Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 16

80
Heima er bezt
Nr. 3
Nr. 3
Heima er bezt
81
Yfir Carnarsund i kláfferjunni.
LUNDAVEIÐI I PAPEY
Eftir INGÓLF GÍSLASON, lækni

HER VERÐUR eingöngu getið
/undaveiði í háf, enda ekki um
aðra lundaveiði að ræða síðan
ég þekkti til, nema hvað lítils-
háttar var tekið af honum í hol-
unum, þegar kofan var tekin.
Lundinn kemur um sumarmál,
svo að ekki skeikar nema um ör-
fáa daga til eða frá. Fer það eft-
ir því, hvort tíð er köld eða hlý.
Sjómenn sjá hann þó nokkrum
dögum fyrr úti á fiskimiðum. Ef
hlýtt er í veðri, líða aðeins fáir
dagar frá því þeir fyrst sjást,
þangað til lundinn telst alkom-
inn. En í kuldatíð sést hann lít-
ið við land og sezt mun seinna
upp í eyjarnar, en eyjarnar eru
aðalheimkynni hans í Papey.
Á heimaeynni er hann aðeins hingað og þang-
að í brúnum og töngum. Er það aðallega vegna
þess, að lundinn fælist mjög sauðfé. Lunda-
byggðirnar grænka fyrst á vorin og sækir sauð-
fé mjög í þær.
Það virðist nokkurn veginn öruggt ráð til að
útrýma iunda að beita sauðfé í lundabyggðirn-
ar. í Papey var hægt að ganga í eina ey — Höfð-
ann — um fjöru og hélt sama fjárættin sig þar
alltaf. í annari ey var ein ær látin ganga sumar
og vetur um nokkurt skeið (annars var venja
að taka allt fé úr eyjum áður en fugl fór að
verpa). Á fáum árum minnkaði lundinn svo
áberandi í báðum þessum eyjum, að okkur fór
að gruna, að sauðkindin væri e. t. v. ekki eins
meinlaus gagnvart lundanum og hún annars er
talin. Eftir að girt hafði verið fyrir einstigið,
sem farið var upp í Höfðann, og ánni hafði
verið lógað, brá svo við að
lundi tók að aukast í báðum
eyjunum og varð eftir fá ár
jafnmikill og áður hafði verið.
Ég get þess til gamans, þótt það
komi ekki þessu máli við, að þeg-
ar fyrrnefndri á var lógað, skil-
aði hún tveim dilkum og ógu
skrokkar þeirra til samans 41
kg. Svo. að auðsætt er, að beiti-
landið er kjarngott.
Lundaveiðar voru lítið stund-
aðar fyrr en seinni hluta júní-
mánaðar, en bezti veiðitíminn
var í júlí og framan af ágúst.
Það var hvort tveggja, að lund-
inn flaug lítið fyrr, og svo vildi
faðir minn heit. gera honum
sem minnst ónæði meðan hann
var að búa um sig og verpa. En
auðvitað var skroppið í eyjarn-
ar til að fá sér í soðið, ef svo bar
undir.
Veiðitækið, háfurinn, var þann-
ig gerður: Skaftið var úr létt-
um, stinnum og helzt kvistlaus-
um viði og mjókkaði fram. Á
þann enda var hornið fellt, en
það var klofið (sagað) utan af
hrútshorni, lagt í heitt vatn og
lagað og telgt til, unz það var
beint; var svo gert ferkantað
gat á það mitt, en kringlótt göt
á báða enda þess. Hornið var um
20 cm. langt. Gegnum kringlóttu
götin gengu svo greinarnar. Þær
voru 1.25—1.5 m. langar úr ask-
viði. Gildari endi þeirra var fest-
ur við háfsskaftið og var ca. 15
cm. milli festunnar og gatsins í
horninu. Háfsnefið var gert úr
seglgarni eða þorskanetagarni.
Var það þrætt upp á greinarnar,
en grannur strengur strengdur
milli greinaendanna að framan
og netmöskvarnir að framan
kappmeldir á hann. Loks var
tvöfalt garn eða grannt snæri
þrætt gegnum aftari möskvana
og endar þess festir við hornið ef
stormur var. Gildari endi grein-
anna var álíka og grannur þum-
alfingur, en fremri endinn álíka
og grannur litlifingur að gild-
leika.
Þegar tók að líða á júní var
farið að vonast eftir flugi. Bezt
flaug í hlýjum suðvestanvindi og
sólskini, en annars gat flogið í
hvaða átt sem var. Þegar rign-
ing var og kuldi flaug sjaldan
vel, og í logni var slæmt að veiða,
því þá flaug fuglinn óreglulega,
hratt og kom illa að. Þegar ég
tek svo til orða, að vel eða illa
fljúgi, á ég við það, hvort fugl-
inn komi vel eða illa að, þar sem
veiðimaðurinn situr.
Sumir halda að veiðimaðurinn
sitji eða standi einhversstaðar
og haldi háfnum upp í loftið, og
svo fljúgi lundinn í háfinn. En
þessu er allt annan veg farið.
Þegar lundinn flýgur í vindi,
flýgur hann í einlæga hringi.
Hann byrjað auðvitað flugið
með því að taka sig upp af sjón-
um, hækkar svo flugið og renn-
ir sér yfir lundabyggðirnar og
nálægt þeim móti vindi, sveigir
svo frá og út yfir sjó og svo að
aftur yfir byggðir sínar á sama
hátt og fyrr.
Ekki flýgur allur lundi, serií
aðsetur hefur í sömu ey, í einum
hóp, heldur fljúga lundar hvers
svæðis sjálfstætt, þannig að
lundar þeir, sem aðsetur hafa
austan á eynni, eru e. t. v. að
renna sér yfir byggðir sínar með
an félagar þeirra vestan á eynni
eru að taka beygjuna út yfir sjó-
inn á hringflugi sínu.
Ekki er gott að segj a, hve lengi
hver lundi sveimar þannig, því
sumir setjast við og við á sjó-
inn eða i lundabrekkurnar, en
aðrir fljúga upp af sjónum eða
úr brekkunum. Sjaldan flýgur
vel eða varanlega, nema talsvert
sitji uppi af lunda.
Mikið af lundanum, sem
sveimar þannig, er svonefndur
geldfugl, líklega ókynþroska
fugl og svo karlfugl, þvi eftir að
unginn fer að stálpast, er hann
mjög þurftarfrekur og er það
ærinn starfi fyrir foreldrana að
afla og flytja honum fæðu. En
meðan unginn er mjög lítill,
sitja foreldrarnir, annað eða
bæði, mikið hjá honum.
Að fluglundinn er mest geld-
fugl, má einnig marka af því, að
mergðin er margfalt meiri en
fjöldi varplundans, því um fjölda
hans má fara nokkuð nærri, ef
kofan (lundaunginn) er tekin.
En eftir því að dæma hygg ég
ekki ofmælt að gizka á, að oft
hafi tífalt fleiri lundar verið
samanlagt á sjónum, á flugi og
uppi sitjandi, heldur en kofna-
talan varð.
Papeyjarkirkja.
Stundum taldi ég tuttugu sitja
á afskektum stöðum, þar sem
aðeins ein lundahjón verptu, og
oft sátu margir tugir þar sem
örfá lundahjón verptu. Vafa-
laust hefur margt flutzt að af
lunda, því annars hefði honum
hlotið að fækka, þar sem mest-
allur ungi var tekinn og nokkr-
ar þúsundir veiddar í háf. Að
vísu fækkaði honum á tímabili
meðan mest var veitt.

