Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 20

84
Heima er bezt
Nr. 3
Bréf frá fornöldinni
Fyrir rúmri öld var lítið kunn-
ugt um fornöldina, að frátekn-
um nöfnum hinna miklu skálda
og heimspekinga og ritum þeirra,
sem varðveizt höfðu. Hershöfð-
ingja og konunga þekktu menn
úr samtíma frásögnum og ann-
álum. En nú á dögum er þekk-
ingin á fornöldinni ólíkt meiri.
Nú þekkja menn talsvert til
lifnaðarhátta alþýðunnar; hins
venjulega bónda eða verka-
manns, sem lifði í sveita síns
andlitis og lét ekki eftir sig rit-
verk af neinu tagi.
Fornleifafundir síðustu ára-
tuga hafa sýnt okkur inn í til-
veru hins óbrotna borgara, sem
hugsaði ekki um annað en að
hafa eins mikið upp úr lífinu og
unnt var, án þess að þreyta sig
á að ráða torveldar heimspeki-
legar gátur. Vér vitum nærri því
allt um líf þessara manna; vér
getum sett oss inn í hugsana-
heim þeirra, vitum hvernig upp-
eldi barna og unglinga var varið,
heyrum um lífið í skólunum og
leiki barnanna; vér höfum vitn-
eskju um þær freistingar, sem á
leið þeirra urðu, þegar hin yngri
kynslóð ferðaðist til borganna til
að stunda nám, og vér kynnumst
ástalífi unga fólksins, hjúskap-
arvandamálum og mörgu fleiru.
Til eru allskonar samningar frá
þessum tímum, og gefa þeir
glögga mynd af viðskiptalífinu;
ennfremur finnast skjöl og skil-
ríki frá dómstólum þeirra, svo
að af þeim er unnt að fylgjast
með gangi réttarfarsins í hin-
um ýmsu tegundum mála, sem
fyrir komu.
Það er eins og heill heimur
hafi opnazt fyrir nútímamann-
inum. Vér sjáum hina voldugu
Faraóa Egyptalands, sem einnig
eru kunnir úr biblíunni, og stór-
konunga Babýlonar, smákon-
unga Gyðingalands, gríska
verzlunarherra í Alexandríu,
unga stúdenta að skemmta sér
í stórborgunum, milli þess, sem
þeir sækja tíma hjá hinum
frægustu kennurum síns tíma.
Einnig sjáum vér áhyggjufullar
mæður, sem óttast áhrif stór-
borgarlífsins á syni sína. Enn-
fremur komumst vér í kynni við
fólk, sem skýrir frá fjárhags-
legum erfiðleikum og baráttu við
neyðina, vandamál allra tíma; í
stuttu máli sagt: allt þjóðfélag-
ið blasir við oss. Fornöldin verð-
ur aftur lifandi og nálæg. Allt
r-----------------------------'x
Bréf, einkum einkabréf,
frá liðnum tímum, eru ó-
metanlegar heimildir fyrir
þá, sem vilja kynna sér
þjóðfélagsástandið á hin-
ýmsu timabilum í sögunni.
Hér á eftir er lýst bréfum
frá fornöldinni, sem fund-
ist hafa i Egyptalandi, og
teknir upp úr þeim kaflar,
sem einkum lúta að dag-
legu lífi fólks á árunum
fyrir og um Krists fæð-
ingu. Eins og allir, sem fást
við sögu íslands, viður-
kenna, eru skjöl og skil-
ríki beztu heimildirnar til
skilnings á henni. Sama
gildir einnig um hina al-
mennu sögu — mannkyns-
söguna.
V_____________________________J
þetta venjulega fólk, sem vér
komumst í kynni við, verður oss
skiljanlegra en hinir miklu
meistarar, sem vér aðeins getum
lotið og tilbeðið, vegna þess að
vér vitum ekki um annað í lífi
þeirra, en hin miklu ritverk, en
gallar þeirra hafa horfið í
skugga frægðarinnar. Andlit
fornaldarmannanna, sem áður
virtust eins og meitluð í stein, fá
allt í einu líf, og oss virðist sem
votti fyrir brosi í munnvikun-
um.
Þessi nýja vitneskja um alþýð-
una í fornaldarríkjunum, er
fengin úr bréfum, er fundizt
hafa í Egyptalandi síðustu
hundrað árin. Bréf þessi verður
að telja í þúsundum. Þau eru
skrifuð án nokkurrar tilraunar
til að skapa listaverk, og án þess
að vera ætluð annarra augum en
viðtakandans. Þau innihalda
ekkert annað en venjuleg sendi-
bréf nú á tímum, en aldur
þeirra gerir það að verkum, að
vér lítum á þau öðrum augum,
og þau eiga erindi til margra
annarra en fornleifafræðinga og
söguritara.
Bréfum þessum má skipta í tvo
flokka: Papýrusbréfin og þau,
sem rituð eru með fleygrúnum.
Papýrusbréfin fundust í Mið-
egyptalandi (skammt fyrir
sunnan Kairo) og Efra-Egypta-
landi. Þar fundust bréf í lok 18.
aldar, og menn voru alltaf að
finna fleiri langt fram á nítj-
ándu öldina. Bréfin fundust á
hinum undarlegustu og ólíkleg-
ustu stöðum. Menn fundu þau í
gröfum, neðanjarðargöngum og
matarílátum úr leir; í rústum
smáþorpa, en flest af þeim
fannst þó 1 sorphaugum, sem
rannsakaðir voru. Ber það vott
um, að hinir gömlu Egyptar hafi
ekki safnað sendibréfum sínum,
fremur en margir síðar. Síðustu
áratugina hafa bréf einnig fund-
izt á öðrum stöðum. Það sýndi
sig ,að hulstur það, sem umlyk-
ur margar múmíurnar, er búið
til úr fjölda papýrusbréfa, sem
menn höfðu kastað burt.
Öll þessi bréf eru rituð á
papýrus, pappír, sem búinn er til
úr merg papýrusplöntunnar.
Menn hafa ritað með oddhvöss-
um reirstaf (Kalamos), og blek
það, sem notað hefur verið, er
svart, búið til úr gúmmí og vatni.
Bréf þessi fjalla um allt mögu-
legt, bæði einkamál og opinber
mál. Til eru kringum 10.000 slík
bréf. Þau eru á víð og dreif í ev-
rópískum og amerískum söfnum.
Hinn bréfaflokkurinn, fleyg-
rúnabréfin, hafa einnig fundizt
í Egyptalandi, en miklu síðar.
Árið 1887 voru nokkrir Fellahar
(bændur) að grafa í nágrenni
við þorpið Tell-el-Amarna í suð-
urhluta landsins. Rákust þeir þá
óvænt á nokkrar hálfeyðilagðar
leirkrukkur, sem voru fullar af
leirtöflum. Gleði þeirra yfir