Vörður


Vörður - 12.06.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 12.06.1926, Blaðsíða 1
Ritstjóri og ábyfgð armaður Kristján Albertson Túngötu 18. Ifc, .„«' Afgreiðslu- og inn- heimtumaður Ásgeir Magnússort kennari. Utgrefandi s BÆiÖstjórti tli&itlsfloUIisiiie. IV. ár. Reykjavík 12. Jiiní 1020. 25. blao. HIii forna konungshöll Póllands í Posen er höfuð aðsetur andstæðinga Pilsudskys. Yfir henni vinstra megin á myndinni er fyrv. forseti Póllands Wojciechowsky, en hægra meiíin Witos fyrv. forsætisráðherra. . Byltingiii i Póllandi. Hinn 10. maí tók ný stjórn við vöidum í Póllandi. Forsæt- isráðherra varð íhaldsmaðurinn og bændaforinginn Witos og h Pilsudsky. stjórnina studdu 238 af 444 þing- mönnum í fulltrúadeild þings- ios (sem á pólsku heitir sejm). 11. maí birli eitt af blöðun- Unum í Varsjá viðtal við Pilsud- skg marskálk, þar sem hann ^óf þungum orðum um spill- lngu og sið.Ieysi margra hinna Dýju ráðherra. Stjórnin gerði blaðið upptækt og jafnaðar- mannablöðin hótuðu hefndum fyrir tiltækið. Daginn eftir Haug sú fregn um Varsjá að Pilsudsky væri á leið til borgarinnar með her manns og hygðist að hrekja stjórnina frá völdum. Síðan fyrir aldamót heflr Pd- sudsky verið einn af fremstu foringjum pólskra verkamanna og jafnframt pólskra sjálfstæðis- manníi, meðan kúgun Rússa stóð. Hann hafði stofnað og komið skipulagi á allar þær Ieynilegu herdeildir, sem voru reiðubúnar til ]>ess að berjast fyrir frelsi Póllands þegar færi byðist og reyndu að rísa gegn rússneska hernum í ófriðarbyrj- un 1914. Hann hefir skapað pólka herinn og er emn af þjóð- ardýrðlingum Pólverja, einn af fremstu fulltrúum þess krafts, sem helir endurreist sjálfstæði Póllands. Kl. 4 eftir hádegi hinn 12. maí var Pilsudsky kominn með her sinn að höfuðborginni. Hann nam staðar við Poniatowsky- brúna og í sama mund kom bifreið á braðri ferð innan úr bænum |!og stansaði við brúna. Wojciechowsky, forseti pólska lýðveldisins, gamall samherji Pilsudsky frá þeim tíma er Rússar kúguðu Pólverja, steig út úr bílnum og seDdi eftir Pil- sudsky. Þeir mættust á brúnni. Pilsudsky krafðist þessaðWitos legði niður völd þegar i stað. Forsetinn neitaði að ganga að því. — Hugsið yður um, hr. mar- skálkur, þjer gerið uppreisn gegn stjórnarskrá landsins. — Alt er vandlega hugsað, jeg er æðsti marskálkur Pól- lands, jeg geri það sem mjer sýnist, svaraði Pilsudsky. Forsetinn ók aftur inní War- sjá og Piludsky hóf sókn sína. f tvo daga var barist á götun- um. Kl. 5 eftir hádegi hinn 14. maí ruddist herlið Piludskys Raiaj. inn i höllina Belvedere, —stjórn- in og forsetinn höíðu lagt á flótta. Borgarastyrjöldinni var lokið. 302 hófðu fallið.yftr 1000 særst. Samkvæmt pólsku stjórnar- skránni átti nú forseti þingsins, Mathieu Rataj, að útnefna nýja stjórn, þangað til þing kæmi saman. Hann sneri sjer nú til Piludsky og þeim kom saman um skipun ráðuneytisins. Sjilf- ur varð Pilsudsky hermálaráð- herra. Jafnfiamt var þingið kvatt saman í lok mánaðarins til þess að kjósa forseta. Pað kom brátt í Ijós aðjafn- aðaTmenn og frjálslyndari flokk- arnir fylgdu Pilsudsky og að hann hafði herinn á sínu bandi. En i Posen hóf hatursmaður hans Haller general andblástur gegn honum og safnaði sjálf- boðaliði til þess að fara með til Warsjá og steypa Pilsudsky. Hafði flokkur Hallers höfuðað- setur sitt i höllinni i Posen. Pilsudsky Ijet nú daglega birta viðtöl við sig i blöðum sinum, þar sem hann gerði grein fyrir stefnu sinni og markmiði bylt- ingarinnar. I viðtölum þessum er hann gifurmæltur og illorð- ur með afbrigðum, talar um hina mörgu »óþokka, morð- ingja, þjófa og gömlu lands- mála-glæpamenn« i þinginu. En orðalag hans er alt ó- ákveðnara þegar hann Jýsir stjórnarstefnu sinni. Þó kveður hann eindregið að