Vörður


Vörður - 13.11.1926, Blaðsíða 4

Vörður - 13.11.1926, Blaðsíða 4
V Ö R Ð U R VORÐUR kemur út á laugardögum. Ritstjórinn : Kris tján A Ibertson, Túngötu 18. — Sími: 1961. Afgreiðslan: Hverfisgötu 21. Opin 10—12 árd. — Simi: 1432. Verð: 8 kr. árg. Gjalddagi 1. júlL Góð bók. Hundrað hugvekjur til kvöld- lestra eftir ísleiiska kennimenn. Otg. Prestafjelag Islands, Rvík. Þa5 var sannarlega þörf á slíkri bók sem þessari og raun- ar undarlegt, að eigi skuli fyrir löngu hafa verið bætt út þeim tilfinnanlega skorti á kveld- lestrabók, sem svo lengi hefir verið í landinu. Hugvekjur Pjet- urs biskups þóttu góðar á sinni tíð, en falla fólki nú eigi sem best í geð. Svo komu „Prestahugvekj- urnar" 1883 og urðu mjög vin- sælar, en þær hafa lengi verið ófáanlegar. Seinna (1913), gaf Sigurbjörn Á. Gislason út hug- vekjusafn sitt „Góðar stundir", sem eru aðeins 30 að tölu, og að mestu þýðingar úr erlendum málum. Það er ágætt safn, en nær of skammt. Það sem veldur drættinum með nýtt hugvekju- safn, er líklega einkum það, að menn vissu að húslestrar (eða heimilisguðsdýrkun) voru svo víða lagðir niður, en mín skoð- un er, að vöntun á hentugri bók hafi enn meira stutt að niður- lagningu kveldlestranna, því að þótt fólki sje sagt, og það með rjettu, að nota megi kafla úr ritningunni sjálfri til heimaguðs- þjónustu, þá eru íslendingar, þvi miður, óvanir iðulegum lestri hennar, svo að þeirri góðu venju þarf að koma inn hjá þeim, áður en búast megi við að biblían verði alment notuð til slíkra hluta. Þrátt fyrir alt þetta, eru þó enn til fjölda margir menn, sem vilja halda uppi húslestrum og þá kemur þessi nýja bók sannarlega í góðar þarfir, og hún getur orðið til þess, að glæða á ný hugann á heimilisguðsdýrkun í landi voru. Enn sem komið er, hefi jeg eigi lesið alt þetta nýja hugvekjusafn spjalda á milli, en f jöldamargar hugvekjur til og frá um bókina hefi jeg lesið með athygli og get gefið þeim yfirleitt þann vitnis- burð, að þær sjeu allar uppbyggi- legar. Að vísu eru þær alls eigi allar jafnar að gæðum, sem eng- in von er heldur til, en góðar eru þær allar og guðrækilegar. Þótt eigi sjeu þær hver og ein jafnt hálúterskar í anda, þá virðast mjer þær allar vel kristilegar og vekjandi. Ágætt er það, að við hverja hugvekju er bent á sálma þá í Sálmabókinni, sem eiga við efnið. Yfirleitt eru hugvekjurnar hæfilega langar og lausar við ó- þarfamælgi. En á því undrar mig, hve fáir prestar hafa orðið til þess að senda hugvekjur í safn þetta. Einungis 58 talsins. Það sýnir daufan áhuga á mál- inu. Af öllu safninu á biskupinn sjídfur 10 hugvekjur, eða tíunda hlutann af allri heiklinni. Málið á bókinni er yfirleitt gott og íslenskt, en samt er það eigi jafngott á öllum hugvekjun- um. Hla kann jeg og margir fleiri með mjer, við það, hjá sumum, einkum yngri höfundun- um, að nota jafnan tvítöluorðin „við", „okkur" o. s. frv., fyrir „vjer" og „oss". Það er vitleysa að segja, að forna fleirtalan sje aldauða í nýíslenkri tungu. Eigi einu sinni úr talmáli er þetta horfið að fullu þannig, að tví- talan gamla sje alfarið komin í stað fleirtölu. En svo eru orðin „vjer", „oss", „vor" o. m. þeirra algeng í bókmálinu og því með góðu lífi þar. Málið verður of hversdagslegt og tapar stór- lega í hátíðleik sínum, í hverri ræðu, við þessa nýtísku. Nokkuð