Vörður


Vörður - 30.10.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 30.10.1926, Blaðsíða 2
V O R Ð U R fyrir afarharða báráttu gegn stjórninni á síðustu árum. En kosningar þær, sem nú hafa far- ið fram i tveiiti bændakjördæm- uin, spá þó enn ver fyrir framtíð l'Iokksins, en landkjörið í sum- ar. Að vísu náði frambjóðandi flokksins kosningu í Dölum, af því að þrir voru i kjöri. En bæði í Dölum og á Rangárvöllum hef- ir fylgi flokksins minkað stór- um. 1923 fjékk frambjóðandi flokksins i Dölum, Theódór Arnbjárnarsón, 314 átkvæði, nú fær Jón Guðnason 271 atkv. 1923 i'engu þeir Klcmens Jónsson og Gunnar Sigurðsson 651 og 023 atkv. á Rangárvöllum — nú fær Jakob Lárusson 361 atkv. — en íylgi Eiriars Jónssonar er aftUr svipað og fylgi íhaldsmanna var við síðustu kosningar í þessu kjördæmi. Þessar tölur tala skiru máli um hnignun flokksins. Blekking- ar Timti/ts haí'a reynst ónýtar, bændur hafa ekki traust á for- kólfum Framsóknar og gerast nú fráhverfir flokknum. Því þess ber vel að gæia, að bjer er um að ræða flokks ósig- ur, en ekki persónulegan ósigur frambjóðenda Framsóknar. Ei' vjer viljum skilja til fulls, hvern ósigur flokkurinn hefir beðið á Rangárvöllum (þar sem hver einasti kjósandi lifir á landbún- aði), þá má ekki gleyma því, að sira Jakob Lárusson er góður maður og gegn, vinsæll prestur og frábær ræðuniaðlir. Hann hefir vafalaust fengið alt það í'ylgi, sem Framsókn átti nokkra von á á Rangárvöilum. En fylgi flokksins hefir minkað — stór- minkað! Framsókn er í minni hluta í Dölum. Jón Guðnnson i'ellur við næstu kosningar. Og að ári senda Rangæingar tvo íhalds- menn á þing. Þetta má hvorttveggja telja víst eftir kosningarnar um síð- ustu helgi. Yfirleitt haí'a aukakosning- arnar á þessu ári sýnt það, að Framsóknarflokkurinn á það víst, að verða fámennari á þingi eftir næsta haust, en-hann nú er. HI. Samtök um afurðasölu. Eins og kunnugt er, hefir hagur togaraútgerðarinnar staðið með litlum blóma á síðastliðnu ári og mörg fjelögin tapað. Nú haí'a togaraíjelögin hjer í bæ myndað með sjer samtök um af- urðasölu á fiski og falið H.f. Kvehlúlfi að annast hana að öllu leyti með aðstoð fjögurra út- gerðarmanna: Jes Zimsens, Jóns Úlafssonar, Magnnsar Blóndahls og Ólafs Gíslasonar. Það er til- gangur samtakanna, að reyna að hindra áframhaldandi verðfall á ísl. i'iski, en jafnframt gera menn sjer vonir um, að samtök- ununi megi takast að hækka verðið. Hins vegar eru þau á engan hátt til þess gerð, að ýfast við hina útlendu kaupendur ísl. sjávarafurða. Þessi samvinna útgerðamanna ber vott um þroska stjettarinnar og verður væntanlega upphaf nýrrar tilhögunar um sölu isl. fiskjar. í þeim Jöndum þar sem haldið er fast við frjálsa versl- un, er sú stei'na óðum að ryðja sjer til rúms, að framleiðendur hafi með sjer samtök um sölu afurðanna, og velji til þess menn úr sinum hóp, að annast liana. Samkvæmt skírslum i'rá Gunnari Egilson hefir verð á ísl. fiski i Spáni hækkað töluvert síðustu dagana. Útgerðarmenn hjer í bæ telja, að ekki sje því að treysta, að þessi verðhækkun Tvö blaöamannaþing. Mannkynið á að baki sjer langa og dýrkeypta reynslu af tortrygninni og hatrinu milli þ.jóða heimsins. Núlifandi kyn- slóðum er í fersku minni hin síð- asta ógæfa, sem þessar tilfinn- ingar leiddu yfir mannkynið. En hins vegar þykir sýnt, að