, ef hans áhugamál verða fótum troðin svo greipilega, sem tím- anlegri uppioöðslu er tamt að gera, bæði í heimahúsum og á mannamótum, í leyni og á kross- götum, út um strandir og inn til afdaia. Nú kynni margur að spyrja ^eitthvað á þessa leið: Timanlegri ófarsœld er anð- vejt að hrinda og Ijett að bera hana, ef slýrt verður fram hjá biindskerjum þeirrar eilífu. Það •ér nu svo, góðir bræður og hátt- virtu hálsar. Við skulum nú at- huga það svo lítið og draga djúpt fyrir með neti athyglinnar. Þar er þá til að taka, að þeg- ar jeg var á ungam aldri, las faðir minn á kveldin Mynsters hogieiðingar, sem Konráð og Jónas kiæddu i íslenskar spjarir, heldur vel gerðar. Faðir minn skifti ræðunum, til að treina sjer og fólki sínu þetta hnoss- gæti. Hann gaf lítið fyrir hug- vekjur Pjeturs, sem Arnljótur lærði kallaði »hægðalyf sáln- hjálparinnara — sá klóguii^vits- nii aa örn. Nú þekkir enginn ungur maður Mynsters hugleið- ingar — síðan Láru brjef vóru tekin til kvöldlestrar og svo Spánskar nætur og Haustrign- ingar og Bautasteinar voru gerðir að sálmabók í staðinn fyrir Hail- grims sálma. Vegir evólútionar- innar eru margvislegir og óút- reiknanlegir flestum, nema ef tii vill Halldóri Kiljan og svo fram- vegis, sem nú er suður í páfa- garði að aðstoða hinn óskeik- ula í embæltinu. — En jeg var að minnast á Mynsters kenning- ar. Hann var biskup og einnig kennifaðir konungsins. Eftir myndinni að dæma, sem fylgdi Hugleiðingnnum, var hann svo göfuglegur og gáfulegur ásýnd- um, að fiokksmenn Tryggva biskupssonar og Jónasar búanda velkja því fyrir sjer, hvort Mynst- ers mynd slagi þó ekki hátt upp í myndir þessara sinna spá- manna. Og er þá langt jafnað, En um Jónas er það satt að segja, að svo er sagt, að hans andlitsmynd hafi verið höfð til fyiirmyndar, þegar altaristafian í Kaupangskirkju var gerð. Nokk- uð er víst, og það er þetta: að eftir að sú taíla var gerð, ftutti Jónas Porbergsson að Kaupangi, liklega í þeim vændum að gera bæn sína frammi fyrir brfkinni, og mun harin eftir þess háttar bænagerðir hafa ritað sumar smágreinar í Dag [t. d. um Sandsbræður og Sigurgeir hrstj.]. Þó leikur það á tveim tungum. En hitt er víst, að Mynster bisk- up byrjar hugieiðingar sínar á andvarpi yfir þreytn sálarinnar og löngum erli; eftir sannleika og rjettlæti leitaði hann. Ójá! hann byrjaði á andvarpi, sá sæli biskup, en biskupssonur byrjaði blaðamensku sfna með loforðum sem-------------sem ient hafa út á svelibunka timanlegrar van- hyggju — það gengur nú svo í henni veröld. Mynstér biskup endar hugleið- iugar sínar á sundurgreining sauða og hafra, dauða og dómi. Og eitthvað minnist hann á lúðurhljóm. Líklega hefir rilstjórn Timans farið yfir þessa bók; því að hún hefir uppahald á lúðri og notar mikið. Pað hefir þó i þeim toll- að. Eo það sem jeg vildi benda á í Mynsters hugleiðingum er það, að ófarsældin byrjar i hug- skoti mannsins. Biskupinn — og svo þýðendurnir — er afar orð- prúður, en þó kveður hann svo að orði, að vont innræti sé nokkurskonar helvili. Hann nefn- ir: mannhatur, rógburðarástríðu, illkvittni, ósannsögli, þrætugirni. Og