Vörður


Vörður - 02.10.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 02.10.1926, Blaðsíða 1
Ritstióri og ábyrgð- srmaður Kristján Albertson Túngötu 18. Hfe______:_______ð! Afgreiðslur og inn- heimtumaður Ásgeir Magnússoti kennari, Ife—_..-—á! Ucgeíandi : BHOstjórn IhaldsaokLrsiiia. IV. ár. lífyRfavífet S. okt. l»2ö. 41. blað. jón Magnússon f orsætisráðherra Dáinn á Jónsmessu 1926. Höfuðbiskup Hólastaðar lielgar tíðir söng í vor. - Messu Jóns frá vík og vogi vordís flutti hnjúk og skor. tJti fyrir Iandi í logni Ijósar nætur héldu vörð, meðan knerir konungshjóna köfuðu rjómalygnan fjörð. Dröfnin þá í dúnalogni dúði undir konungsskeið. Drotning stóð á þiljum þögul, þernu guðs á norðurleið sá og dáði, er sækonungi silki sneið og geislalín. Frá sér numin frú úr Hleiðru féll í stafi aí þeirri sýn. Hleiðru gylfa sigursúlur sóttu flug um Látraröst, horfðu norður, herjum glaðar, hver og ein var stefnuföst. Öðling veittist óskaleiði; enginn garri i lúður blés; óðu ljómann alt frá Horni, aiistur fyrir Langanes. Féll um sillur fuglabjarga fagurofinn rauður, blár vefur guðs er vordís hefir viðrað glöð í þúsund ár. Líf og gleði í f jaðrafok' fyrir bar um dýrðarnátt, undir mildings ægishjálmi, augu snör, sem litu hátt. Fyrirmaður Fróns hinn efsti fylki veitti, á skip er sté, brautargengi, en byrjarleiði báruvættir létu í té. Ægisdætur léku í logni listir margar, tóku bað, mjúkum haddi og menjum skreyttar miðnótt bjartri hændar að. o o o Höfðingi sem friðar-Fróða fylgdi þetta bjarmaskeið var frá sinni verlíð numinn vonum fyrri, — öxin reið meiðs að rót á miðjum aftni. Mörgum gerði í brjósti heitt. Messu Jóns í skúr og skruggu skapanornin svo fékk breytt. Þessum farna þjóðhöfðingja það er ekki mælt í vil að hann hlaut að vera á verði viðsjálft háska timabil. Örlagaþræði í snurður snéru snerru-skottur norðurheims; gamla Fróns og álfu allrar eyddu gæðum hjarta og seims. tílfar sóttu að yfirmanni „ilbleikir með strengdan kvið". Fyrirliðum þeirra þytur þeygi býður setugrið. Að því skapi, er ábyrgð þyngdi yfirmanna 'ins dreifða liðs: hárbragð varga óðum ýfðist undir múrum borgarhliðs. Eftir greinum höfðingsháttar honum ant um lögberg var; grandvar jafnan gekk til dóma, greiddi úr vandamálum þar. Hrökk við lítt, þó högg af beinum hlyti af þeim, sem rufu grið. Altaf stóð með hjörfi hreinum, hann fékk hvergi á sig ryð. Ríkti Jón með heiðum hjálmi, hvíta skjöldinn mat hann æ — , merki friðar, menn sem kasta mikillátir oft á glæ. Aldrei mælti æðru á hólmi, orðum beitti síst til hnjóðs; aldrei vildi að úthelt væri einmn dropa hjartablóðs. Tíginn dreng er gott að gráta, göfgan mann og vitran þegn; höfðihgja sem hóf' og máta hampaði syrju og rosta gegn — , konungmann, er sólarsinnis sótti fram og þannig hvarf; móður sina mundi jafnan, mikils virti föðurarf. Fjalls og hlíðar flosi ofin fagur-röggvuð blasir við hekla, þar sem höfuðsmaður hlaut 'in skjótu loka-grið. Hulinsskeyti hjartarætur hitti þess, er smáði raup. Gyðjur buðu góðar nætur göfugmenni. En þjóðin draup. Guðmundur Friðjónsson. Skaftamálin. Þegar „Tíminn" tíundar „höf- uösyndir" íhaldsflokksins, verð- nr blaðinu að jafnaði tíðrætt um „harðsmina stefnu íhaldsins í skattamálum'". Beri það við að blaðið reyni að færa orðum sínum stað, eru rökin altaf þau sömu, að íhaldsflokkurinn haldi hlífiskildi yfir ríkustu mönnun- um, en íþyngi fátækum bændum með þungum álögum. Þessu til sönnunar nefnir blaðið frum- varp það, er stjórnin flutti á þinginu 1925, um ívilnun til handa hlutafjelögum á tekju- skatti. Að vísu hefir „Tíminn" og einkum þó Jónas frá Hriflu, ver- ið staðinn að margföldum vís- vitandi ósannindum i þessu rnáli., Sumum kann þvi að> virð- ast óþarft