orði um nauðsyn þess, að breyta stjórn- arskránni í þá átt, að vald þingsins verði minkað og vald forsetans aukið. Síðan 1918, er Pólland varð sjálfstætt riki, hafa 14 ráðuneyti setið þar að völd- um og stjórnartaumarnir sjald- an verið í sömu höndum slund- inni lengur. Nú vill Pilsudsky skapa sterkari stjórn. Uppreisn hans er í anda Mussolinis að því leyti, að hann vill veikja þingræðið og setja í þess stað einskonar einræði. En hins veg- ar er stefna hans frjálslyndari bæði í þjóðernis- og þjóðfjelags- málum, en stjórn Mussolinis. Enn hefir ekkert orðið ur gagnbyllingu Hailers, og þingið kom saman 31. maí og kaus forseta í ró og næði. Pilsudsky hlaut kosningu, en hvoit sem honum hefir þótt meiri hlutinn of 1 till eða hilt hefir valdið, að hann vildi ekki vinna eið að núgildandij stjómarskrá, þá neitaðí hann að taka við for- setatign og mælti með kosningu Moscicki prófessors. Hann er sextugur að aldri, hefir verið prófessor í efnafræði í London og víðar, er forstjóri stórrar köfnunarefnis-verksmiðju í Pól- landi síðan 1920. Hann hefir aldrei fengist við stjórnmál, en er vinur Pilsudskys. Moscicki náði kosningu. Og er nú búist við því að Pilsud- sky myndi bráðlega nýtt ráðu- neyti og reyni sfðan að koma fram stjórnarskrárbreytingu. England. Kolanámadeilan er enn óútkljáð. Námaeigendur gerðu fyrir skemstu sáttaboð. Fjellu þeir frá kröfum sínum um launalækkun en fóru fram á að vinnutíminn yrði lengdur. Verjíamenn höfnuðu boðinu. Harðar deilur hafa staðið milli verkalýðsleiðtoganna um baráttu- aðferðina, sjerstaklega hvort hyggilegt hafi verið að hætta allsherjarverkfallinu. Cook tel- ur afturköllun þess hafa verið svik við málstað námamanna og svartasta blettinn í baráttu ^verkalýðsins í Englandi. En aðr- ir, og þar á meðal "MacDonald, halda því fram, að allsherjar- verkföll sjeu ónýtt vopn í bar- áttu vekalýðsins, og komi altaf fyrst honum sjálfum i koll. Þá hefur og kastast í kekki milli foringja frjálslynda flokks- ins, Asquiths og Lloyd George, út af afskiftum hins síðarnefnda af koladeilunni og greinum hans um hana i amerísk blöð. Reis Asquith upp og brá Lloyd George um hlutdrægni í garð námaeig- enda og skort á samvinnuþýð- Sol.Ií'uniiiin í Marolclío, Stríðinu f Marokko er lokið. Uppreisnarmaðurinn Abd-el- Krim, sem ætlaði að komasl inn i höfuðborgina Fez og steypa soldáninum af stóli, hefir orðið að gefast upp og ganga Frökkum á hönd sem fangi. Á hann nú að beygja höfuð sitt í auðmýkt fyrir soldáninum og votta honum iðrun og holl- ustu. leik við flokk sinn. Var um skeið gert orð á því í enskwm blöðum, að Lloyd-George myndi bráðlega ganga í jafnaðar- mannaflokkinn, uns hann sjálf- ur tók af skarið og kvað sjer aldrei hafa komið það til hug- ar. Síðar hefur komið í ljós, að mikill meiri hluti frjálslynda flokksins í enska þinginu er á hans bandi í deilunni við As- quith og ber fult traust til hans sem foringja. Uppreisn í Portugal. 1 lok maí má'n, gerðust þau tiðindi i Portúgal, að tvær herdeildir gerðu uppreisn, fóru til Lissabon og tóku höfuðborgina orustu- laust. Stjórnin lagði á flótta og herforingjar mynduðu þriggja manna stjórn, sem rauf þing þegar í stað. Landssamband verkamanna Ij'sti yfir allsherjar- verkfalli og mótmælti hervald- inu. Síðustu fregnir (8. þ. m.) herma, að Cozta hershöfðingi" hafi tekið sjer einræðisvaidi f líkingu við Mussolini og Primo de Rivera. Foringjar verkamanna hafa verið handsamaðir, starf- semi verkalýðsfjelaganna bönn- uð og öll verkföll í landinu talin dauðadæmd meðan einræðið stendur. i Noregur. Miklar kaupdeilur hafa risið í Noregi i vor og vald- ið verkföllum og verkbönnum. Nú hafa tekist samningar milli vinnuveitenda og verkalýðs um 17% kauplækkun.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.