Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 3

Nr. 6
Heima er bezt
163
VALDI SVEINS
Elzti borgari Sauðárkróks
Þorvaldur Sveinsson heitir
elzti borgari Sauðárkróks, en þá
á ég ekki við, að hann sé elztur
þeirra, er nú eru búsettir þar eða
heimilisfastir, vantar þó ekki
mikið á, að svo sé. Hitt er aftur
rétt, að Þorvaldur fluttist til
Sauðárkróks árið 1875 og hefur
átt þar heima til þessa dags,
mun hann því hafa átt heima
þar lengur en nokkur annar
maður lífs og liðinn.
Skal nú nokkuð greint frá ætt
Þorvaldar. Sveinn faðir hans var
Halldórsson, Jónssonar, og var sá
Jón sonur Jóns prests Jónssonar
á Barði í Haganeshreppi í Skaga-
fjarðarsýslu. Og skal svo farið
fljótt yfir sögu og þess aðeins
getið, að séra Jón, sá hefðar-
klerkur, var kominn út af Guð-
nýju Sigurðardóttir, systur Ein-
ars prests og skálds í Eydölum.
Móðir Þorvaldar hét Rannveig
Jónsdóttir, og var hún systir
Jónasar í Hróarsdal, sem var
kunnur hagyrðingur í Skagafirði
og þjóðhagur smiður, eins og
fjölmargir í þessari ætt, eins og
ég mun brátt sýna
fram á.
Á ofanverðri 17. öld
og fram á 18. öld var
uppi sá maður, er
Hjálmar hét Stef-
énsson lögréttumanns
á Silfrúnarstöðum í
Blönduhlíð. Hjálmar
þessi bjó síðar áKeldu-
landi frammi í Skaga-
firði. Dóttir Hjálms,
Sigríður að nafni, gift-
ist Steingrími bónda
Jónssyni að Þverá í
Blönduhlíð. Eignuðust
þau hjón son ári eftir
giftinguna, 1728, og var
hann skírður Jón.
Hann varð og er enn
þjóðkunnur maður, því
að þessi sonur þeirra
Þverárhjóna varð pró-
fastur í Skaftafells-
sýslu, og er hann höfundur
að einhverju merkasta ritverki
sinnar tegundar, sem ritað hef-
ur verið á íslenzku, og nú er
nefnt Ævisaga séra Jóns Stein-
grímssonar. Systur átti Sigríður
Hjálmsdóttir, og kynnir séra Jón
hana svo í ævisögu sinni: „Um
þessar mundir tóku foreldrar
mínir stúlkubarn af afa mínum,
hálfsystur móður minnar, sem
heitir Guðfinna. Hún var mér
yngri, en í miklu yfirskýrari. Hjá
foreldrum mínum var og móður-
afasystir mín áðurnefnd, Guðný
Sfefánsdóttir; lá þessi stúlka á
fótum hennar. Þessi mín afa-
systir hafði fóstrað móður mína
upp ....“
Um Guðnýju afasystur sína
segir Jón prestur meðal annars:
„Hún kunni slátt og var ágætur
ljáasmiður, og allur fjöldi sótti
sín ljásmíði til hennar, er slógu
henni aftur, að eigi þurfti slíkt
út að kaupa. Hún var svo ætt-
fróð, að nálega vissi hún hvers
manns ætt, svo sá rekstur gekk
stundum langt á kvöld, er hún
fékk nokkurn, sem þar í var ei
framandi eður fræðast vildi af
henni. Hún kunni fingrarím það
gamla og rímtal eftir forna móð,
en af fornfræðum, kveðlingum,
sálmum svo mikið, að ótrúlegt
mætti sýnast; allt inntak úr
Odds Gottskálkssonar Nýja
Testamenti, er hún átti, vissi
hún, — ég segi ei framar ....“
Síðar getur hann þess, að hún
hafi verið trúuð á álfa.
Hjá þessari gáfuðu og góðu
konu svaf Guðfinna litla Hj álms-
dóttir þau árin, sem hún var
leiksystir Jóns á Þverá, og hjá
henni hefur hún vafalaust
drukkið í sig ást á kveðskap og
fornum fræðum íslenzkum, og
tekið gömlu konuna sér til fyrir-
myndar.
Guðfinna giftist Sigurði
nokkrum Þorsteinssyni. Dóttur
átti hún með honum, og lét hún
bera nafn Guðnýjar föðursyst-
ur sinnar. Frá móður sinni hefur
hún drukkið í sig mikla ást á
skáldskap, enda var hún vel
hagmælt. í arf frá móður sinni
hefur hún líka hlotið
álfatrúna, og líkist þar
nöfnu sinni. Er mér
sagt, að hún hafi
skammtað þeim. —
Guðný Sigurðardóttir
giftist Benedikt Vil-
hj álmssyni, bónda í
Hróarsdal, gáfumanni.
Um Vilhjálm bróður
hans fara Pétri pró-
fasti Péturssyni á Víði-
völlum svo orð í kirkj u-
bókinni, er hann færir
lát hans: „Vilhjálmur
dó milli Hellu og Víði-
valla um morguninn
þann 6. marz á heim-
leið. Hann var áður
heilsulasinn, en í það
sinn að sjá ósjúkur.
Fannst hann stundu
síðar nær Hellu en
Víðivöllum. Hann hafði
Sauðárlirókur, þar sem Þorvaldur Sveinsson hejur átt heima lengur
en nokkur annar maður.