af þessu er auðséð, að ófar- sældin er fyrst og fremst tíman- leg. Súndar Sing, Indverjinn nafn- togaði, kemst að svipaðri niður- stöðu, — sá berfætti guðsmað- ur, sem gengur í krypluðum kyrtli, hafandi ekkert bálslin. Og það held jeg nú að Halldóri kaþólska þyki ófint, og þó er þessi ástvinur Krisls af háuin aðli og stórauðugs höfðingjason. Eo — Halldór var ekki orðinn þjóðkunnur, þegar Súndar Sing hóf kennimannsgöngu sina um þjóðiöndin og gat ekki þess vegna tekið mark á honum. Þessi spámaður fastaði úti i skógi 40 daga og jafnmargar nætur. En sú fasta hófst og end- aði áður en Halldór gerði kvæð- ið: »Unglingurinn í skóginum.cc Og þess vegna komst Indverjinn hjá trufiun. — Þessi spekingur kennir að ófarsældin sje fyrst og fremst timanleg og verði svo utan enda. Því er það, að þeir mættu fá rauðan kjamma, sem valdir eru að uppuafi svo illrar endaleysu. Þeir sem orka þannig á fjölda fólks, að það fyllist af úlfgrárri tortryggni til fyrirmanna þjóð- fjelagsins, en tekur til að dýrka snápa og rógbera og ósanninda- menn og valdagráðug greymenni, þeir eru- valdir að timanlegri ófarsœld, sem getur tognað svo, að hún verði ævarandi og leyini fólkið niður fyrir hellurnar, sem undir er falinn eldur eldanna — og þó ekki falinn, því felhelian þar er brunnin upp fyrir langa iöngu. Pessar stöðvar eru nefnd- ar í Sólarljóðum, þar sem Niða- fjöli eru nefnd. Þar er drekinn Glævaldur, sem dr. B. M. Ólsen segir að þýði þann, sem er vald- ur að eða hefir vald yfir eldi. Glær er sama sera eldur, §br, sögnina, að kasta einhverju á glæ. Niðafjöll eru sama sem myrkurfjöll — skuggahæðir. Þau sjást ekki i landafræði Karls Finnbogasonar, sem er vel samin. En ef Jónas kennari gefur út landafræði, raunu þau sjást þar. Sumir halda að Niðafjöll séu á Ströndum — i kjördæmi Tr. Þóihallssonar og byggja þá ætl- un á sennilegum likum. Aðallik- urnar felast i ferðasögu Tryggva, þeirri er hann samdi eftir fyrstu ferð sina norður þangað og alt út i Bjarnarfjörð, þar sem Svan- ur bjó hinn fjölkunnugi. Mælt er að Tryggvi hafi kvakað á Svan og heitið á hann til full- tingis sjer. Svanur kunni að búa til þoku meðan hann bjó á Svanshól. Og nú bljes hann þoku á veg Magnúsar Pjeturssonar, svo að hann viltist og varð því Tryggvi einn á sumum fund- unum. Siðan gaf Svanur þessum skjólstæðingi sinum þoku i stór- au langsekk, og úr honum heíir Tryggvi sent þessa grávöru upp i Borgarfjörð við hátiðleg tæki- færi — í sitt gamla prestakall. Og fáeinar skjóðufyliir hefir hann gefið Jónasi vini sinum, þegar hann hefir brugðið sjer austur fyrir fjallið. Jeg sem þessar linur rita, ferð- ist eitt sinn á bolnvörpungi, og Oullfuudui* i Oa.tm.clti. í febr.mánuði bárust fregnir um guilfund í óbygðunum í Norð- ur-Manitoba í Canada. Þusti fálk þangað úr öllum áttum og mest i flugvjelum, sló tjöldum á hjarnið i skógunum og hóf gullleitina. Óbygðir þessar liggja norður af fjölmennustu íslendingabygðunum og má búast við því að eitthvað af löndum sje nú þar norður frá að leita gæfunnar. Myndin er af gullleitarmöunum á þcssum slóðum. barst þá í