Heima er bezt - 01.03.1952, Blaðsíða 21

Nr. 3
Heima er bezt
85
fundinum var mikil, því að þair
gætu grætt vel á að selja hinum
undarlegu Evrópumönnum töfi-
urnar, en þeir voru ákafir eftir
að kaupa allt þessháttar ónýtt
rusl! Þeim tókst líka að selja
ruslið, og nú kom í ljós, að töfl-
urnar voru heil röð af bréfum
úr skjalasafni vantrúarkonungs-
ins fræga, Amenophis IV.;
bréfaskipti milli hans og ná-
grannakonunga hans og undir-
konunga í löndunum umhverfis
Egyptaland.
Leirtöflurnar, sem bréfin eru
skrifuð á, eru 7—10 cm. á lengd
og 5—7 cm. á breidd. Fleygrúnir
babýloníumanna eru á töflun-
um. Þær voru krotaðar í votan
leirinn með málmteini, og er
því var lokið, voru töflurnar
þurrkaðar og brenndar og látnar
inn í tommuþykkt leirhulstur, en
á það var heimilisfang og nafn
viðtakanda krotað, ásamt nafni
sendanda og signeti. Af leirtöfl-
um þessum hafa fundizt kring-
um 300.
í bréfum þessum gætir margra
grasa. Margvíslegar raddir frá
fornöldinni tala til oss gegnum
þessar leirtöflur. Hin fyrsta
rödd er vér hlustum á, er dreng-
ur, eftirlætisbarn og óþekkur.
Hann hefur átt heima í sveitun-
um kringum Alexandríu á 2. öld
eftir Krists fæðingu. Drengurinn
heitir Theon, í höfuðið á föður
sínum. Faðirinn hefur tekizt ferð
á hendur til Alexandríu og látið
strákinn vera eftir heima, en til
þess að sefa strák, lætur hann
senda honum grænmeti, en það
er stráksí ekki ánægður með.
Hann talar yfir hausamótunum
á föður sínum á þessa leið:
„Theon sendir föður sínum
Theon kveðju sína. Já, þetta er
gott hjá þér, þú leyfðir mér ekki
að fara til borgarinnar! Ef þú
tekur mig ekki með til Alexandr-
íu, ætla ég aldrei framar að
skrifa þér eða tala við þig, né
óska þér heilbrigði; ef þú ferð
til Alexandríu án þess að ég fái
að fara með þér, mun ég aldrei
taka í hendina á þér eða heilsa
þér, og svo fer ég einn. Og móðir
min sagði þar að auki við Arch-
elaos: „Þessi drengur verður or-
sök í dauða mínum! Takið hann
burt“. Já, þú hefur komið fall-
ega fram við mig, og það eru in-
dælar gjafir, sem þú sendir mér
— hrossatað. Þú gabbaðir mig
þann 12. þegar þú fórst. Sendu
nú eftir mér, ég bið þig, annars
ætla ég hvorki að borða né
drekka framar. Nú veiztu það.
Líði þér vel, þess óska ég þ. 13.
janúar“. — Þetta hljómar eins
og það væri skrifað í dag.
Næsta bréfiðj sem vér tökum
úr hlaðanum, er opinbert skjal,
sem árfært er 311—310 f. Kr. og
er hið elzta papýrusbréf sem til
er. Það er hjónabandssamning-
ur. Hann gæti líka verið frá
síðustu árum: „Gefið á 7. ríkis-
ári Alexanders og fjórtánda
landshöfðingjaári Ptolemæusar
í mánuðinum Dios. Hjónabands-
sáttmáli milli Herakleidesar og
Demetriu. Herakleides fastnar
Demetriu frá Kos til eiginkonu,
sem frjáls maður og frjáls kona.
Hún er dóttir Leptines frá Kos
og Philotis og tekur með sér í
búið fatnað og skartgripi, verð-
Lagt á þúsund
Drakma. Herak-
leides skal þar á
móti veita De-
metriu allt, sem
fríborin kona á
rétt á. Við setj-
um bú á þeim
stað er Herak-
leides og Lep-
tines álíta heppi
legan, eftir að
hafa ráðgast um
það. Skyldi De-
metria gerast
sek um verknað,
sem setti blett á
heiður Herak-
leidesar, manns
hennar, skal hún
tapa réttindum
sínum. Herak-
leides skal sanna
grunsemdir sín-
ar gegn Deme-
triu fyrir 3
mönnum, sem
bæði útnefna í
sameiningu til
vitnis. Heraklei-
des má ekki taka
annan kven-
mann í húsið til
skapraunar De-
metríu, og má
ekki geta börn
óbeliska. við neinni ann-
arri konu, ei heldur má Herak-
leides undir neinum kringum-
stæðum gera neitt, sem er móðg-
andi fyrir Demetriu. Geri Herak-
leides sig sekan í einhverju slíku
athæfi, og geti Demetria sann-
að það fyrir 3 vitnum, nefndum
af þeim báðum, skal Herakleides
greiða þá meðgjöf, sem Demetria
færði í sameiginlegt bú þeira,
og auk þess upphæð er nemur
1000 drökmum. Herakleides skal
krafinn um greiðslu á þessu af
málfærslumanni Demetriu, sam-
kvæmt lögum. Samningur þessi
skal gilda alls staðar. Vitnin eru
....“ Skjal þetta er merkileg
heimild í sögu hjónabandslög-
gjafarinnar. Hver og einn getur
gert sér í hugarlund mismuninn
þá og nú.
Vér snúum oss þá að bréfi frá
2. öld e. Kr. og verðum þar vitni
að harmleik. Það er gamla sagan
um unga manninn, sem hefur
lent á glapstigum í stórborginni.
Hann hefur lifað um efni fram,
stofnað til skulda og er á glöt-
unarbarmi. Hann snýr sér þá til
móður sinnar, sem hann hefur
ekki skipt sér af lengi, og lætur
nú í ljós angur og biður um leyfi
til að koma heim til hennar aft-
ur. En fyrst fer hann fram á við
hana, að hún greiði fyrir sig
skuld heima í sveitinni, því að
annars þori hann ekki að láta
sjá sig þar. „Antonios Lengos til
móður sinnar, Neilos, margar
kærar kveðjur. Æfinlega óska
ég þér góðrar heilsu og bið stöð-
ugt fyrir þér til Herrans Serapis.
Ég læt þig hérmeð vita, að ég
hafði ekki gert mér vonir um að
þú myndir ferðast til höfuð-
staðarins, þess vegna kom ég
ekki til borgarinnar, og ég
skammast mín fyrir að koma
heim til Karanis, af því að ég er
illa klæddur; já, ég get trúað þér
fyrir því, að ég er nakinn. Ég
grátbæni þig, móðir mín, um að
fyrirgefa mér; ég veit að ég á
sjálfur alla sök og hver dagur
færir mér refsingu, og ég viður-
kenni afbrot mín. Eftir á hef ég
fengið að vita, að hún hitti þig i
Arnoitis og sagði þér allt á ó-
heppilegri stund. Veiztu þá ekki,
að ég kysi heldur að vera krypl-
ingur, en að vita mig skulda
nokkurri manneskju einn ein-
asta Obol“. Endir bréfsins vant-