Vörður


Vörður - 05.06.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 05.06.1926, Blaðsíða 3
V O R Ð U R Sjávarátregnrinn. Eins og áður hefir verið -vikið að var fjárhagur ríkis- sjóðs svo bágborinn i ársbyrj- un 1924, að ekki voru nein til- tök að gera neitt fyrir atvinnu- vegina, sem verulegt fje kostaði. Á þinginu 1924 var því fált gert, sem til þess horfði að bæta aðstððu sjávarútvegsins, en hinn mikli fiskiatli það ár brýndi mjög úr skörðin fyrir þessum atvinnuvegi. Var þess og mikil þörf, bæöi vegna þess að iil ár voru á undan gengin og eins af hinu. að ekki varð hjá því komist að leggja á sjávarútveginn þunga skatta, cins og aðra atvinnuvegi og alla landsmenn, til þess að geta grynt á skuldum. En þegar í stað, er rofaði til um fjárhagsörðugleikana, sýndi íhaldsflokkurinn það ljóslega, að hann vildi veita þessum at- vinnuvegi stuðning og meta við faann þá miklu hjálp, sem hann hafði veitt til þess að komast úr fjárhagsógöngunum. Þetta kom greinilega fram á þinginu 1925. Þá var í samlagi og sam- ráði við bankana kostaður sendimaður til Mið/arðarhafs- landanna til þess að hafa á hendi eftirlit með fiskverslun vorri. Þetta var sjávarútvegin- um nauðsynlegt og í rauninni öllum landsJýð, því að á fiski- markaðinum suður þar byggist að mjög miklu leyti afkoma þjóðarinnar, eins og nú er komið. Eanfremur var af hálfu flokksins flutt á sama þingi frv. um ýmsar breytingar á tekjuskatti innlendra hlutafjelaga og snerta þaer breytingar lang- mest sjávarútveginn, því að eins og kunnugt er, er hin stærri útgerð rekin að mestu af hlutafjelögum. Breytingar þessar gengu í.þá átt, að Ijetta skatt- inn af fje því, sem fjelögin Samvinnufjelagsskapurinn í Noregi. Eftir Randolf Arnesen ritara í Landssambandi norskra samvinnumanna. ». . . . Fjelögin eru opin og allir geta orðið fjelagar, er vilja vinna að áhugamálum fjelags- ins. Grundvallarlögmál hlutleys- is ræður, þó að við og við hafi verið rætt um þetta atriði. Ekki >er vitanlegt, að hœgt sje að benda* « eitt einasta dœmi þess, að grundvallarlögmál hlutlegsisins hafi verið rofið. Og það er ekki lengra siðan en á samvinnuþing- inu 1923, að það var aftur stað- ifest, að hlutleysið væri einaholla Jramtiðarstefna samvinnunnar«. Grnndvallaratriði og gildi neytendasamvinnunnar. Eftir Inge Debes. ». . . . Hlutleysisatriðið. Upp- haflega reyndu trúmálaflokkar að nota samvinnufjelögin til f>ess að snúa syndurum á rjett- an veg. Brautryðjendur stefn- unnar sáu brátt, að þeir fjelag- ar, er kærðu sig ekki um þessa ibjálpræðisstarfserri, myndu fara leggja í varasjóð. Var þe(ta gert til þess að örva fjelögin til að safna sjer varasjóðum, svo að þau geti betur staðist mis- æri. Þessi breyting sætti ekki andmælum, þvi að allir fundu nauðsyn hennar, en hin aðal- breytÍDgin, sem var í því fólgin, að tekjuskattur slíkra fjelaga skyldi reiknast eftir meðaltali þriggja siðustu ára, sætti mjög miklum andmælum og varð ekki að lögum. Ástæðan til þess, að upp á þessu var stungið, var vita- skuld sú, að sjávarútvegurinn er áhættusamur og misbresta- samur atvinnuvegur. Annað ár- ið gefur hann mikinn gróða en hitt árið ef til vill stórtap. En af þessu leiðir, að fjelögin, sem i góðum árum eru bestu mjólk- urkýr rikissjóðs, greiða engan skatt á slæmu árunum. Þetta