Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 18

82
Heima er bezt
Nr. 3
þegar hann flýgur að. Af þessu
leiðir, að veiðimaðurinn situr á-
veðurs, en snýr þó að nokkru
baki í vindinn, en horfir móti
fuglinum, sem flýgur yfir.
Fuglinn flýgur ýmist yfir háf-
inn, veiðimanninn eða fyrir aft-
an hann, eða lengra burtu en
svo, að til hans verði náð. Ef
fuglinn flýgur lágt yfir háfinn,
er háfnum sveiflað upp undir
hann og lendir þá fuglinn í
háfnum. Háfnum er þá slegið
undan vindi og einnig er net-
pokanum með lundanum í oft
sveiflað yfir aðra greinina með-
an fuglinn festist í netinu. Síð-
an dregur veiðimaðurinn fugl-
inn að sér, en lætur skaftið
renna gegnum greipar sér eftir
því hvernig bezt hagar til,
greiðir fuglinn úr netinu og snýr
hann úr hálsliðnum með einu
snöggu handtaki og kippir í um
leið.
Þetta má virðast vandalítið
verk, en svo er þó ekki, og eng-
inn verður góður veiðimaður
nema með talsverðri æfingu.
Veiðimaðurinn verður að horfa
stöðugt í þá átt, sem fugls er
von úr. Stundum flýgur stöðug-
ur straumur, en stundum aðeins
einn og einn. Veiðimaðurinn
verður að hafa stöðuga gát á,
hvaða fugl eða fuglar eru lík-
legir til að „koma að“, en sum-
ir, sem virðast munu koma að,
sveigja frá á seinustu stundu,
en aðrir að, sem ekki hafa virzt
líklegir til þess. Suma sér veiði-
maðurinn ekki fyrr en þeir
fljúga yfir háfinn, og verður þá
að hafa snör handtök. Stundum
flýgur fuglinn of nærri og verð-
ur þá að hleypa honum örlítið
hjá, unz hann er kominn í hæfi-
legt færi. Það má af þessu sjá,
að ekki dugir annað en að hafa
hugann við efnið. Þegar fuglinn
flýgur yfir veiðimanninn eða
fyrir aftan hann, reynir á snar-
ræði og leikni veiðimannsins.
Suma lunda var bannað að
veiða, nefpilega þá, sem báru
síli. Það voru foreldrar að bera
ungum sínum fæðu. Það voru
aldrei annað en silfurgljáandi
síli og mátti nokkuð marka af
stærð þeirra, hversu þroskaðir
ungarnir voru. Fyrstu agnirnar,
sem þeir sáust með, voru mjög
smáar. Ef þeir misstu þær úr
munni sér einhverra hluta
vegna, mátti stundum telja allt
að tuttugu, og alltaf var þeim
raðað kyrfilega þversum i munn
lundans. Þegar hann fór að bera
stærri síli, urðu þau að sjálf-
sögðu færri. Stundum kom það
fyrir, að maður tók óvart síla-
lunda í háfinn, sérstaklega ef
hann var með mjög smá síli, og
sleppa honum ekki aftur, eink-
um ef veiði var treg. En það gat
þýtt dauða ungans, þó sennileg-
ast væri, að hitt foreldrið ann-
aðist uppeldi hans eða e. t. v.
aðrir lundar.
Það var frekar sjaldgæft, að
meira en einn lundi næðizt í
háfinn í einu. Það þótti sæmi-
leg veiði að fá hundrað í veiði-
ferð (einn maður), en ágætt að
fá hálft annað til hálft þriðja
hundrað, og það var algengast,
ef vel flaug. Þess er þó vert að
geta, að ekki var nema eitt
„bezta sæti“ í hverri ey og eru
þessar tölur því miðaðar við
þann, sem sat í bezta sætinu.