orð, hvar Dökkumið væru. Þetta atvikaðist þannig, tal- ið að tarna, að jeg var að raula fyr- ir munni mjer kvæði Daviðs, sem svo heitir, og hafði jeg þann kæk, að jeg tvítók ljóðlínuna, »þvi dimt er á Dökkumiðuma. Jeg sagðist halda að þau væru úti fyrir Ströndum og mundu þessi mið vera eitthvað annað en vanaleg þorskamið. Þannig dreg jeg saman likurnar, sem nú skal greina: Tryggvi getur þess í ferðasögu sinni um Straödir, að víða sje sæbratt þar og tæp gata framan f hávöðum, forsæla sjálfgefin og grœnn sjór fyrir framan. Þarna eru þá Niðafjöll og drekar bjuggu fyrrum í sæbröttum fjöllum. Svo var háttað bústað Vals dreka, sem Gull-Þórir heimsótti, og var i helli hans bæði gull og eldur. Núl Tryggvi fjenaðist óneitanlega við Strandaförina og ekki hefir hann skort eldglæringar siðan. Þarna mundi þá drekinn Glæ- valdur vera inni í eða þá undir Nsða þ. e. Myrkurfjöllum. Og svo Dökknmið fyrir framan. Þessi þríeina ónáttúra er stór- furðuleg og hlýtur sá maður að ráða yfir miklum kyngikröftum, sem laraið getur hana sjer til nytja — hjer i tímanum. En eitt- hvað er óhreint á eða niðri i Dökkumiðum, eftir þvi sem Da- við lætur í veðri vaka. Þetta skáld sjer stundum undarlega fiska undir steinum og stundum sjer Davið kynleg kykvendi á landi, t. d. hundinn Vask, sem hann lýsir mjög nákvæmlega en nefnir þó alls ekki að ferfættur sje. Það kvæði gerði hann um það bil, sem siðustu kosningar tii Alþingis fóru fram — og faðir hans var feldur. En það er ritað í dagbókum — svart á hvítu — að um þær mundir hafi verið mikið Spangól á bæjunum Lauf- ási og Hrifiu og svo i Jónkakoti. Það er kölluð i fornu máli óáran i mannfóíkinu, þegar mann- hlómið verður að arfa. Þesshátt- ar umhverfing kemur i ljós eða verður, þegar timanleg ófarsœld nær tökum á sálum mannanna. Sú andlega þoka eða hugræna hjela verður til og er framleidd í verksmiðjum þeirra manna, sem eru stóriðjuhöldar lýgi og rógburðar, Vér höfum orð meistara Jóns fyrir því, að lygararnir muni hreppa ólukkuna. Það er ilt, þvi öllum mönnum skyldi iiða bæri- lega. En hitt er hörmulegt, þegar fjöldi manna er gerður að aitan-i- ossum þessara glævalda, og seil- in siðan dregin út á Dökkumið. Guðmundur Friðjónsson. Sildarmarkaður. Björn Ólafsson sem nú er ytra til þess að leita nýrra markaða fyrir isl. síld, hefir fengið að sýna hana á stórri vörusýningu í Prag. Leið- arvisir um næringargildi og notkun sildar var úlbýtt meðal sýningargesta. íslenski fáninn biakti yfir sildarsýningunni. Tel- ur B. Ól. horur á að takast megi að kenna Tjekkó-Slovök- um að jeta síld. — Nú er B. 01. í Khöfn. Birta dönskublöð- in viðtöl við hann og áskoran- ir til manna um að reyna hina ódýru og næringarmiklu fæðu, íslensku sildina. Aíamindur Kaupfélags Eyfirðinga er ný- afstaðinn. A liðna árinu voru seldar erlendar vðrur fyrir kr. 1.150.000, en inn keyptar innlendar vörur fyrir kr. 1.110.000. Arður af erlendum vörum varð 83 þús. kr. í árslok voru óskiftilegir sameignasjóðir 222 þús. sjereiguasjóðir og innstæður félagsmanna rúm 1 milj, kr. S

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.