Vörður


Vörður - 12.07.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 12.07.1926, Blaðsíða 3
V Ö R Ð U R V Ö R Ð U R kemur út á 1 a u g a r d ö g u m. Ritst j ó r i n n: Kristján Albevtson, Túngötu 18. Sími: 1961. Afgreiðslan: Laufásveg 25. Opin 5 —7 síðdegis. — Sími 1432. Verö 8 kr.' árg. Gjalddagi 1 . júií. í sveitum. A£ tvennu ósann- gjörnu, tel ég ábúðarskattinn ósanngjarnari. Tökum dæmi: Á næstu tíu árum væru lagðir sýsluvegir í sýslu og ábúðarskattur því hafð- ur hár, en i þeirri sýslu væri «inn eða fleiri menn, sem hefðu tekið dýrar jarðir til ábúðar þenna ' tíma, og greiddu því ve'gaskattinn af jarðeignunum á meðan verið væri að leggja sýsluvegina. Svo yrðu þessir menn að víkja af jörðunum, «ins og gengur og gerist, án þess að fá að nokkru leyti upp- borið fjárframlög sín. — Sem sagt, ábúðarskatturinn hefir ekki hin einu meðmæli fasteigna- skattsins, að verið geti, að eign- ir skattgreiðenda hækki i verði vegna mannvirkjanna. Svo ég eyði sem fæstum orð- um í ádeilu á þenna skatt, þá skal það tekið fram, að ég er sammála hr. G. Isberg, en get þó ekki annað en gengið skrefi lengra. Hann segir: „Vitanlega koma ¦ekki ákvæði laganna (ákvörðun .skatts) beint i bága við stjórn- arskrána". Mér er spurn? Er það ekki að teygja stjórnarskrá okkar of niikið að gefa sýslunefnd og atvinnumálaráðherra leyfi til að hækka skatt á ákveðinni eign takmarkalaust. Samkvæmt lög- xinum getur sýslunefnd ákveðið með samþykki atvinnumálaráð- herra (ekki stjórnarráðs) eins háan ábúðar- eða fasteignaskatt og henni þóknast, án þess að hæð wpp, og myndi skipshöfninni aldrei hafa verið bjargað ef ekki hefði verið ábyggileg áttavita- stöð á „Westphalia". Fyrir henn- ar hjálp fanst „Alkaid" eftir 12 tíma ferð. Veðrið var afskaplegt, engum þjörgunartilraunum varð við- komið fyr en eftir 24 tima bið. f>á var hægt að senda björgunar- bát frá „Westphalia", og tókst «ftir mikla örðugleika að ná allri skipshöfninni. Næst síðastur yf- irgaf loftskeytamaður skipið, en síðast skipstjóri. Nokkrum mín- útum eftir að allir voru komnir um borð í „Westphalia" heilir á húfi sökk „Alkaid". Þetta er aðeins tekið sem eitt dæmi þess af mörgum, hve átta- vitastöðvarnar, og loftskeyta- ta^kin yfirleitt hafa komið að miklu gagni og bjargað mörg- um mannslífum. * Hjer heima á íslandi er stór- kostleg nauðsyn á að koma upp áttavitastöðvum, því óvíða eru sjóslysin jafntíð og hjer, ef mið- að er við fólksfjölda og skiþa- fjölda. Ætti ekkert að spara, sem orðið gæti til að vernda líf hans sé nefnd í lögunum, og því engar sönnur fyrir, að löggjaf- arnir hafi gert sér grein fyrir honum. Ef þessi ákvæði má samþýða stjórnarskránni, tel ég að löggjafar okkar séu farnir að kunna að fara í kring um hana. Og þegar þess er gætt, að hækkun skatts yfir 6% gefur rjett til þriðjungi meiri styrks úr rikissjóði, en lægri skattur, þá lítur svo út, að lög- gjafarnir hafi viijað stuðla að því, að þessi skattur yrði sem hæstur. Vegamálastjóri vikur að því i grein sinni, að sá, sem reist hef- ir dýr hús á jörð sinni sé oft betur efnum búinn, en hinn, sem ekkert gerir að jarðabótum, svo í reyndinn i jafnist húsa- skatturinn (sem sé þegar svo stendur á að ábúðarskatturinn verður fasteignaskattur, sjálfs ábúð) nær efnum og ástæðum, en i fljótu bragði virðist". Rétt er, að þetta getur kom- ið fyrir, en er frekar úndan- tekning en regla, er stafar með- al annars af þessu: 1. Fátækur maður kaupir oft velhýsta jörð eða tekur til ábúðar. 