Mesta veiði eins manns í veiði-
ferð voru 800, og voru þó aðeins
8—9 stundir frá því að hann fór
að heiman til þess er hann kom
heim með veiðina. Þetta er hrein
undantekning. Annars fór veið-
in eftir ýmsu, svo sem fugls-
mergð, veiðiveðri og svo „duttl-
ungum“ lundans, en vel má vera,
að hann þykist finna á sér ým-
islegt, svo sem veðurbreytingar,
líkt og gigtveikir menn.
Venjulega flaug ekki vel allan
daginn. Oftast bezt fyrsta
klukkutímann eftir að hann tók
að fljúga, en ver eftir að kvölda
tók og ekki að neinu ráði á
nóttunni. Þá vildi hann sitja í
næði við holur sínar. En hann
gat verið árrisull og byrjað að
fljúga snemma á morgnana.
Ekki voru allar veiðiferðir'til
fjár, eins og að líkum lætur. Og
oft kom illur gestur í heimsókn,
nefnilega fálkinn. Kastaði sér
þá allur lundi í dauðans ofboði
á sjóinn. Og þegar að var gætt,
sást stundum óvinurinn með
spriklandi lunda í klónum, eða
þjótandi eins og eldibrandur frá
einni ey til annarar, unz hvergi
sást lundi uppisitjandi eða á
flugi. Var þá oftast ekki um
annað að ræða en hypja sig
heim, og voru það þá engar bless-
unaróskir, sem fálkinn fékk. All-
oft kom þó fyrir, að lundinn fór
að setjast upp og fljúga á ný.
En þá var hann vanalega hvik-
ull og hræddur fyrst á eftir og
þurfti ekki nema að sjá kjóa eða
einhvern aðkomufugl til að
kasta sér á sjóinn á ný.
Ef fálkinn vár tíður gestur,
þorði lundinn ekki að sitja uppi
nema e. t. v. yfir blánóttina og
flug var þá einnig mjög stopult,
svo að lundaveiði varð sum
sumrin mjög lítil af þessum sök-
um.
Kjóinn truflaði einnig veiði-
skapinn meira og minna, því
hann stundaði þá iðju að elta
uppi lunda, sem báru síli. Elti
hann þá þangað til þeir slepptu
af hræðslu, þegar kjóinn var
kominn fast að þeim, og greip
kjóinn þá það, sem hann náði á
lofti, en ritur og kríur, sem komu
oft í humátt á eftir, hirtu það,
sem féll í sjóinn.
Aldrei gat ég séð kjóann slá
lundann, en vel má hann hafa
gert það, þrátt fyrir það, en þá
helzt með fótunum eða rennt
sér á hann, því kjóinn er ákaf-
lega flugfimur og snar í hreyf-
ingum, svo erfitt var fyrir aug-
að að fylgjast með þeim. Mjög
oft slapp lundinn undan, ann-
aðhvort inn í holu sína eða sett-
ist á sjóinn.
Lundinn er ofsalega hræddur
við fálkann, því þó að fálkinn sé
mesti vargur og hliðstæður
verstu rándýrum, er það þó lít-
ið sem hann veiðir, borið sam-
an við veiðimann. Hann drepur
að vísu talsvert, þegar honum
gengur vel, því þá gerir hann
lítið annað en að bíta höfuðið
af lundanum og drekka blóð
hans. En venjulega gengur hann
betur að mat sínum, ef veiðin
gengur ver hjá honum.
Lundinn er að vísu hræddur
við háfinn, en þó ekki hræddari
en svo, að hann situr stundum
rólegur í aðeins nokkurra háfs-
lengda fjarlægð frá veiðimann-
inum. Og þegar veiðimaðurinn
sveiflar háfnum eftir lunda,
hvort sem það er með eða án
árangurs, beygir hann aðeins
frá á flugi sínu, og því fjær
háfnum sem þeir eru, því minna
truflar það flug þeirra. Auðvit-
að eru þeir svo skynsamir að