líkt er að segja um þá rittísku sumra hööfundanna, að hafa nú- tíðarhluttaksorð jafnan beyging- arlaust, t. d. „í brennandi á- huga" f. „í brennandi áhuga"; „á hverfandi hveli" f. „á hverf- anda hveli". Málið verður tign- arfyllra með því, að haldið sje að fullu rjettum hneigingum, eft- ir því sem frekast er unt. Þetta er enginn hjegömi úr mjer ein- um, og þótt svo væri, að jgg einn segði þetta, þá gæti það verið rjett fyrir þvi. En suma menn vantar skilning á þessu. Þá ættu prestar og að temja sjer rjettan framburð í ræðum, enda er það auðgert í voru máli; hætta alveg t. d. að segja „habbði" f. „hafði", „kvítur" f. „hvitur" o. s. frv., sem nú óprýð- ir alt málfar sumra manna. Stafsetningin á hugvekjusafni þessu, er heldur góð eftir því, sem nú gerist, en gæti í sumum atfiðum betri verið og rjettari. Guðsorði hæfir fágað málfar i öllum efnum. Guðræknu fólki og trúuðu er fagnaðarefni að þessari góðu kveldlestrabók, og eflaust fær hún góðar viðtökur hjá þjóðinni. Helst vildi jeg að slík hugvekju- söfn' yrðu þrjú að tölu, því að eiginlega ætti húsleslrar að tíðk- ast hjá kristnu fólki alla virka daga árið um kring, en kirkju- ferðir eða prjedikanalestur að vera sjálfsagður hlutur á öllum helgidögum. Jóhanncs L. L. Jóhannsson. Dýrtíðin. Hagtíðindin birta skýrslu um það, hvað allar nauðsynjar 5 manna fjölskyldu í Reykjavík hafi kostað fyrir stríð og hvað þær koíti nú. Fyrir stríð er tal- ið, að þær hafi kostað 1800 kr., í okt. 1925 5088 kr. en á þessu hausti 4453 kr. Síðastliðið ár hef- ir m. a. orðið 15% lækkun á mat- vöruverði, er talið að byggingar- kostnaður hafi hækkað um 6%% á sama tima en 6% árið þar áður. Nefnd sú, sem skipa átti samkvæmt lögum frá síðasta þingi, til að gera tillögur um, hver mann- virki skuli gera á Flóaáveitu- svæðinu er nú skipuð. Hefir at- vinnumálaráðun. skipað 2 nefnd- armenn í þessa Flóanefnd, þá Geir G. Zoega, vegamálastj., og Valty Stefánsson, en Magnús Þorláksson bóndi á Blikastöð- um, var valinn i nefndina af stjórn Búnaðarfjelags íslands. Nefndin fer innan skamms aus't- ur yfir fjall. Símabilanir hafa orðið óvenjumiklar í störmviðrunum um og eftir síð- ustu helgi, sjerstaklega á Norð- urlandi, þar sem fannkyngi hefir verið mikið. A Láheiði í Ólafs- firði fjell snjóflóð og tók síma- línuna á allstóru svæði. Víða hef- ir ísing lagst á símaþráðinn og valdið skemdum. Þannig fjellu niður allar línur frá Sauðárkrók austur að Hjeraðsvatnaós, og brotnuðu margir staurar. Mjólkurniðusuðuverksmiðjan Snjóflóð. Frá ísafirði er símað 9. þ. m.: Afarmiklum snjó hefir hlaðið niður á Vesturlandi. Snjóflóð hafa fallið í Hnífsdal innanverð- um og tekið símalínuna á milli Hnífsdal og Bolungavíkur á kafla. Fimm hestar fórust i sama flóði. Rekið hefir bryggjutimb- ur í Alftafirði og vita menn ekki hvaðan það muni komið, en giska á, að snjóflóð hafi grand- að bryggju á Hesteyri. Vetrarferða-bíl einn mikinn, hefir vegamála- stjóri pantað nýlega, og er von á honum hingað innan skams. BíII- inn hefir afarsterka vjel. Er hjólaútbúnaður hans lítt frá- brugðinn venjulegra bíla. En bíll- inn er þannig útbúinn, að hægt er að hafa snjóplóg framan við hann, til að ryðja mestu mjöll- inni frá honum og annan plóg aftan i, til þess að jafna veginn fyrir aðra bíla. Er áfonnað, að reyna með bil þessum, að halda