er óhentugt fyrir ríkissjóð. Hann fær e£ til vill annað árið mil- jónir í skatt frá þessum fjelög- um en hitt árið ekkert. Svo hefir þetta orðið árin 1925 og 1926. Fyrir fjelögin er það fyr- irkomulag, sem nú er, mjög bagalegt og væri þeim því einnig miklu hentugra að greiða eftir meðaltali þriggja ára. Rík- issjóður myndi lítils missa við þessa breytingu. Blekkingarnar, sem Framsóknarmálgögnin hafa viðhaft um þetta mál eru ótrú- legar. Því hefir verið haldið fram, að þetta hefði niunað ríkissjóð yfir 6 hundruð þús. kr. á einu ári og að þessa fjár- hæð hafi íhaldið ætlað að gefa stórútgerðinni. Þessi ósannindi hafa áður verið hrakin hjer í blaðinu. Hjer var aðallega um greiðslufrest að ræða og lög- leiðing sanngjarnari reglu og hentugri. Þess var áður getið að út- gerðarfjelögin væru bestu mjólk- urkýr ríkissjóðs, og sjest það á því, að árið 1925 munu þau úr fjelagsskapnum og myndi hann að lokum að eins halda þeim, er ekki þörfnuðust sinna- skifta, eða með öðrum orðum að fjelagsskapurinn yrði »lok- aður« enekki»opinn«. Nákvœm- lega sama hlyti tíð verða, ef reynt yrði að beita fjelðgunum i þjónustu einstakra trúmála- eða stjórnmálafiokka. Að jafnaði hefir það komið i Ijós, að sje þessa hlutleysisákvcpð- is ekki gœtt stranglega, hefir það valdið klofningu, m. a. af þvi að áhangendur sjerhvers stjórnmála- flokks fást ekki til að stgðja bar- áttu andstœðinga sinna i stjóm- málum«. Hugejón samvinnnsteínnnnar er eindraegui. I blaði þýskra samvinnu- manna »Genossenschaftliche Praxis« hefir próf. Ferdinand Tön- nies ritað mjög eftirtektaverða grein um þrent, sem nauðsyn- legt er vexti og viðgangi sam- vinnuhreyfingarinnar, og skal hjer tilfært það, sem hann seg- ir um eitt af þessum þremleið- arljósum stefnunnar þ. e. sam- heldnina. hafa greitt um 2 milj. kr. í tekjuskatt. Eo árið 1926 greiða þau ekkert eða sama og ekkert, meðal annars af því hvað þau greiddu mikið árið 1925, því að skattur næsta árs á uudan er dreginn frá tekjum næsta árs á eftir. Hver getur nú falið þelta heppilega reglu eða sann- gjarna, að jafna ekki milli ára? Hvað myndi verða sagt um bónda, sem vísvitandi byggi þannig við bestu mjólkurkýrn- ar sínar, að þær flæddu mjólk- inni annan mánuðinn en væru steingeldar hinn mánuðinn eða því sem næst? Hann myndi verða talinn glópur, en þannig vilja Tímaforkólfarnir breyta við sjávarútveginn, rikissjóði til óhægðar og atvinnuveginum til niðurdreps. Um þetta hefir staðið þrotlaus deila. Á þioginu 1925 var eftir frumkvæði íoaldsflokksins á- kveðið áð byggja ngtt skip til strandvarna hjer við land og er skip þetta nær fullsmiðað nú og er væntanlegt hingað í lok ]únímánaðar. Strandvarnirnar eru geysiþýðingarmiklar fyrir sjávarútveginn, því að það er sannað, að ungviði fiskjarins elst upp i grunnsævinu við strendur landsins og ef það er ekki friðað fyrir botnvörpum, er framtið fiskiveiðanna stefnt i voða. Ágangur erlendra botn- vðrpuskipa fer og árlega vax- andi og við það verður nauð- syn straDdvarna enn brýnni. Rjett er einnig að geta þess, að íhaldsflokkurinn hefir átt frumkvæði að þvi, að reyna að fá stœkkað landhelgissvæðið, sjer- staklega þannig, að firðir ög flóar yrðu alfriðaðir fyrir botn- vörpuveiðum, en þar sem þaö mál er enn skamt á veg komið, verður ekki rætt um