Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 4

164
Heima er bezt
Nr. 6
skarpar skilningsgáfur og svo
mikið næmi, að hann gat fyrri-
part ævi sinnar munað nokk-
urn veginn orðrétt heila prédik-
un. En til búskapar var hann
miður laginn.“
Þau hjón, Benedikt og Guðný,
áttu son, er Jón hét, en sá Jón
var faðir Rannveigar, móður
Þorvaldar Sveinssonar og Jónas-
ar í Hróarsdal.
Hér hef ég rakið ætt Þorvald-
ar að nokkru, en orðið að stikla
á stóru sökum rúmleysis, hefði
þó verið gaman að benda á ýmis
sameiginleg einkenni þessa
Steingrímsfólks, andlega arfinn,
sem aldrei brást, þótt á ýmsu
ylti með veraldarauðinn, og ó-
svikið svipmót. Ég vil aðeins
hnýta því hér við, að Guðfinna
Hjálmsdóttir, langamma Rann-
veigar og langamma Steingríms
Thorsteinssonar, voru systur, því
að langamma Steingríms var
Sigríður húsfreyja á Þverá, sem
áður getur.
Þegar ég kom inn til Valda —
en svo er hann jafnan kallaður
— og fer að velta fyrri mér,
hvernig ég eigi að lýsa honum í
hátt, svo að lesendur þessa við-
tals geti gert sér hugmynd um
manninn, detta mér strax í hug
orð séra Jóns Steingrímssonar
um gamla Hjálm Stefánsson á
Keldulandi: „Hjálmur sonur
hans (þ. e. Stefáns), afi minn,
var smámenni, en þó snar og
harður í viðmóti. En svo var
hann gamansamur og smáskrýt-
inn, að á samfundum þótti það
lystugast vera, er hann var með-
al manna; gat þó enginn fatað
upp á orð hans.“ — Þessa klausu
les ég fyrir Valda, en hann læt-
ur sér vel líka, býður í nefið, hvað
ég þigg með þökkum, því næst
býður hann upp á vindil, og ég
sé enga ástæðu til að neita hon-
um, kveiki í, einhendi blýantinn
og segi:
„Jceja, Valdi, skriftadu nú fyr-
ir mér!“
„Æ-i, blessaður vertu, ég hef
svo sem ekkert að skrifta. — Ég
er fæddur að Hring í Stíflu 18.
ágúst 1868, en flutti sjö ára gam-
all til Sauðárkróks, og mér hef-
ur víst ekki fundizt taka því að
flytja héðan aftur. Sveinn faðir
minn byggði Hlíðarenda úr
Sauðárlandi, , fékk landið hjá
Einari á Sauðá 1875.
Þegar ég kom hingað fyrst,
sem nú er Sauðárkrókskaup-
staður, man ég aðeins eftir
tveimur eða þremur sjóbúðar-
görmum, og ég held tveimur í-
búðarhúsum. Árni Árnason
klénsmiður, sem kallaður var
„vert“, af því að hann hafði hér
veitingasölu, var landnámsmað-
ur hér á eyrinni. Hallur Ásgríms-
son hóf fyrstur manna að verzla
hér, en Lúðvík kaupmaður Popp
kom síðar. Það mun hafa verið
frá áramótum 1858, að fásta-
kaupmönnum varð heimilt að
setjast hér að, svo að það er ekki
langt að bíða 100 ára afmælis í
tilefni af því.
Víð Sauðárkrókur erum svo til
jafnaldrar, en sá er munurinn á
okkur, að hann hefur þanizt út
á þessu árabili, en ég heldur
gengið í mig.“
„Er það satt, að þú hafir allt
til þessa dags verið svo mikill
galgopi, að fólk hafi aldrei kunn-
að við að nefna þig fullu nafni,
heldur ryoti nafnstyttinguna frá
hernskuárunum og kalli þig að-
eins Valda eða Valda Sveins?“
„Nei, auðvitað er það ekki satt!
Og ég hef yfirleitt ekki verið
kallaður Valdanafninu einu.
Meðan ég átti heima í barna-
skólanum, var ég ætíð nefndur
Valdi í skólanum, en síðan ég
flutti þaðan, mun ég vera kall-
aður Valdi ekki í skólanum.“
„Var ekki mikið farið með Ijóð
hjá foreldrum þínum?“
„Jú. Mamma var hagmælt og
hafði mikið yndi af kveðskap, og
til hennar komu oft góðir hag-
yrðingar, og var þá glatt á
hjalla.“
„Sástu nokkurn tíma Bólu-
Hjálmar?“
„Jú, ég sá hann fyrsta árið
mitt hérna, og þá var hann
kominn á grafarbakkann, því að
hann dó um sumarið. Hjálmar
var fenginn hingað til að sjá um
hleðsluna undir gömlu Gránu;
þótti ágætur hleðslumaður. Mér
mun hafa orðið starsýnt á hann
og eitthvað hejrrt um hann áð-
ur, svo vel man ég hann, — man
t. d., að hann var með jarpa
meri, sem hann kom fyrir hjá
okkur, og ef til vill hef ég eitt-
hvað hugað að merinni fyrir
karlinn. Hjálmar var hár mað-
ur, hálslangur, bolurinn allur
mjór. Svartur var hann á brún
og brá og svipmikill í meira lagi.
Augun voru einstaklega hvöss og
lífmikil. Mér finnst teiknimynd-
in (hugmyndin) af honum ekk-
ert lík.“
„Manstu til þess, að Hjálmar
hafi kveðið nokkuð, meðan hann
var viðloða heima hjá þér?“
„Nei. En margar vísurnar lærði
ég á bernsku- og unglingsárum
mínum, en nú er margt gleymt.
Eins og ég sagði áðan, var móðir
mín vel hagmælt, eftir hana er
þessi kunna vísa, sem margir
kunna þó ekki rétta:
Mín burt feykist munaró,
máttur veikur hrakinn.
Líkt og eik í eyðiskóg
orðin bleik og nakin.
Þessa vísu kvað hún líka á
gamals aldri, er kona færði
henni kaffi í skál. Og mælti hún
vísuna fram um leið:
Kaffi á skál hún miðlar mér,
mjúk og þjál í ræðum.
Hverabála bríkin er
búin sálargæðum.
Einu sinni, ég man ekki hve-
nær, var því spáð, að halastjarna
mundi rekast á jörðina og
sundra henni. Var mikið um
þessi fim rætt, sem von var, og
geigur í mörgum. Um þetta
væntanlega „slys“ kvað Jónas á
Tjörn hér við Sauðárkrók:
Stj örnufróðir fræðimenn
fyrir þjóðum lýsa,
að í flóði farist senn
foldin góða ísa.
Mamma svaraði:
Þó mín sé ekki mikil sjón,
mega það rekkar heyra:
Áður en sekkur íslands frón
eitthvað skekkist fleira.
Jónasi bónda í Hróarsdal,
bróður mömmu, var margt til
lista lagt. Hann þótti heppinn
læknir, þótt ómenntaður væri,
eins og kallað er, tók t. d. á móti
mörg hundruð börnum um :;ína
daga, var dverghagur á allar
smíðar, tungumálamaður mik-
ill og vel að sér í náttúrufræði.
Einnig var hann lipur hagyrð-
ingur. Ég kem hér með eina vísu,