Hellisheiðar-. veginUm bílfærum í allan vet- ur. Gerir vegamálastjóri sjer góðar vonir um, að þetta megi takast. Hafa bílar ,sem þessi, reynst nothæfir til þess að halda vegum akfærum víða í Noregi og Svíþjóð, þar sem snjóþyngsli eru að jafnaði fult eins mikil og hjer. (Morgunbl.) Brúarfoss á hið nýja skip Eimskipafje- lagsins að heita, eftir Brúarfossi í Hítará á Mýrum. Hefir þá fje- lagið skýrt skip eftir fossum í öllum landsfjórðungum. Sala Oddeyrinnar. Svohljóðandi skeyti barst frjettastofunni um það ínál frá Akureyrarblöðunum Degi og íslendingi 5. þ. m.: Fjölmennur borgarafundur var haldinn í gærkveldi um sölu Oddeyrar. — Kaupandinn er Ragnar ÓIafss,on. Það upplýstist á fundinum, að sölunni hafði verið haldið Ieyndri, en samn- ingum haldið áfram við bæinn í tvo mánuði eftir að sala til Ragn- ars var um garð gengin. Eftir hvassar umræður var feld með 108 atkvæðum gegn 91 svofeld tillaga: „Þar sem Harald Westergaard málaflutningsmaður virðist nú um nokkurn tíma hafa haft bæjastjórnína eða bæjarstjórann að leiksoppi með því að látast vera að semja við bæinn um kaup á Oddeyrinni eftir að sala til annars var fyrir nokkru full- gerð, lítur almennur borgara- fundur á Akureyri þannig á, að eftir svo ósæmilega framkomú gagnvart bæjarfjelaginu ætti tjeður Westergaard ekki að hafa aðsetur í Akureyrarbæ og skorar á tiann íiK hverfa bnrtn hjeðan hið skjótasta". Samþykt var í einu hljóði svofeld tillaga: „Almennur borgarafundur á Akureyri telur bæjarfjelaginu bakað ómetanlegt tjón með því að Oddeyrin skuli hafa gengið úr greipum bæjarins við síðustu eigendaskifti.—Lýsir fundurinn megnri gremju yfir úrslitum þessa máls og þeim brögðum, er beitt hefir verið til þess að koma í veg fyrir, að Akureyrar- kaupstaður gæti gert kauptilboð í eignina. — Skorar fundurinn á bæjarstjórn, að víta fyrir fyr- verandi eigendum og umráða- mönnum Oddeyrar söluaðferð þá, er beitt hefir verið og reyna af fremsta megni, ef nokkur leið er fyrir hendi, að fá kaupunum rift í þeim tilgangi, að bæjaf- fjelaginu geti gefist kostur á að gera kauptilboð í eignina". Skýiing: Oddeyri er eign Sam- einuðu ísl. verslananna. Wester- gaard er umboðsmaður Dis- konto- og Revisionsbanken í K- höfn, sem selur eignina. Vínsalar teknir fastir. Lögreglan hefir nýlega kært 5 menn fyrir ólöglega vínsölu. Voru þeir þessir: Ólafur Lárus- son Fjeldstéd, Örtröð' í Mos- fellssveit (sumarbiistaður í Ár- túnsbrekku), Axel Dalsted veit- ingasali á Fjallkonunni, Guðrún Jónsdóttir, þjónustustúlka á kaffihúsinu „Aldan", Jósef Kle- mens Sigurðsson, býr á veitinga- húsinu „Hekla" og Sigurður Berndsen, Bergstaðastræti 8 A. — A. Dalsted var kærður fyrir ó- löglega vínsölu og smyglun, en hin öll fyrir ólöglega sölu. Öll voru hin ákærðu sett í varðhald og er mál þeirra kömið í hendur rannsóknardómarans. Nýjar bækur. Eftirmáli heitir nýtt rit (90 bls.) eftir Sigurð Þórðarson fyrrum sýslumann. Er ritið í tveim höfuðköflum og fjallar hin fyrri um varnir þær, er Jóh. Jóhannesson bæjarfógeti og Mag- nús Magnússon ritstjóri hafa fært gegn þeim kafla „Nýja sáttmála", er ræddi um rjettar- rannsóknina út af hvarfi Guð- jóns Finnssonar. Síðari kaflinn er um umræðurnar um „Nýja sáttmála" í Efri deild á síðasta þingi. Útgáfufjelagið „Lijðmcntun" á Akureyri, sem í fyrra gaf út bók Einars