Vörður


Vörður - 11.12.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 11.12.1926, Blaðsíða 2
V Ö R Ð U R þeir hafa rekið sig á að það get- ur ekki verið satt. Hið nefnda blað og höfundar þess eru þvi komnir á það stig, að ekki er tek- ið mark á stóryrðum þeirra, enda hlaut svo að fara fyr eða síðar eftir aðförum þeirra. Hin nýafstaðna kosning sýnir greinilega straumhvörf meðal kjósenda landsins. Aldrei hefir nokkur stjórnmálaflokkur hjer á landi orðið fyrir meiri von- brigðum en Framsóknar- og Jafnaðarmanna-flokkarnir nú. Miklu um þenna ósigur veldur það, sem áður er nefnt, að trúin á forsprakka Framsóknar er að hverfa. En annað atriði hefir og stuðlað að ósigrinum og það er sambræSsían við Jafnaðarmenn bæjanna. Oft og mörgum sinn- um hefir því verið haldið fram í Verði, að talsvert náið samband væri milli þessara flokka og bent á, að aðalleiðtogi Framsóknar væri hreinn Jafnaðarmaður. Þetta hefir Alþ.bl. játað en Tim- inn neitað 'því. Við hinar al- mennu kosningar 1923 var bent á sambandið milli þessara flokka, en öllu var því neitað þá og það talinn kosningarógur Varðar, sem Timinn kallaði þá kosningapjesa. En nú hafa þeir Tímamennirnir kastaS grímunni og • með því sýnt, að frásögn Varðar var rjett og jafnframt hafa þeir opnað augu margra kjósenda á landinu fyrir því, að tillætlunin var að vjela þá til fylgis öfgastefnum nútímans. Um Tryggva Pórhallsson, sem mest hefir reynt að telja öðrum trú um, að hann væri hinn eini, sanni bændavinur, er það nú upplýst, að hann stóð af hálfu Tímamanna fyrir samningunum við Jafnaðarmennina, þvi að Jónas frá Hriflu var þá erlendis, er samningar fóru fram. Af þess- um samningum hlaut það að leiða, að Tr. Þ. varð að heita Hjeðni Valdimarssyni stuðningi við kosningarnar hjer í bæ í haust. Nú méga allir íhuga hversu eðlilegt þeim þyki, að maður sem vill reyna að verða bændaforingi, skuli gera sam- band við hörðustu andstæðinga bændanna. Það nægir að benda á þetta, og munu þá allir sjá óheil- indin og hið falska landsmála- flagg, sem siglt er undir/ Sambræðslan milli Framsókn- ar- og JafnaSarmanna er örugg sönnun þess, að þessir flokkar ætla, ef Ipeir ná svo miklu fylgi, að viðlit sje að mynda stjórn, að gera það í sameiningu. Þá'mun verða bert hvert stefnir. Til þess að fyrirbyggja þetta er engin önnur leið fyrjr kjósendur en að efla íhaldsflokkinn svo, að hann sje þess megnugur að bera einn óskifta ábyrgð á stjórn landsins. Til þess þarf hann að hafa að minnsta kosti 22 þing- menn í sínum flokki og helst nokkru fleiri. Eftir kosningun- um nú er varla mikill efi á því, að kjósendur muni sjá fyrir þessu næsta haust og það jafnvel þótt margir Framsóknarferða- langar leggi land undir fót næsta sumar. Hinn mikli kosningarósigur stjórnarandstæðinga stafar og vitaskuld að nokkru leyti af því, að mennirnir, sem íhaldsflokk- urinn bauð fram voru lands- kunnir, mætir menn, en á móti voru boðnir menn, sem ekki standa hinu má sporSi. Efri mað- ur stjórnarandstæðinga hefir að visu farið talsvert víða um land, en vafasamt mun, að hann hafi unnið nokkuð við það. Heima í hjeraði segja kunnugir menn, að ekki þyki vert að fela honum opinber störf. Hann fæst við bú- skap þegar hann er heima, en mikill.tími fer í ferðalög og fyr- irlestrahald. Er það gefið upp, að fyrirlestrarnir sjeu um sam- vinnufjelagsskap, en í rauninni eru