Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 11

Nr. 3
Heima er bezt
75
— Úr gömlum blöðum —
Skyr Bergþóru
Á rannsóknarferðum sínum í
Rangárþingi sumariS 1883 og
1885 gróf fornfræðingur Sigurð-
ur Vigfússon niður á Bergþóls-
hvoli, þar sem skáli Njáls hafði
staðið, um 5 álnir á dýpt alls.
Fyrst var moldarlag um 3 álnir,
síðan öskulag um 2 álnir. Langt
niður í þessu öskulagi fann hann
meðal annars ýms efni einkenni-
leg, er hann sendi dr. juris V.
Finsen, hæstaréttardómara í
Höfn, ásamt nákvæmum skýrsl-
um um rannsóknirnar, og bað
hann að fá mann, sem bezt væri
til þess fallinn að rannsaka þessi
efni, af því að Sigurður Vigfús-
son og fleiri i Reykjavík, sem
helzt höfðu vit á þessu, ætluðu
að þau kynnu að geta verið eitt-
hvað matarkyns úr búi Berg-
þóru. Voru efni þessi send í 4
glerkrukkum sem nr. 1, 2, 3 og
4. Þessi efni voru nokkuð mis-
munandi að útliti. Nr. 1 hafði
nær hreinan hvítan lit og þó lítt
gulleitan, nr. 2 hvítgráan, sömul.
nr. 3, en þó dekkra en nr. 2, nr.
4 dökkmórautt og jarðblandað
og í því var hvít rák fitukennd,
er S. V. tók upp úr jörðinni. —
Dr. jur. V. Finsen sneri sér því til
V. Storchs prófessors við land-
búnaðarháskólann í Khöfn, sem
tókst góðfúslega á hendur að
rannsaka efni þessi; varði hann
til þess mjög miklum tíma og
fyrirhöfn og komst að þeirri nið-
urstöðu, að þetta hvítleita efni
nr. 1 væri fullkomlega þesskonar,
sem búast mætti við að finna
eftir mjólk er súrnað hefði
mjög; bar hann þetta saman við
ýmsan mat, sem var tilbúinn úr
mjólk og loks fékk hann hjá Sig.
Vigfússyni nýtt íslenzkt skyr, er
hann sendi honum í loftheldri
blikkdós.
Þegar Storch hafði rannsakað
til hlítar hið nýja íslenzka skyr,
komst hann loks fullkomlega að
þeirri niðurstöðu, sem tók af all-
an efa, að þetta hvíta efni vœru
leifar af skyri úr Mi Bergþóru,
sömuleiðis að efni þetta hefði
orðið fyrir hita um 100 gr. Er
Hríðarkvöld.
Trölla mundi eli ótt
yfir grundu velta.
Hrolli bundin nálgast nótt,
Norðra hundar gelta.
Strjúka langspil hríðarhams
hárra dranga brúnir.
Út af fangi fannagamms
feigðar ganga rúnir.
Varla er stætt um breið og blá,
byltuhætt á leiðum.
Trylltir slættir ymja á
illra vætta reiðum.
Jóhann Bjarnason.
þetta og sennilegt, því að skyr-
ið hefur orðið fyrir minni áhrif-
um af eldinum, af þvi að það var
svo neðarlega. Utan um þetta
hvíta efni virtist Sig. V. sums
staðar sem leifar af tré. Það er
því merkilegt að Storch fann
þann sama vott, að efni þetta
hefði einhvern tíma legið við tré,
sem þá sýnir, að þetta var rétt
ályktað. — Þetta mun bæði vera
sá fyrsti þess konar fundur eftir
meir en 900 ár og fyrsta rann-
sókn á því efni, sem gjörð hefur
verið.
Nr. 2, 3 og 4 segir Storch að
muni vera leifar af osti, en á
þeim efnum gat hann eigi við-
komið eins fullkominni rann-
sókn, svo að hann gæti ákveðið
það með fullri vissu, en mjólkur-
efni hljóta það víst að vera.
Hr. Storch á miklar þakkir
skilið fyrir þessa rannsókn, og
það því fremur, sem hann hefur
gert þetta fyrir ekki neitt, því að
eftir ætlun kunnugra mundu
þessar rannsóknir hafa getað
kostað jafnvel svo hundruðum
króna skipti. — Dr. juris V. Fin-
sen á og miklar þakkir skilið fyr-
ir leiðbeiningar sínar í þessu
máli. (Þjóðólfur 1887).
Kvöldroði.
Röðulglóð úr grennd og firð
gyllir hljóðan sæinn,
ástarljóð í kvöldsins kyrð
kveður blóði daginn.
Jóhann Bjarnason.
Gömul vísa,
þar sem upp eru talin öll bæja-
nöfn í Haukadalshreppi í Dala-
sýslu. Ekki er mér kunnugt um
hver ort hefur, en mjög gömul
er hún, því að minnsta kosti tveir
bæir, sem nefndir eru, Hof og
Grænigarður, hafa ekki verið í
byggð síðustu 100 ár. Svo sem sjá
má, er erindið með gömlu sálma-
lagi.
Þorsteinsstaðirnir, Kaldakinn,
kemur þá Vatn og Vatnshorn-
in(n),
Skinþúfa, Skriðukotið,
Saursstaðir, Jörfi og Hofið hér,
Hamrar, Núpur og Leikskáler.
Nemið hér allt og notið.
Smyrlhóll, Mjóibóll,
Kross með Skarði, Grænagarði,
Giljalandi.
Villingadalur úr vegi standi.
Alls er hér talið 21 býli, því
Þorsteinsstaðir eru tveir, ytri og
fremri og tvö Vatnshorn, stóra
iOg litla. Ekki er nú byggð á átta
þeirra, Þorsteinsstöðum ytri,
Skinþúfu, Skriðukoti, Hofi, Núpi,
Mjólabóli, sem er hið rétta nafnl
Grænagarði og Villingadal, þótt
sumar þessara jarða séu nytjað-
ar.
Jóhann Bjarnason.
Sláttuvísa.
Þórarinn Gíslason, sem ritað
var nokkuð um í desemberhefti
„Heima er bezt“, var við slátt i
þurrki. Þá kvað hann:
Karl ónýtur kann ei slá,
krafta þrýtur alla.
Sandinn bítur illa á,
eggina brýtur mölin smá.