það meira að sinni. Á siðasta þingi voru talsvert fœrðir niður tollar, sem koma sjerstaklega hart niður á sjávar- útveginum, svo sem kolatollur og salttollur. Til þess liggja þau rök, að sjávarútvegurinn á nú mjög í vök að verjast vegna »Samheldni veitir mátt. Petta er sannleikur sem aldrei verður um þokað. Pað er og lögmál, sem eigi hefir litla þýðingu fyr- ir oss samvinnumenn. Sam- heldnin er ávöxtur kapps og hygginda, en nákvæmlega verð- ur að gæta hennar ef hún á að haldast og veita vöxt og við- gang. Innan vjebanda samvinn- unnar á alt að vera flokkadrátta- laust þrœtulaust og öfundlaust. (Inom kooperationen lár det inte iinnas nágra partier, inga tvister och ingen avundsjuka). Hið nýja þjóðskipulag, sem er hugsjón hennar, er fjelagsskap- ur, náinn og bróðurlegur. Því skyldi í einu landi að eins vera ein samvinnuhreyfing. Eindrægni neytendasamvinnunar meðhverri þjóð verður að vera því sterk- ari, sem harðari kröfur erugerð- ar til endurreisnar hags manna í Evrópu og þeim mun fastar, sem endurnýjað hagsmunasam- band alls heimsins knýráhurð- ir manna. Þvi sambandi verður eigi á komið nema með betra skipulagi og rjettara, en áður var: Skipulagi yfirleitt í stað stjórnleysis. Að því verður að geysilegs verðfalls á fiskiafurð- um, auk þess sem gengishækk- unin hefir aukið á erfiðleikana, þó að í minni mæli sje. Að því er verð landbúnaðarafurða sið- astliðið haust snerti, var aftur á móti alt öðru máli að gegna. Kjötið var þá í 50°/o hærra verði á erlendum markaöi en 1924, ef miðað er við gull. Ein- munaárgæska tii Iandsins hefir og stutt landbúnaðinn undan- farið miklu meira en nokkur tollalöggjöf gæti gert. Lanðbúnaðurinn. , Því hefir verið haldið óspart fram af hálfu Timamanna, að íhaldsflokkurinn væri ekki vin- veittur bændastjettinni og mun því þetta atriði verða tekið til nokkurrar athugunar bjer og borið saman, hvað hvor flokk- urinn um sig hefir til slíkra mála lagt á þingi. Það mætti og undarlegt teljast, ef íhalds- flokkurinn bæri ekki landbún- aðinn fyrir br|ósti, þar sem þann flokk fyllir að minsta kosti helmingur allra bænda á landinu og um þriðjungur þingflokksins eru bændur, sem sist standa að baki Framsókn- arflokksbændunum, að þeim ó- löstuðum. Enginn mun trúa því, að fjöldi hinna bestu bænda landsins myndi fylgja íhaldsflokknum að málum, ef hann ljeti sjer hag landbúnað- arins í ljettu rúmi liggja. En hinir gáfuðustu og framsýnustu eru ekki þeir, sem hæst gala og mest gusa. Hinir hyggnu sjá það þegar í stað, að feit- letraðar greinar og gleiðgosa- legar kröfur, sem aldrei verða uppfyltar, er ekki það, sem landbúnaðinum hentar best. Sem dæmi má nefna kjöitotls- málið norska. Þegar það var á döfinni krafðist Tíminn mjög ákveðið, að bændum yrði bætt- ur hallinn á kjöttollinura af almannafje. En hvaða alvara var bak við þá kröfu? Engin, því að þótt hans flokkur hefði þá völdin, var ekki svo mikið, að tillaga kæmi fram á þingi keppa i hverju landi, að því verður að keppa í skiftum milli þjóða. í þessum anda varhugs- að þegar fyrir stríð, er mönn- um hugkvæmdist það heillaráð að sameina heildsölur ýmsra landa og gera úr þeim eiua al- þjóðlega heildsölu. Hugsjónsam- vinnunnar er eindrægni. Þessi hugsjón leyfir engan fjandskap, hvorki með einstaklingum, þjóð- um eða