þeir um stjórnmál að mestu og einhliða í vil Framsóknar- mönnum. Ekki er kunnugt hver borgar þessi ferðalög, en ekki er ósennilegt, að kostnaði af þeim sje jafnað niður á bændur lands- ins, jafnt þá, sem fylla íhalds- flokkinn og hina sem Framsókn Reynslan hefir nú sýnt það greinilega, að allur' sá kostnað- ur, sem samfara var síðustu kosningum, var óþarfur. Það eru Tímamenn sem eiga sök á þeim kostnaði. Hann var bakaður rík- iss.jóði, sýslusjóðum og kjósend- um. Væri fróðlegt að meta til pen inga þessa hagsýni Tímamanna, en það verður þó ekki gjört hjer að öðru leyti en því, að bent er á, að ef reiknað er fyrirhöfn og ómök kjósenda, er þetta stórfje. Sýnir þetta bert, að það er dýr leikur að stofna til kosninga að óþörfu, en slíkt hafa nú Tíma- menn leikið á kostnað almenn- ings. Tíminn heldur því fram, að nokkru valdi um kosningaósig- urinn, hve illa hafi verið sótt kosningin vegna óveður. En ekki er mikið satt í þessu. Yfirleitt var kosningin betur sótt nú en 1. júlí í sumar. Það er að sönnu rjett, að í Þingeyjarsýslu og Múlasýslu voru greidd 178 atkv. færra nú en í sumar og telja Tímamenn það skaða sinn. Mun þetta og rjett vera að nokkru, en tap þetta vinnst fullkomlega upp við það, að við þessa kosningu greiddu samtals 311 fleiri menn atkvæði í Eyjafjarðar- og Dala- umdæmi en í sumar. Veðrinu verður því ekki um kent, þegar borið er saman kosningafylgi stjórnarandstæðinga nú og í sumar. Hinar nýafstöðnu kosningar sýna það, að landsstjórnin hef- ir ekki mist fylgi við breytingu þá, sem á henni varð í sumar. Þvert á móti er það greinilegt, að kjósendur vilji sýna, að þeir sjeu samþykkir þeirri aðferð, sem við var höfð, er hinn fyrv, forsætisráðherra fjell frá. Tíma- menn hefðu sjálfsagt kosið helst að þing hefði verið kvatt saman til þess að ráða fram úr vand- ræðunum, til þess að fá tækifæri til að reyna að hleypa af stað ill- indum og glundroða, þótt það kostaSi ríkissjóðinn mikið. Má landsstjórnin vera kjósendum þakklát fyrir hinn ótvíræða stuðning, sem þeir hafa veitt henni og er varla efi á, að hún muni reyna að sýna þakklæti sitt i verkinu, með því að halda óbreyttri þeirri stefnu, sem hún hefir haft og telur rjetta. Með því hlýtur hún að telja sig vera í samræmi við meiri hluta kjós- enda. Að öllu athuguðu hafa kosn- ingar þessar verið hið mesta stjórnmálahapp, sem íhalds- flokknum gat hlotnast, en varla VORÐUR kemur út á Iaugardögum. Ritstj órinn : Kristján A Wertson, Túngötu 18. — Simi: 1961. Af greiðslan : Hverfisgötu 21. Opin 10—12 árd. — Sími: 1432. Verð : 8 kr. árg. Gjalddagi 1. júlí. munu stjórnarandstæSingar mjög hróðugir af því að hafa með stjórnmálafákænsku sinni orðið þvi valdandi, að happ þetta bar að höndum. En því má ekki gleyma, að ein megin orsök þessa happs er hið síþverrandi fylgi Framsóknarflokksins í sveitum. íhaldsflokknum er það ekki á móti skapi, að þetta sje sann- reynt sem oftast. Civis. Tíminn. 