aðferð- ir mannanna til drápa ogeyðing- ar*muni á kon*andi tímum taka þeini „framförum", að enginn í'ái nú gert sjer nema ófullkomna hugmynd um þá bölvun, sem þjóðarhatrið kann að eiga eftir að steypa heiminum í, ef ekld tekst að vinna bug á því. Það er því augljóst, að eitt áf mestu viðfangsefnuni vorra tíma, er að stofna til sátta og sam- vinnu með þjóðunum, að efía kynningu þeirra og vinfengi. Þetta skil.ja hinir víðsýnustu stjórnmálamenn og forustumenn þjóðanna. Þeim er Ijóst, að ekk- ert getur trygt frambúðarfrið á jörð vorri nema sigur þéirrar viðleitni, að gera þjóðir heimsins að heild — ekkert nema það eitt, að sú hugsun, sem felst i orðinu mannkyn, verði að lifandi veru- leik í vitund einstaklinga og sam- vinnu þjóða. Hin mörgu mót og þing, skoð- ana- eða stjettabræðra frá ýms- uin löndum, sem mjög tiðkast á voruin dögum, eru einn þáttur í tilraun þjóðanna til þess að vingast hver við aðra og hefja samvinnu. Þó að fæst þessara þinga hafi nokkurt vald, sem um munar, þó að þau eigi sjaldan frumkvæði að merkum fram- kvæmdum, þó að samþyktir þeirri sjeu el' lil vill í'lestar fljólar að gleymast — þá væri þó rangt að álykta af því, að gildi þeirra myndi litið og áhrif- in skammvinn. Þau eru leiðtoguin stjetta, flokka og merkra hreyfinga gagnlegur skóli, þar sem sjón- hringur þeirra víkkar, þar sem þeir læra að hugsa í senn þjóð- lega og alþjóðlega .Andi og hugs- unarháttur heimsborgarans á griðastað og málfrelsi á þessum þingum — og enginn fær sjeð út yfir áhril' þeirra. Þau eru eitt af áhlaupum mannkynsins á kín- versku múrana, sem enn risa foldgnáir á öllum landamærum og varna því, að þjóðirnar sjái hver yí'ir til annarar, skilji skyld- Jeika sinn og breyti um hætti i viðskiftum sínum. í vor bárust blaðamaiinaf jelagi íslands boð að senda fulltrúa á norrænt blaðamannaþing er halda skyldi í Malmö í Svíþjóð haldist. Því orsök hennar er sú, að litlar fiskbirgðir eru nú í bili í Spáni, vegna þess að örðuglega hefir gengið undanfarið að fá nægan skipalcost til flutninga, og stafar það ai' líolaverkfallinu í Englandi. Hinsvegar eru hægar birgðir fiskjar í framleiðslulönd- unum. Kringum land á Skallagrími. Jeg gat þess í „Verði" i fyrra sumar, að jeg hefði verið á „SJ<alIagrími" austur við „Horn- in" síðustu vikuna af apríl, en vart komist austur á „Hvalsbak", þ. e. á hin mildu vormið togar- anna fyrir austan Ucrufjarðarál, á hinu víðlenda Breiðdalsgrunni, en þangað langaði mig að Ifeoma, úr því að jeg hafði verið á „Bankanum" (þ. e. Selvogs- banka) og á „Halanum" og auk þess líynt mjer liin góðu fiski- svæði, grunninn út af Hornun- um og Lónsvík, Stokksnes- grunn og Papagrunn, sem jeg liefi leyft mjer að skíra þau. Beinasta leiðin til þess að full- nægja þessari löngun minni var sú, að „ráða" mig á „Skalla- grim". Á honum eru ýmsir fast- ir menn, sem altaf eru sjálfsagð- ir að ganga fyrir öðrum, sem eru nokkurskonar aðskotadýr. Jeg tel mig til þeirra föstu, og. þarf því ekki annað en að tilkynna skipstjóra, að nú þóknist mjer að vera með eina útivist, og þá er svarið: velkomið. Jeg er orð- inn svo vel kyntur um borð, að það er ekki talið neinum vand- kvæðum bundlð, að hafa mig með, er álitinn fær í flestan sum- arsjó, stend óstuddur i miðlungs- 12.