að ræða það frekar, 'en þar eð „Tíminn" enn sýnir það blygðunarleysi, að halda skömm sinni á lofti, með ítrek- uðum ósönnum marghröktum fullyrðingum, er rjett enn á ný að sýna nekt andstæðingannli*. I. Al nýmælum þeim, er fólust í nefndu stjórnarfrumvarpi, hef- ir stjórnin ekki þótt ámælisverð fyrir annað en það, að hún lagði til, að innlendum hlutafjelög- um með innborgað stofnfje, skyldi reiknaður tekjuskatur eft- ir meðaltali tekna viðkomandi fjelags 3 næstu árin fyrir álagn- ingarárið, i stað þess, að áður hafði skatturinn að eins miðast við afkomu hvers einstaks árs fyrir sig. Þetta er hin svonefnda þriggja ára meðaltalsregla, og átti hún að vera tilraun til jafn- aðar á því, hve afkoma íslenskra atvinnurekenda er misjöfn frá ári til árs. Hvort nokkur ástæða hefir verið til þessarar lagabreyting- ar, fer að sjálfsögðu mjög eftir því tvennu: A. Hver kjör hlutaðeigandi að- ili átti við að búa um skatt- gjald. B. Hver áhrif breytingin hafði á hagi hans. Hjer á landi gilda þrjár regl- ur um skattstiga hlutafjelaga: a. Samvinnufjelögin, er greiða 6% af árlegum arði. b. Fjelög án innborgaðs stofn- fjár og erlend hlutafjelög, er greiða sama skatt og einstak- lingar. Er skattstigi sá mikið hærri en samvinnufjelaga, en talsvert lægri en c. Innlendra hlutafjelaga með innborguðu stofnfje, en þeim til handa var ívilnunaruppá- stunga stjórnarinnar. Svo að mönuum verði þessi munur sem Ijósastur, skal til- fært hjer dæmi, er áður hefir verið nefnt í „Verði": Ef um 20 þús. árlegar tekjur er að ræða, greiðir: a. Samvinnufjelag í skatt........ 1200 kr. b. Fjelag án innborg- aðs hlutaf jár og erlend fjelög ----- 1920 — c. Innl. fjelag með innb. 100 þús. kr. stofnf je...... 2350 — d. Innl . fjelag með innb. stofnfé 10 þús. kr....... 5445 —. Af þessu er það bert, að inn- Iendu hlutafjelögin með inn- borgað stofnfje eru lang þyngst sköttuð, en allsstaðar annars- staðar er skattskali einstaklinga hærri en slikra fjelaga. Bendir það til þess, að oss hafi skot- ist i þeim efnum, enda er það svo. Til þess að varpa gleggra ljósi yfir skattþyngsli þessara fjelaga, skal gera nokkurn samanburð á skatti þeirra og hlutafjelaga er- lendis. Er þá fyrst frá því að segja, að skattskali sá, er með oss gildir, er yfirleitt 50% hærri en hjá flestum nágrannaþjóðunum, en auk þess eru þessi fjelög hjer í hæsta skattskala, en ann- arsstaðar ekki. Það má því á- ætla, að skattskali þeirra sje 75% hærri en hlutafjelaga er- lendis. Virðist það ærið nóg til að sanna, að hjer eigi þau við þung kjör að búa, en verður þó berara, þegar öll aðstaða er at- huguð. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að atvinnurekstur fs- lendinga er með afbrigðum stop- ull, og er afkoman mjög misjöfn frá ári til árs. Allverulegur hagnaður og stórtap skiftast á. Allvíðast annarsstaðar er hitt tíðast, að afkoma flestra fjelag- anna er jöfn frá ári til árs, en ef bera á saman, hve háan skatt- skala íslensk hlutafjelög þoli, i hlutfalli við slík fjelög erlendis, verður að hafa þetta hugfast, og athuga hverjar afleiðingar það hefir á skattgjald fjelag- anna, ef sami skattskali og sami gróði á vissu árabili er lagður til grundvallar. Slíkan útreikning gefur að líta í Alþingistíðindunum 1925, og skal hjer tilfærður: Menn hugsi sjer tvö fjelög. Annað erlent (jöfn afkoma) hitt islenskt (misjöfn afkoma). Bæði hafa 100 þús. kr. höfuðstól, starfa í 4 ár og græða á þeim tíma 60 þús. kr. hvort um sig. Erlenda fjelagið græðir fyrst 18. þús., svo 18. þús., 3. árið 14 og loks 10 þús., eða samtals 60 þús. á 4 árum. Innlenda fjelagið tapar fyrst 75 þús. kr., græðir síðan tvö næstu árin 80 þús. kr. hvort ár-

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.