1 fyrra var Tíminn eitt þeirra fáu höfuðstaðarblaða, sem ekki mintist Benedikts Sveinssonar á aldarafmæli hans. Og á tveggja alda afmæli Eggerts ólafssonar var Tíminn eina Reykjavíkur- blaðið, sem ekki flutti um hann minningargrein. Það er eins og blaðið muni þá aðeins eftir forvígismönnum þjóðarinnar á liðnum öldum, þegar það hyggur sjer i hag í því að misbrúka nöfn þeirra í smekklausum og sjálfhælnum æsingagreinum. Sunnefa. Mynd af rjettarástandinu á Islandi á 18. öld. Eftir GuSbrand Jónsson. Magnús hjet maður er komst í Ijótt kvennamál. Vildi Guttormur lögsagnari Hjörleifsson grípa hann og dæma. Flýði hann áður á fund Wíums og bað hann liSsinnis. Ritaði Wíum nú „vin sínum, er á duggu var, og sendi nú Magnús meS þaS og bað hann að koma Magnús utan, og fjekk honum nokkuS skot- silfur. En fyrir því hann átti að fara yfir sýsluhluta Guttorms, bað Wíum Magnús að hraða svo ferðinni, aS hann gisti ekki í norSurhluta sýslunnar lengur en tvær nætur, því leitaS mundi hans. Hjelt Magnús áfram en kom hina þriðju nótt til kunningja sins og gisti þar. Þá var Guttormur á ferð kominn meS nokkra menn til aS fanga Magnús. Barst honum pati af hvar hann vera mundi. Gátu þeir því farið hann og höfðu til baka með sjer seint á degi. Magnús baðst þá á leið- inni að ganga til þurftar sjer, og drógst lítið á eftir. Heimtu þeir þá að hann flýtti sjer, svo þeir næðu gistingu, en hann ljet ekki á liggja. Var þá ekki trútt um að þeir hryndu honum og drægju áfram; var og veður frjósandi. Um nóttina gistu þeir Guttormur að bónda auðugum og var honum fylgt í baðstofuhús hlýtt, en kveiktur eldur fyrir fylgdarmenn hans í skála frammi að verma sig við. Vildi Magnús þar ekki að koma; atyrtu þeir hann mjög og kölluðu drembinn hjervilling, en því næst sáu þeir, að blóð lak niður undan bol hans eða brjóstadúk, sem kallað var, og hneig hann dauður niður litlu síðar, því að stungið hafði hann sig á hnífi litlum, er hann hafði eftir orð- ið. Fannst þá brjef Wíums á honum. Var það skömmu siðar að Guttormur reið að finna Wíum og sýndi hon- um brjefið, átaldi-mjög lagabrot hans mikið, og hót- aSi honum lögsókn. Varð Wíum þegar uppi og reidd- ust þeir mjög og deildu ákaflega. Höfðu menn siSan í minnum orð Wíums við Guttorm, er hann reið með heitingum reiður úr hlaSi, því þá mælti Wíum: ,.Drektu nú blóðið úr honum Magnúsi bölvaður blóS- hundurinn. Dettu af baki og dreptu þig, far þá svo til Vítis". Guttormur reiS afarfjörugum hesti svo langt bar hann undan fylgdarmanni sínum, datt af baki, drógst lengi í stigreipi og fjekk af .því bana, ætluðu menn hann hafa hálsbrotnaS". Sagan ber þaS meS sjer að hún, að þvi er til hlut- deildar Wíums kemur, er ósönn. Bæði er það ólíklegt að Wíiim hefði komist hjá óþægindum af málinu þar sem brjel' hans átti að hafa fundist á Magnúsi, og ó- líklegra fyrir það, að Guttormur og Wíum voru aS sögn fjandmenn. Svo er og hitt að sagan af láti Gutt- orms er ýkt, — hann fjekk slag eins og gengur og gerist og hneig örendur af hestinum. En hitt sýnir sagan og, að samúð almennings hefir verið Magnúsar megin en ekki Guttorms, og hefir alþjóðarálitið enga ímynd þeirrar samúðar betri fundið en Wíum fyrir það, hvað hann var alþýðlegur og góðgjarn. Báðar eru og sagnirnar ólíklegar af því, að varla kemur til að þessi atriði hefðu getað legið í láginni í Sunnefumál- unum, þegar óvinir Wiums settust að honum. Reyndar ber það, að Wíum nefnir dæmdann og útlægann þjóf í dóm með sjer í Sunnefumálinu, heldur vott um, að honum hefir enginn stuggur af slíkum mönnum stað- ið, og þeir verið honum handgengnir. Hjer verSur að geta þess, jafnvel þó litlu máli skifti, aS þekt virSist Wíum hafa Fjalla-Eyvind, og veriS honum innanhandar i vandræSum hans, annað hvort al' vangá, sem sennilegra er, eða af fullu ráði og fús- um vilja. 