—15. ágúst í sumar, og á al- þjóðaþing blaðamanna, er standa skyldi i Genf 14,-18. sept. Var ráðið að þiggja bæði boðin og tókst jeg á hendur að sitja þing- in sem fulltrúi fjelagsins. I. Norræna blaðamannaþingið. Norrænt blaðamannaþing var fyrst háð í Osló' 1899, þá í Kaup- mannahöfn 1902, en hið þriðja í Helsingfors 1922. A því þingi var samþykt að bjóða blaða- mönnuin hins sjálfstæða íslands framvegis þátttöku í norrænum blaðamannaþingum. Þingið í sumar var hið I'jórða í röðinni. Sátu það um 200 full- trúar og var þátttakan svipuð frá fjórum stærri Norðurlanda- þjóðunuin, en jeg eini íslend- ingurinn. Fundirnir voru haldnir i ráð- húsinu í Malmö og blöktu nor- rænu fánarnir fimm fyrir utan höfuðinngang þess meðan þingið stóð. Þingsetningin fór fram í há- tíðasal ráðhússins og hól'st með því að landshöfðinginn í Skáni og borgarstjórinn í Malmö buðu gestina velkomna. Þá töluðu einn fulltrúi frá hverju landi, og tók eg til máls, er röðin kom að íslandi. Jeg hóf ræðu mína með því að þakka blaðamönnum frænd- þjóðanna fyrir að þeir í orði og gerð hefðu virt sjálfstæði <ís- lands við fyrsta færi seih þeiin veltu, er ekki ratalegri en lærð- ir menn yfirleitt, borða mat minn með sæmilegri lyst og sef eins og steinn. Jæja, eitt sinn í vetur tilkynti jeg skipstjóra hátíðlega, að jeg ætlaði að verða með í fyrsta „Hvalsbakstúr" á vorinu og var svarið, samkvæmt því sem fyr er greint, þetta eina: velkom- ið. Það varð þó ekla Jjeint fyrsta ferð „Skallagríms" austur, því að hann hafði komist austur að „Hornunum" í byrjun maímán- aðar og hrept einmitt á heim- leiðinni þetta fallega veður, sunnudaginn næstan fyrir lok, þegar veturinn loksins áttaði sig eftir að hafa alveg gleymt sjer og leikið sumar mánuðum sam- an, og reyndi að bæta úr van- rækslu sinni með því, að hella yf- ir oss, vesalings Sunnlendinga, svo mögnuðu illviðri í 2. viku sumars, að það gat talist sæmilegt sunnlenskt vetrarveður, jafnað niður á Jieila vikiíj það var eins- konar „kondenserað" vetrarveð- ur, kastað framan í mann og bar þvi meira á þvi, sem veðrið und- anfarið hafði verið hreinasta sumarveður, með hálflaufguðum trjám í görðunum og maðka- flugu í fullu fjöri. En „engin óslíöp standa lengi", segir mál- tækið, og þessi ósköp voru á enda á mánudaginn. „Skallagrimur" var þá kominn inn, og skipstjóri tilkynti mjer, að á þriðjudags- kveldið yrði farið út aftur og stóð það heima, að þriðjudagur- inn var einmitt hinn fornfrægi sunnlenski hátíðisdagur, lolca- dagurinn (11. maí), og fyrir mig var hann nú sjerstakur lokadag- ur, þar sem jeg afhenti þá prent- smiðjunni síðustu linurnar af fiskabókar-handriti mínu. Ann- ars er nú ekki mikið eftir af Joka- deginum gamla, einkum í gafst. Síðan talaði jeg um ísland og Norðurlönd. Að lokum sneri jeg máli niínu til Svíanna, fór loflegum orðum um menningu þeirra, og vottaði þeim ást íslendinga á sænskri sögu og sænskum anda. Jeg kvað eitt af stórskáldum íslands haí'a ort fagurt kvæði til Svía og vildi jeg nú að lokum heilsa þeim á minni eigin tungu með því að að mæla fram l'yrsta erindi þessa kvaiðis. „Það er ort á máli, sem fæst ykkar skilja, — cn sú tunga, sem nú heitir islenska, var einu sinni mál allra nor- rænna manna. Enginn mun kalla þessa tungu óboðinn gest, þö að raust hennar heyrist hjer sem snöggvast á norrænu þingi". Þegar jeg hafði mælt þessi orð var hrópað „Bravó!" víðsvegar úr salnum og