Olgeirssonar um Rousseau, hefir liú sent nýja bók á markaðinn: Himingeim- inn (188 bls.) eftir Ágúst Bjarnason prófessor. Er þetta fyrsta bindi af ritverki, sem höf. áætlar að verða muni fjögur bindi, og verður þar sögð saga vísindanna. Ræðir þetta fyrsta bindi um himingeiminn Og lýsir því, hvers menn hafa orðið áskynja um alheiminn frá fyrstu tíð og fram til vorra claga. Hin bindin eiga að ræða um það, hvað menn vita um myndun jarðarinnar og þróun jurta og dýra á jörðu hjer, um upptök og þróun mannlífsins, um helstu mannfjelagshreyfingar og stefn- ur, er gert hafa vart við sig fyr og síðar", segir höf. í formáia. Bókin er 'ljóst og alþýðlega skrifuð og flytur mikinn og; merkilegan fróðleik. Vonandi verður lýðmentunar- ritunum vel tekið, svo ágæöega sem þetta fyrirtæki hefur af stað farið og svo mikið hlutverk sem það virðist eiga. Næstu rit þessarar útgáfu verða saga Vil- hjálms Stefánssonar eftir Guð- mund Finnbogason og Viðreisn íslendinga eftir Ágúst Bjarna- ason. Vetrarbraut, stjörnufræði Ás~ geirs Magnússonar kennara, sem birst hefur neðanmáls ¦ hjer í blaðinu, er mi út komin í bókar- formi (166 bls.). Hefur höf .í hví- vetna stuðst við nýjustu rit og rannsóknir. Er bók hans fróðleg„ vel rituð og í alla staði þess verð, að menn láti sjer ekki nægja, að haf lesið hana slitrótt meðan hún var að koma út i Verði, heldur eignist hana og rifji hana upp í samhengi. Síra Séanley Mclax hefur gefið út tvær sögur og nefnist bókin Astir (312 bls.) Gunnlaugur Blöndal málari hjelt í síðasta mánuði sýningu í París og hlaut loflega dóma, m. a. frá einum af fræg- ustu listdómurum Frakka. Kirkjuhljómleikar. Páll Isólfsson hjelt 5. kirkju- hljómleik sinn i Fríkirkjunni 10. þ. m. Efni þessa hljómleiks var: Toccata í F-dúr eftir Seb. Bach fyrir orgel. — Sóneta i G-molI eftir "G. Tartini, fyrir fiðlu og orgel. — Ghoral í E-dúr eftir Cesar Franck, fyrir orgel. '•— Gavotta eftir J. S. Bach, fyrir fiðlu og Melodie eftir Gluck Kreisler, fyrir "fiðlu og orgel.— Adagio í As-dúr eftir Mendels- sohn fyrir orgel og að lokum Preludium og fuga yfir nafnið B A C H eftir Liszt-Straube. Þetta síðasta fjell þó niður vegna las- leika P. I. en það hefir verið flutt hjer áður á hljómleikum þessum. ran pd. unui gBAU. go anjæqo als Sjerstaklega stórfengleg og fögur þótti Toccata Bachs og mun alinent óskað eftir að hún verði endurtekin. Georg Takács ljek á fiðluna. Einleikur hans í Gavotte Bachs Ijet mjög vel í eyr- um mjer, og fanst mjer tónn hans þá hreinn og lifandi, en ekki að sama skapi hreinn eða fagur í Sónötu Mendelsohns. — Einhver sarghljóð komu þar við og við fram, sem raunar hafa heyrst hjá öllum fiðluleikurum, sem hjer hafa spilað, að undanlekn- um Telmányi. Hljómleikur þessi var mjög vel sóttur, enda eru Reykvíkingar orðnir þess fyrir löngu vísir, að hljómleikar þessir flytja oss mik- il verðmæti. En utanbæjarfólki, sem dvelur hjer, skal sjerstak- lega bent á að kynnast þeim, jafnvel þó eitthvað sje í fyrstu torskilið. Hljómleikar þessir standa ekkert að baki þvi sem stærri þjóðir hafa fram að færa í sömu grein. Á. M. Sex verur leita höfundar, hinn nýi sjónleikur Leikfje- lagsins, er mikilfengíegt og ein- kennilegt verk og ágætlega Ieik- inn. Nánar í næsta blaði. Prentsmiðjan Gutenberg.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.