Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 6

70
Heima er bezt
Nr. 3
Friðrik Ásmundsson Brekkan:
A Borgarvirki
„Ég get varla sagt, að mér hafi
orðið hugsað til hennar. En fyrst
þú spyrð: Ósköp held ég mér
þætti mikið á vanta, ef ég fengi
aldrei að fara í réttirnar og sæi
aldrei hýru á glasi.“
„Óllklegt, að svo hógvœr bœn
verði ekki wppfyllt, en segðu
mér: Hvað hefur þér þótt vœnzt
um í lífinu?“
„Satt að segja, fyrst þú spyrð:
um blessuð litlu börnin, dýrin og
svo brennivínið.“
„Þú hefur átt marga gleði-
stund með Bakkusi gamla?“
„Hann hefur verið mér tröll-
tryggur vinur, en þú heyrir það,
að ég bið engan leika eftir og
falast eftir vináttu hans.“
„Ef ég man rétt, var mikill
kurr í mönnum vorið, sem þú
fœddist, út af brennivlnstollin-
um, sem þá var lagður á, en þá
var kaupmönnum og jafnframt
leyft að blanda vínandann, og
kviðu margir, að vatnsbragð
mundi verða af brennivíninu ...“
„Getur vel verið, man ekkert
eftir því, fór heldur ekki að
bragða vín fyrr en um tvítugt,
en misjafnt var það þá, og mis-
jafnt er það enn. Get borið um
það.“
Nú fer Hjörleifur að hugsa sér
til hreifings, því að ekki vill hann
gista. Ég minnist á það að lok-
um, að ég hafi heyrt, að Hún-
vetningar og Skagfirðingar hafi
í hyggju að halda upp á áttræð-
isafmæli hans með honum, en
áttræður er hann 12. maí í vor.
Og báðum sýslunum hefur hann
þjónað af trúmennsku. í átján
ár hefur hann átt heima í Húna-
þingi, en hin árin mega reikn-
ast Skagafirðinum.
Það er farið að skyggja, er
hann heldur upp mýrarnar upp
að þjóðveginum. Hálka er nokk-
ur, en Hjörleifur gengur greitt
og óhikað. Hann er ekki mikill
að vallarsýn, en ber sig vel. Allt
í einu snýr hann þvert úr vegi,
— hann hefur komið auga á
hrossahóp; snýst hann kringum
hrossin dálitla stund, síðan
heldur hann áfram — hleypur
nú við fót, áttræður karlinn, sem
bundið hefur mesta ást við
blessuð litlu börnin, dýrin og svo
Bakkus, og ber höfuð og herðar
yfir alla sína samtíðarmenn um
glöggskyggni á mörk.
Þú álfu vorrar yngsta land,
söng Hannes Hafstein, og sjálf-
sagt höfum vér oft og mörgum
sinnum tekið undir þessi orð
skáldsins við ýms tækifæri, án
þess verulega að hugsa út í eða
gera oss ljós þau sannindi, sem
í þeim eru.fólgin um upphaf sögu
vorrar eða uppruna þjóðarinn-
ar, þvi að gera verður ráð fyrir,
að það sé þjóðin og saga hennar,
sem orðin eiga við, frekar en
jarðfræðileg saga landsins, þó að
jarðfræðingarnir að vísu geti
frætt oss um, að einnig þar séu
orðin ekki gripin alveg úr lausu
lofti. Þó að vér nú syngjum orð-
in um yngsta land álfunnar, eru
samt til önnur orð annars skálds,
sem hafa verið og eru oss ennþá
munntamari, orðin: Eldgamla
ísafold, og eigum vér þá einnig
við sögulegar endurminningar
íslenzkra kynslóða i þessu landi
að oss finnst frá morgni aldanna,
þó að hér sé aðeins að ræða um
tíu alda sögu eða rúmlega það.
— Mér er nær að halda, að
hvort heldur vér syngjum um
þjóð vora sem þá yngstu í álf-
unni eða sem eldgamla, að vér
gerum oss litla grein fyrir aldri
vorum í hinu óra-mikla sam-
hengi heimssögunnar. Að vísu
vitum vér af árstölum í skóla-
bókunum, að í aldri stendur saga
vor langtum nær sögu Banda-
ríkja Vesturheims eða byggð
hvítra manna í Ástralíu, til þess
að nefna eitthvað, heldur en
jafnvel nánustu frændþjóðanna,
hvað þá heldur hinna fornu
menningarþjóða í Asíu eða við
Miðjarðarhafið. — En vér höf-
um öll eins og óljósa tilfinningu
fyrir eða hugboð um, að á bak
við þessa ungu þjóðarsögu búi
önnur saga, saga hins órofa sam-
hengis ættbálksins, ef svo mætti
að orði kveða. — Allar hinar eig-
inlegu fornmenjar íslands benda
oss á þetta samhengi, freista til
að láta hugann dvelja við
gleymda forfeður, sem í fyrnd-
inni voru meðskapendur og
grundvallendur norrænnar sögu
og norrænnar menningar. Þetta
gildir í raun og veru bæði um
stórt og smátt, ryðbrunnið hníf-
blað, eldtinnubrot eða vígmann-
legt vopn fundið í gröfum ís-
lenzkra fornmanna — allt færir
oss vitneskju um það sama og
flytur oss austur um haf til upp-
runasögu feðranna í Noregi fyr-
ir íslands byggð.
f dag stöndum vér á stað, .sem
hefur að geyma minjar um eitt-
hvert elzta — ef ekki það allra
elzta sýnilegt mannvirki í landi
voru, mannvirki, sem hér er al-
veg einstakt í sinni röð, og er
því við hliðina á bæjarrústun-
um í Stöng í Þjórsárdal ein-
hverjar dýrmætustu fornleifar,
sem vér eigum. Og samt er það
svo, að í raun og veru vitum vér
sama sem ekki neitt um það,
annað en það, sem mannvirkið
sjálft ber með sér, að hér hefur
verið byggt ramgert vígi til
varnar.
Hverjir byggðu það? Var það
byggt í einhverju ákveðnu skyni
í sambandi við atburði, sem voru
að gerast í landinu? Það vitum
vér ekki. Jafnvel um aldur þess
verður ekkert sagt með vissu
annað en það, að fyrr en á allra
síðustu áratugum níundu aldar
getur það ekki hafa orðið til, og
naumast síðar en á fyrstu ára-
tugum elleftu aldar. Engum af
þessum spurningum verður því
nokkurntíma hægt að svara
nema með líkum, en sannleikur-
inn er, að allar þessháttar get-
gátur geta í raun og veru verið
jafn líklegar eða ólíklegar, og
verður því hver og einn, sem um
þær vill hugsa, að aðhyllast þá
ágizkunina, sem honum fellur
bezt í geð. — Síðar mun ég þó
leitast við að gera þessari hlið
málsins lítilsháttar skil.
Þó að vér nú stöndum svona,
að vér séum á engan hátt færir
um að segja neina sérstaka sögu