1764 höfðu þau Halla og Eyvindur strokið úr haldi frá Halldóri Jakobssyni sýslumanni í Stranda- sýslu. Fóru þau austur í Múlasýslur, og þaðan norður í Þingeyjarsýslur, og voru þá með leiðarbrjef frá Hans Wíum, þar sem hann biður menn að greiða götu þeirra, sjeu þau Eyvindur og Halla sem nú nefna sig Jón Jónsson og Guðrúnu Jónsdóttur á leið heim til sín, en hún sagðist burtgripin af tveimur útileguþjófum, Arnesi og Abraham, í grasaheiSi. Þeir Arnes og Ahra- ham eru alþektir. Tók Pjetur sýslumaSur Þorsteins- son, sem altaf hafSi augastaS á Wíum, þingsvitni um þetta. HiS ytra er Wíum lýst svo, aS hann hafi veriS stór vexti og þrekinn, en harSur í lund og ófyrirleitinn, hvatur til hvers hlutar og allra manna orSfærastur, drykkfeldur og baldinn viS vín og barsmíðamaður. III- ur var hann og þeim er móti honum snerust, svo sem atferli hans við Sigurð Brynjólfsson, vitni þvi er hættu- legast var honum í Sunnefumálum, lýsir. Ekki er þess getið um Wíum að hann væri neitt sjerstaklega kvenn- hollur og ek'ki er hann bendlaður við nein önnur kvennamál en Sunnefumálið. Wíum bjó fyrst á Eig- ilsstöðum á Völlum, síðan á Eiðum í EiSaþinghá, en síðast á Skriðu í Skriðdal. Um systkinin Jón og Sunnefu Jónsbörn vita menn ekkert nema það sem af málinu sjest. Þau virðást hafa verið úr Borgarfirði eystra, og var hann 14 vetra en hún 16 er þau rötuðu í ógæfuna. Lauslátari virðast þau systkin hafa verið en alment gerist, því Sunnefa Ienti eftir fyrstu barneign sína með bróður sínum, áð- ur en hún var sloppin við afleiðingar hennar, i nýju barneignarmáli, sem öll vandræðin hlutust af, og Jón var, eins og síðar sjest, ekki við eina fjöl feldur eftir það heldur. Wíum segir Sunnefu vera „að harðýðgi og ósannindum áður víSfræga'' í sóknarskjali sínu fyrir lö'gþingi á Ljósavafni 1756. Hann kallar þau og bæSi harShnökkuS og kveSur þau hafa framdregiS sitt líf - sem hinar verstu manneskjur. HvaS sem satt kann í þvi að vera, er hitt víst að Sunnefa víkur aldrei frá þeim framburði, að hún hafi engin mök haft viS bróS- ur sinn eftir fyrra brotiS, en þar fer Jóni bróSur henn- ar öSruvísi. Af því skyldi mega ráða, hver framburð- urinn, sem rjettari er, að Sunnefa hafi verið lund- fastari en Jón, eða hafi hún logið, harðsvíraðri. Hitt er og athugandi, að við fyrra brotið reyndi hún aS ljúga það af sjer og var það vorkunarmál, svo mikil vandræði sem hið sanna hlaut yfir hana að leiða. En Austan-Teitur Sigfússon, sem hafði sjeð þau, bysir að sögn Gísla Konráðssonar þeim systkinum svo hið ytra, „að Sunnefa væri handvirðukona mikil, dökk- eygð, svört á brún og með síðu hári, langleit og föl- leit en sómdi sjer vel", en Jón bróðir hennar hafi „og verið vel á sig kominn að jöfnum aldri". Það var von að Sunnefumálið vekti athygli á sinni tíS, og þá ekki hvað minst fyrir það, hve lengi það var á döfinni. Full 17 ár liSu frá því það hófst og þar til því lauk að fullu — ekki með endanlegum dómi, heldur vegna þess, að höfuSaSiIinn, Sunnefa, var, ef svo mætti segja — flutt í annaS lögsagnarumdæmi — var dáin. Og svo var eftirtekt sú, er máliS vakti, mik» il, að sveitadráttur varS um faSerni síSara barns Sun- hefu og fólkið gekk i tvenna flokka út úr þvi, eftir þvi sem Vallanesprestinum, síra Stephani Pálssyni segist frá. (Frh.).

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.