jeg bæði sá og heyrði í þögninni, sem á eftir fylgdi, hvernig menn biðu þess með rikri athygli að fá að heyra hvernig norrænt mál hljómar af vörum þeirrar þjóðar, sem ein hefir varðveitt það. Jeg flutti svo íyrsta erindið af kvæði Matthíasar Jochumssonar, eins vel og jeg gat og (að þvi er mjer sjálfum fanst á eftir) með hæg- látri og tilgerðarlausri lotningu fyrir mínu móðurmáli: Þú söguríka Svíabygð, með sigurfrægð og hetjudygð og málmi skærra mál! Þú goðiim vigða Gautaslóð, þú Gústafs prúða snildarþjóð! lieykjavík, þvi að bæði hafa tog- araveiðarnar ruglað þar öllu samán og svo þylur mönnum ekki mikið „púður" í því að' halda lokadaginn heilagan upp á Spánarveig, Egils-öl og annað þaðan af bragðininna. Þessi fornmerki dagur rann'nú upp með austan-þýðvindi, sem gerði sumarsnjónum svipuð skil og snjóætan (der Schneefresser) þ. e. fjallaþeyrinn í Alpafjöllun- um vetrarsnjónum þar á vorin: breytti homim í gufu áður en liann næði að bráðna og það stóð heini, að síðasti snjórdíllinn var að hverfa úr garði mínum (þar liöfðu verið metraháir sliaflar á sunnudaginn) þegar Guðmund- ur skipsstjóri kom til mín á leið- inni til skips, kj, 7 um kveldið og tók mig með sjer, til þess að vera viss um að jeg færi ekki á neitt lokadagsslangur um kveld- ið, í stað þess að gera skyldu mína og fara í skiprúmið, og til frékari tryggingar fylgdi Anna dóttir mín okkur á- leið, þar til komið var fram hjá öllum freist- andi stöðum, að Söluturninum meðtöldum. Hann gat reyndar verið freisting fyrir sJíipstjóra, liefði hann þurft að „forsýna" sig með neftóliak til ferðarinnar, en mín freistaði hann elcki, því að jeg brúkð ekki tóbak í neinni mynd; annars gefur höfuðborg- in manni ókeypis í nefið þar skamt frá, i króknum góða við lækjarrósinn þar sem hún hefir þessa fyrirmyndar balíteríuklak- stöð, sem ungar út biíjónum af bakteríum, er framleiða brenni- steins vatnsefni í svo stórum stýl, að það nægir tii pess að fylla nef allra Reykvildnga með lágsjávuðu. Nú var hásjávað og því lítið um „í nefið" og hilti brátt undir „Slíallagrím", þar sem hann lá ferðbúinn, en frem- Þín harpa syngur sólarljóð en sigurorð þitt stál! Það hefir áður verið sagt frá því hjer i blaðinu, að fjölmörg norræn blöð hafi getið þess, að orðum mínum hafi verið tekið með meiri fögnuði en nokkurri annari ræðu, sem flutt var við þessa athöfn. Jeg rif ja þetta ekki upp til þess að raupa af því, heldur til þess að skýra þann fögnuð sem greip þing- heim eftir rætiu mina. Menn klöppuðu ekki fyrir mjer eða orðum mínum — heldur fyrir íslandi, fyrir hinni fámennu, fátæku'frændhjöð norður í höf- um, sem hefir skapað og varð- \eitt meimingu við verri kjör en nokkúr önnur hvit þjóð, fyrir hinum fornfrægu heimkynnum norræns anda og norrænriar tungu. Jeg'flutti ræðu mina á döhsku, eins og við landar tölum hana, með sterkum íslenskum, norð- ur- norrænum málhreim. Jeg skal láta þess getið að gamni niínu, að ýmsir Norðmenn, Sví- ar og Finnar sögðu að min danska ljeti betur i eyrum þeirra, en danska sú, er Danir tala — og að þeim fyndist, að dönsku ætti að tala eins og jeg hefði talað hana! Það er ógjörningur að rekja lil nokkurrar hlítar meðferð þeirra mála, er þingið tók á dag- skrá, endaskifta mörg þeirra is- lenska lesendur lítið. Rætt var

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.