Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 3

Nr. 3
HEIMA ER BE2T
67
Rabbað við Marka-Leifa
Eftir Kristmund Bjarnason
Það, sem gerist í dag, er orð-
in saga á morgun. En þær eru
færri, sögurnar, þannig úr garði
gerðar, að þeim sé langs lífs auð-
ið. Dægurmálin fyrnast, sögu-
hetjurnar gleymast, jafnvel áður
en þær komast í gröfina.
Þeir eru ekki margir alþýðu-
mennirnir frá miðbiki síðústu
aldar, sem enn skipa veglegt rúm
í hugarheimum hvers íslend-
ings. Einn þeirra — og ef til viil
sá eini — er Bólu-Hjálmar. Hann
var að kalla kominn á grafar-
bakkann, er hann hrökklaðist frá
Minni-Ökrum að Grundargerði,
bæ þar skammt frá. Hann hafði
verið einhver hugstæðasta sögu-
hetja síns byggðarlags frá því
hann komst til vits og ára, en
ekki að sama skapi hugþekkasta,
— eða ekki munu þeir, sem fóru
með sveitarstjórnarmálefni, hafa
litið svo á. Er Hjálmar var í
Grundargerði, varð hann að
þiggja af sveit, þá ellihrumur og
þrotinn að kröftum, eins og þessi
vísa hans bendir til:
Ævin löng mér leiðist ströng,
lífsbjörg önga finn ég hér;
stór er þröng um þjóðarföng,
þörfin svöng á dyrnar ber.
Sama vorið yrkir hann og
þessa vísu:
Frost og kuldi fella hjörð,
forlög duld því ráða;
svellahuldan sveipar skörð,
sorgarbuldur æpir jörð.
Þannig var þá vorið það herr-
ans ár 1872, er búast mátti við,
að Hjálmar eignaðist „félags-
bróður“ í baráttunni við hina
vísu feður sveitarinnar, því að
vinnukona á næsta bæ hafði al-
ið tvíbura. Var annar að sögn
fimm merkur, hinn níu. Sá
þeirra, er þyngri var á metum,
var skírður Ólafur og dó eftir
viku, en hinn, sem léttvægari
var fundinn, lifir enn og hlaut
nafnið Hjörleifur, en hefur um
áratugi gengið undir nafninu
Marka-Leifi og aldrei kafnað
undir nafni.
En allur ótti um hrepps-
þyngsli af Leifa völdum var ó-
þarfur, því að hann gerðist
aldrei „flokksmaður“ skáldsins í
hreppsbókunum, en á hins veg-
ar sammerkt með því að öðru
leyti: að verða fremsti maður
héraðsins í sinni mennt.
Og þori ég svo ekki annað en
snúa mér betur að efninu, ella
hætt við, að prentvillupúkanum
verði kennt um fyrirsögn þess-
arar greinar.
Marka-Leifi (Hjörleifur Sigfússon).
Þegar Hjörleifur heimsótti mig
á dögunum, bað ég hann segja
mér hitt og þetta, sem á dagana
hefði drifið fyrir honum.
„Ég held það sé bara ekkert á
þessu að græða fyrir þig, góði.
Ég er svoddan blávatn," sagði
hann hógværlega, er við höfð-
um hreiðrað um okkur. „Og svo
er minnið líklega eitthvað farið
að bila, svo ég veit ekki, hve rétt
ég segi frá, — en það væri þá
helzt ég gæti þulið þér eitthvað
af mörkum!“ Og Leifi hlær við.
— „En það er víst bezt að byrja
á byrjuninni: Ég er þá fæddur
að Stóru-Ökrum í Akrahreppi 12.
maí 1872. Foreldrar mínir, Sig-
fús Jónasson og Margrét Guð-
mundsdóttir frá Kollagerði í
Vindhælishreppi, voru þá vinnu-
hjú þar, en fljótlega fluttu þau
að Hringey í Hólmi og settu þar
bú saman. Nú er Hringey í eyði.
— Þau voru sárfátæk og bjuggu
alltaf við krappan kost, áttu
enda fleiri börn en mig. Þessi ár
voru líka oft harðindi mikil.
Pabbi bjó þarna í tíu ár, en hætti
svo búskap. Hann var egta dýra-
skytta, lá við tófu langtímum
saman á ári hverju.
Ég var átta ára, er ég fór úr
foreldrahúsum. Fátæktin mun
hafa valdið að mestu, en þá var
oft sagt, að fátæk börn mættu
þakka fyrir, ef þau gætu borið
húðina. En ég kveið engu þá,
þvert á móti. Mér mun hafa
fundizt eitthvert mannsbragð að
þessu: að vera vistráðinn. Og
allt hefur þetta velzt einhvern
veginn . . . Ég fór til hans Eyjólfs,
sjáðu, Eyjólfs á Mælifellsá Ein-
arssonar. Hann bjó þá á Haf-
grímsstöðum, — bezti drengur,
en sárfátækur. Og oft var mikil
þröng í búi þar, eins og víðar um
þær mundir, enda ómegðin mik-
il — svo harðindin. Einn sonur
Eyjólfs er Þormóður konsúll á
Siglufirði, annar Sigurður Birkis.
Báðir fyrir söng eins og hann
faðir þeirra.“
„Og hvert var starf þitt hjá
Syjólfi?“
„Ég var smali, auðvitað var ég
smali, og það var ábyrgðarstarf
á þeim árum. En smalastarfið
var erfitt fyrir mig framan af,
ég var svo ungur að árum, og
ekki var ég alltaf með mikið í
maga, það var svo knappt um
lífsbjörgina, bjargarlaust sums
staðar undir vor. En allir hjörn-
uðu við með fráfærum . . . Jú,
smalastarfið var skemmtilegt,
þegar ærnar voru spakar og vel
viðraði. Smalarnir áttu heima,
sem aðrir kynntust miður; stein-
arnir, holtin og hæðirnar áttu
sér nöfn þá, og við þau var oft
tengd saga. Nú fækkar örnefn-
unum óðum, þeirra er ekki þörf
lengur, — fremur en smalanna.