2. Efnað- ur maður verður oft illa stæð- ur fjárhagslega þegar hann hef- ir bygt dýr hús. Er því þungt að búa undir þvi, að honum sé íþyngt öðrum fremur með sköttum, af því hann eyddi fé sínu til að gera landið byggi- legra og jók verðmæti þess, í stað þess að eyða fé sinu eða leggja það í arðgæf fyrirtæki. Ekki síst er þetta hart í þjóð- félagi okkar, þegar framtíðin virðist mikið byggjast á því, að fá menn til að nema landið, leggja aflafje sitt í jarða- og húsabætur. 3. Efnuðustu menn- irnir gera oft minst að jarða- og húsabótum. En mér þykir vænt um þessi ummæli vegamálastjóra að því leyti, að undir niðri er hann auðsjáanlega þeirrar skoðunar, að taka beri tillit til efna og á- stæðna við niðurjöfnun skatts til vegalagninganna. Virðist mér því líklegt, að hann sé mér sjómannanna og jafnframt var- ið útgerðina eignatjónum. „Þráðlaus myndasending". Þá kem jeg að hinni svköll- uðu „þráðlausu myndasend- ingu", sem enn er á bernsku- skeiði, enda ekki farið að nota hana í almenningsþarfir. Hug- myndin sjálf er ekki ný, og hafa margir merkir rafmagnsfræð- ingar gert fjölda tilrauna til að fullkomna tæki til þráðlausra myndsendinga. Ameríkumenn hafa síðastliðin 2 ár unnið kapp- 'samlega að því, sömuleiðis Þjóð- verjar. Nú í vetur gerði Dr. Karolus, verkfræðingur í þjón- ustu Telefundken, loftskeyta- tækjafjelags í Berlín, víðtækar og merkilegar tilraunir. Var send mynd milli Leipzig og Ber- lín á 20 sec., og var mynd sú, er fram kom á móttökustöðinni, svo nákvæmlega lík frummynd- inni, að ekki er hægt að þekkja þær í sundur, er maður sjer þær saman. Þá var og s.end vjelrituð grein, og bankaávísanir hafa einnig verið sendar á þennan hátt. Venjulega tjekkávisun er hægt að senda á 17 sec. sömu leið. sammála í því, að skatiur til sýsluvegasjóða sé ósanngjarn- ari, cn niðurjöfnun sýslusjóðs- gjalda nú. 5. og 6. grein. Ekki virðist mér það heppi- legt ákvæði, að sýslunefndum sé heimilt, að ákveða einstökum hreppum mishátt skattgjald, „er miðist við þau afnot, sem hrepparnir hafa af vegakerfi sýslunnar" (Sýsluvegakerfinu?) Eftir orðalaginu verður ekki með vissu sagt hver mælikvarðinn er og i öðrulagi hljóta hagsmunir hreppa að hafa áhrif á mat sýslunefndarmanna og ylli þetta því fjárdráttarríg innan sýslu- nefnda, en hjá þessu væri hægt að sneiða með þvi að áskilja framlag frá hreppum eða vega- félögum eins og gert er hjer í sýslu og síðari hluti 5. gr. gerir ráð fyrir, að átt geti sjer stað (þar virðist vera prentvilla í lögunum „sýslusjóði" í stað sýsluvegasjóði). Slíkt fyrir- komulag ljetti og á kauptúnum sem ekki eru í vegafjelögum eða njóta lagningu sýsluvega, og gerði óþarft ákvæðið í seinni lið 6. gr. En það ákvæði hefur sama galla. 