■ ,
tHlfeá' ■'' if-- ! T
Árhöfnin. Skálm t. v. CoÖabjarg t. h.
Papeyjarbœr og kirkja. í baksýn: Hálsfjall (til vinstri), Búlandstindur
með bakfjöllum (til hœgri).
En nú er víst kominn tími til
að fara á „veiðar“. Fyrst og
fremst þarf að vera „flugvind-
ur“, helzt ekki minna en 4—6
vindstig. Þvínæst þurfti að horfa
eftir hvort „flygi“. Lundinn á
það nefnilega til að vera með
einhverskonar duttlunga og
fljúga alls ekki, þótt góður flug-
vindur sé. Þegar búið var að
fara á báti, og fóru þá venju-
lega tveir saman, því það þurfti
að leggja „dregg“ aftur af bátn-
um, svo að hann bryti ekki við klappirnar, og
það var ekki þægilegt fyrir einn, sérstaklega ef
kvika var og hvasst.
Þegar komið var í eyjarnar tók ekki langan
tíma að ákveða hvar maður ætti að sitja, því
það voru vissir staðir í hverri ey, þar sem bezt
flaug að, eftir því hvaða vindátt var á.
„Sætin“ voru einkum í hólum við sjó eða
töngum, því þar flaug fuglinn bezt að. Sætið var
í bezta falli flatlaga þúfa eða barð og alls staðar
þar, sem því var við komið, var gerður dálítill
skjólgarður, ekki til að skýla veiðimanninum
fyrir vindi, heldur til að skýla honum og háfn-
um fyrir fuglinum. Sums staðar varð þó að sitja
á klöpp og var þá vanalega hafður samanbrot-
inn poki til að sitja á, til þess að hlífa buxunum
og svo til þess að sætið væri ögn mýkra.
Eins og áður getur flýgur lundinn móti vindi,