þjóðflokkum, sem hindr- að getur trygga og varanlega framför. En hreyfingin getur á- valt unnið gegn þessháttar til- hneigingum, og hún verður að berjast gegn þeim, ef það sem mannlegt er í mannkyninu á ekki að visna og deyja. Efling mannkynsins — sam- fjelag allra manna — er efsta takmark samvinnnnnar, það er og æðsta hugsjón hinnar heim- spekilegu siðfræði«. Úr »Konsumentbladet« 13. mars 1926. Sig. Sigurðsson frá Kálfafelli. um þetta. Alt var látið lenda við stóryrðin ein. Framkvæmdir urðu engar. Norðmönnum var annað veifið hótað með toll- striði, en hitt veifið boðin fram stórkostleg fiíðindi. Það var alt og sumt. En þegar íhaldsflokk- urinn tók við fór á aðra leið, eins og getið hefir verið um áður. Sá flokkur sýndi í verk- inu en ekki með orðagi'álfri, að hann vildi ljetta undir með bændastjettinni. Um langan tima hafa ýmsir bestu menn þjóðarinnar sjeð það, að rœktun landsins var ein hin mesta þjóðarnauðsyn og íhaldsflokkurinn hefir sýnt það í verkinu, að honum er þetta Ijóst. Glögg sönnun fyrir þessu er það, að þegar hætt var verk- legum framkvæmdum af hálfu rikissjóðs, þá var þó einu fyrir- tæki haldið áfram með fullum krafti og það var Flóaáveitan, stærsta landbúnaðarfyrirtækið, sem unnið hefir verið að hjer á landi. Og á þinginu í vetur sýndi íhaldsflokkurinn það, að honum er full alvara með þetta mál og mun ekki skiljast við það fyr en fullreynt er. En hvað hefir Tímaflokkurinn gert fyrir þetta mál? Ekkert, nema samþykkja það sem íhalds- menn hafa lagt til. Til þess að flýta fyrir ræktun landsins hefir um langt árabil verið reynt að koma á fót sjer- stakri lánstofnun fyrir landbún- aðinn, en ekki hepnaðist þetta fyr en á þingi 1925 og þá fyiir frumkvæði Ihaldsflokksins. Þessi lánsstofnun, senj þá var sett á stofn er svo merkileg og gerð af svo mikilli fyrirhyggju, að vel þykir varið nokkru rúmi til þess að skýra frá henni. Lánstofnun þessari, Rœktunar- sjóðnum, var sumpart afhent og sumpart trygt fje er nemur nálægt 3 milj. kr. og sjóðnuía er leyft að setja { unifeíð sex- falda þá upphæð í vaxtabrjef- um, sem meðal annars eru trygð með fullri ábyrgð ríkis- sjóðs. Sala þessara brjefa hefir gengið mjög vel og þau tryggja það, að landbúnaðurinn getur fengið þá peninga, sem hann þarf, ef þeir annars ero til í landinu og fyrir aukningunni er sjeð þannig, að eftir því sem höfuðstóllinn vex, og hann hlýtur að vaxa mikið af vöxt- um sinum og vaxtavöxtum, má gefa út meira af vaxtabrjefum. Það er því alls ekki sjáanlegt, að í.fyrirsjáanlegri framtíð þurfi að breyta fyrirkomulaginu. Vextir eru að sönnu nokkuð háir enn, en þó miklu lægri eh bankavextir. Fari bankavextir lækkandi, svo að ódýrara fje fáist en nú er, er svo um búið, að vextir Ræktunarsjóðs geta einnig lækkað. Til þess þarf að eins að gefa út nýjan eða nýja flokka vaxtabrjefa og hætta að selja hina eldri. Þess er ástæða að geta, vegna ýmsra missagna; sem fram hafa komið um þetta mál, að frum- kvæði laganna um Ræktunar- sjóöinn er komið frá fjármála- ráðherra thaldsflokksins. Hann samdi fyrst drög til frumvarps- ins og sendi það B.fjel. Isl. til álita. Fjelagið beiddist leyfis til þess að mega skipa nefnd í málið og var það fúslega veitt. Nefnd þessi sendi svo stjórn-

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.