1 línum þessum hefi jeg ein- ungis talað um það, sem mjer virðist að lagasmíð þessar og stafar það af því, að jeg hefi ekki komið auga á kostina. En til að fyrirbyggja allan misskiln- ing vil jeg taka það fram, eins og reyndar sést af því, sem hér er sjest reyndar af því, sem hjer er sagt, að þetta er aðeins ádeila á þessi lög en ekki á vegamála- stjórnina. En jeg vona fastlega, að vegamálastjóri Geir G. Zo^ga háldi áfram hinni drengi%jgu viðleitni sinni, að koma laga á- kvæðum um vegi í sem heppi- legast horf, og sameini helst í ein og sömu lög öll nauðsyn- leg lagaákvæði um vegi. Því ann- ars er hætt við að samræmi verði ekki gott. Gurinsteinsstöðum 1. maí 1926. Hafsteinn Pjetursson. Nú síðari hluta vetrar og í vor hafa samskonar tilraunir verið gerðar ínilli Wien og Berlín, og gengið ágætlega. Hefur Dr. Karolus einnig staðið fyrir þeim. Við sendingu mynda, og prentaðs máls, eru notað- ar venjulegar lampaloftskeyta- stöðvar, og í samband við þær sett tæki til þess að senda mynd- ir og taka við þeim. Eru þau í sjálfu sjer mjög einföld, og fer ekki meira fyrir þeim, en vindla- kassa. Það mundi verða oflangt mál að lýsa þessum áhöldum nánar, enda er margt þeim við- víkjandi, sem ekki er heimilt að> birta opinberlega, nema þá með sjerstöku leyfi þeirra loftskeyta- fjelaga, sem við tilraunirnar fást.. Jeg hefi í grein þessari forð- ast allar sjerfræðilegar skýring- ar á loftskeytatækjum, sem al- menningi myndu torskildar, en vonast hinsvegar til að hún gefi nokkra hugmynd um hve hrað- stigar og stórkostlegar framfar- ir hafa orðið í loftskeytafræðinni á síðastliðnum 20 árum. Reykjavík i júni 1926. Guðm. Jónmundsson. Það mun þykja ókarlmann- legt að líta við lambablómum þegar um stóriðnað er að fást. En þó skal nú beina eftirtekt ís- lenskra nýyrkjumanna að þessu, samt sem áður — að þegar þeir plægja vilta móa — bæði i ná- grenni Reykjavíkur og annar- staðað á landinu, þá eyða þeir ýmsum gróðurtegundum, sem eiga að vera gagnlegar býlum þeirra og börnum, þegar fram í sækir. Úti i móum og melum mjög víða eru iðgrænar þúfur alsett- ar ljósrauðum smáblómum sem flestir munu kannast við, — „lambagrasið". Ef nýyrkjumenn okkar vjldu safna saman þessum grænu þúf- ,um — áður en þeir fara yfir með plóg og herfi — þá geta þeir komið sjer upp mjög fallegum skrautblettum í túnum þeim, sem þeir rækta þarna upp. Mundi það verða staðarprýði hverjum bæ að eiga ljósrautt skraut blómanna í grænum tún- um — og færi þá vel að raðað væri þúfunum i langa garða, en melamöl sitt hvoru megin í lít- illi rák, — blóm þessi eru harð- ger og gleyma ekki lit, þó harð- ur vetur sje yfirgenginn, en ang- an þeirra er einn aukinn í heil- næma sumarloftinu. 1 ítalíu er mjög algengt, að sjá allskonar melablóm i klaustur- görðum í fögrum formföstum reitum, en hversvegna getum við ekki einnig gert þetta í íslensk- um túnum, þó með öðrum hætti sje. — Það er sennileg ályktun, að meira verðmæti liggi í þess- um fátæklega melagróðri en ný- yrkjumenn gera sjer grein fyrir, þegar þeir róta öllu um og kæfa í áhuganum fyrir stóru arðmiklu túni — því á blómunum lifa lirf- ur og fiðrildi, sem frjóvga og byggja grassvörðinn, þó lítið beri á, en þau missa tækifærið þegar bú þeirra mylst undir herfinu og plóginum. Mælist jeg til þess, að öll blöð okkar beri þessa litlu leiðbein- ingu — svo íslensk alþýða megi hugsa um hvort sjeu þetta smá- munir einkis virði. Reykjavík, í júní 1926. Jóh. Kjarval Sveinsson. Þýsk síjómmál. Indriði Waage hefur verið kosinn formaður Leikfjelags Reykjavíkur yfir næsta vetur. Sem kunnugt er var hann framkvæmdastjóri og leikstjóri fjelagsins síðast- liðið leikár. Adam Poulsen mun væntanlegur til Akur- eyrar í næsta mánuði til þess að leika með leikfjelaginu þar „Armbrosius" alþektan sjón- leik eftir danska skáldið Mol- bech. Poulsen hefur boðið leik- fjelaginu hjer að leika með því í september í „Jedei'mann" („Det gamle Spil om Enhver"), hinum fræga leik Hogo von Plofmannsthals. Enn er óráðið hvort leikfjelagið tekur tilboði þessu, því örðugleikum er bund- ið að þurfa að byrja æfingar í þessum mannmarga leik í á- gústmánuði. Nær 8 ár eru nú liðin frá þýsku stjórnarbyltingunni og enn hef- ur ekki samist um skaðabætur til hinna mörgu þjóðhöfðingja þýsku ríkjanna, sem þá voru sviftir umráðum yfir eignum sínum — höllum, skógum, jarð- eignum o. s. frv. Þeir hafa nú í vetur bqrið fram kröfur um, að ríkin greiði þeim fult verð allra Marx rikiskanslari. þeirra eigna, er þeir áður áttu, og hafa heitar deilur staðið um þessar kröfur. Þeir fara fram á að þeim sje goldinn 2Vo milliarð- ar gullmarka. Til þess að geta áttað sig á hve mikið fé þetta er, er vert að minnast þess, að þjóð- areign Þjóðverja var fyrir ófrið- inn 100 milliarðar, en er nú tal- in að vera um 50 milliarðar. Sam- kvæmt kröfu hinna afsettu þjóð- höfðingja — keisarans, 3 kon- unga, 6 stórhertoga, 5 hertoga og 7 fursta — eiga þeir þá að fá út- borgaðan 1/20 hluta af eigu þjóð- arinnar! Kommúnistar og jafnaðar- menn svöruðu þessum kröfum með tillögu um að eignirnar yrðu teknar eignarnámi, að ríkin fengju þær endurgjaldslaust. Um þessa tillögu var. greitt þjóðar- atkvæði 20. júní. Samkvæmt stjórnarskrá þýska lýðveldis- ins þarf samþykki meirihluta allra atkvæðisbærra manna í landinu til þess að tillaga nái fram að ganga við þjóðarat- kvæði. En tillaga jafnaðarmanna fjekk ekki nema liðlega 15 mill- jónir atkvæða, eða 37% allra at- kvæðisbærra og náði því ekki fram að ganga. Baráttan fyrir atkvæðagreiðsl- una var ákaflega heit. Meðal annars voru kvikmyndir mikið notaðar til þess að hafa áhrif á fólk. Eina kvikmynd stóð til að banna, vegna þess að í tekstan- um stóð, að keisarinn fengi 1670 mörk í dagpeninga frá þýska lýðveldinu, en maður sem mist hefði 30% af heilsunni í stríð- inu fengi aðeins 27 pfenninga á dag. Yfir þessu var kært og bent á, að þessi 1670 mörk, sem keis- arinn fengi, væri ekki handa honum einum, heldur væri þau ætluð til þess að kosta húshald hans. Eigendur kvikmyndarinn- ar svöruðu því, að þessir 27 pfenningar, sem heilsubilaður hermaður fengi, væri heldur ekki ætlaðir honum einum, held- ur heimili hans. Kvikmynda- dómarinn ljet undan fyrir þess- ari röksemd, og leyfði að mynd- in yrði sýnd áfram. Meðal þeirra, sem höfðu tjáð

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.