Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 5

Nr. 6
Heima er bezt
165
sem hann orti í ljóðabréfi til
mömmu:
Meins í rótum magnaða
mörg vill hvötin brýna.
Reyrður fjötrum forlaga
fer hver götu sína.
En fyrst ég er farinn að tala
um hagyrðinga, get ég ekki látið
hjá líða að minnast á Baldvin
Jónsson, skálda. Ég sá hann oft,
kynntist honum og er hlýtt til
hans. Sonur Baldvins var Bald-
vin Lárus Baldvinsson, ritstjóri
vestra. Hann komst þar til mik-
llla virðinga, varð meðal annars
aðstoðarráðgjafi í stjómarráði
Manitoba.
Eftir Baldvin gamla er þessi
vísa, er hann kvað um Göngu-
skörðin, en þar átti hann lengi
heima:
Dals í þröngum drífa stíf
dynur á svöngum hjörðum.
Það er öngum of gott líf
uppi’ í Gönguskörðum.
Þessar vísur eru einnig eftir
hann:
Að drekka illa áfengt vín
öllum spillir friði.
Það er villan mesta mín
að missa hylli og verða svín.
Bætur varla verða á því,
værðir allar dvína.
Ég er fallinn forsmán í
fyrir galla mína.
Þessi er um Hallárdal:
Fögur kallast kann hér sveit;
krappur fjallasalur.
Þó hefur galla það ég veit,
þessi Hallárdalur.
Baldvin var auðnuleysingi og
mikill drykkjumaður, og til þessa
fann hann sjálfur. Einu sinni var
Claessen kaupmaður á Sauðár-
króki að þvo sér, er Baldvin ber
að, kemur kaupmaður auga á
hann og skvettir á hann vatni.
Baldvin reiddist og segir:
Skyldi ei fölna fánýtt skrúð
og forsmán efnasnauðum,
ef að þessi bjánans búð
brynni í eldi rauðum?
í þessum svifum ber Kristínu
konu kaupmanns að, og biður
hún um bragarbót. Baldvin
segir:
Claessen lofa ei linna skal,
lán hans aldrei sjatni,
fyrst hann skírði hruman hal
úr hreinu sápuvatni.
Hann var fljótur að jafna sig,
Baldvin gamli, og alltaf hafði
hann vísur á takteinum. Stund-
um léku búðarmenn það, að láta
hann greiða vín og tóbak með
vísum. — Margar vísur Baldvins
lifa enn á vörum alþýðu, og ég
hygg, að þær beztu eigi enn langt
líf fyrir höndum. Ég ætla að hafa
yfir eina vísu enn, er hann kvað
að því, er virtist umhugsunar-
laust um leið og hann, ásamt
fleiri mönnum, óð yfir lækinn
milli Borgargerðis og Áshildar-
holts, en þetta var að vori og
lækurinn í vexti:
Straumur reynir sterkan mátt,
stíflum einatt ryður.
Lækur hreini kvakar kátt
kaldan steininn viður.
„Hvað getur þú mér mark-
verðast sagt frá œskuárum þln-
um?“
„Ég man ekki eftir neinu sér-
stöku. Fátækt var þá mikil, eins
og kunnugt er, og oft varð fólk
að taka á því, sem það átti til,
er það háði hungurbaráttuna, og
víða mátti ekkert útaf bera, svo
að hungurvofan væri ekki á
næsta leiti. Foreldrar mínir voru
fátæk, én komust af. Ég fór að
stunda sjó þrettán ára gamall
og hélt því áfram, unz mig vant-
aði tvö ár í áttatíu. Og oft lang-
ar mig á sjóinn. Mér finnst, lags-
maður, að ég geti fundið það á
hljóðinu í honum, hvort illt er í
honum eða ekki. Ég eigra þetta
oft niður eftir, þegar gott er veð-
ur. Nú er þetta dæmalausa fiski-
leysi hér. Ég held, að hvaladráp-
ið valdi mestu um fiskileysið yf-
irleitt. Annars hefur alltaf verið
áraskipti að því, hve mikið hef-
ur aflazt hér. Og alltaf veiddi ég
bezt á Hólakotsdjúpi.“
„Urðu isaárin ekki mörgum
erfið hérna?"
„Auðvitað urðu þau það. Þá
var gengt frá Siglunesi út á
Skaga — yfir fjörðinn, og þá var,
eins og skiljanlegt er, gengt út í
Drangey og Málmey, og var það
oftar. Þessi ár var lítið um veið-
ar við Drangey, nema eitthvað
var hægt að veiða á speldi, en
svo nefnast spýtubútar með
snörum í, og eru þeir lagðir á
syllur í eynni. Þegar fuglinn sezt
á speldin, festist hann í snörun-
um. Annars var ég oft við fugla-
veiðar við Drangey og undi þar
vel. Mest var veitt á niðurstöður.
Ég man eftir tvö hundruð manns
við fugl þarna í eynni. Allir
máttu taka fugl eftir vild, en
gjald varð að koma fyrir til sýsl-
unnar, en hún á eyna. En um
eggjatöku gilti öðru máli. Sýslu-
fundur bauð sigið upp árlega, og
átti sá, er það keypti hverju
sinni, einn rétt á eggjatökunni.
Heyskapur var líka boðinn upp.
Fjaran er mestöll við eyjuna
sunnanverða. Þar hlóðu menn
sér byrgi úr torfi og grjóti, en
reft yfir. Þar höfðumst við við,
meðan verið var við fugl. Mest
var veitt á niðurstöður, en svo
kallast þrír flekar, sem hafðir
eru í einni trossu. Á hverjum
fleka eru hundrað og tuttugu
snörur, og hafði hver maður,
þrjár niðurstöður í sjó, en hver
hlaut það sem kom á hans nið-
urstöðu. — Oft var glatt á hjalla
þarna, þegar margt var um
manninn og vel gekk. — Við
höfðum alltaf hreinsunarmann,
sem látinn var síga og losa allt,
sem lauslegt var, og gerði hann
það með járni. Eyjan er nefni-
lega úr móbergi og síeyðist, og
hafa miklar breytingar orðið á
henni síðustu áratugina.
Grasnytjar eru allmiklar í
eynni, til forna álitnar jafnstór-
ar Hólatúni. Mun allt þetta gras-
lendi hafa verið meira og minna
nýtt fyrr á tímum og alltaf sleg-
ið. En ekki veit ég til þess, að
hún hafi verið slegin hálf. Föstu-
daginn 1. í sumri var það einu
sinni, að við fórum 18 út í Drang-
ey. Harðindi voru þá og fóður-
skortur mikill, en nú átti að bæta
úr því og slá eitthvað af eynni.
Fluttum við síðan allmikið hey í
land og það þótti gefast vel og
kýr græddu sig.“
„Hver heldur þú, að fuglatak-
an hafi verið, þá hezt lét?“
„200.400, að því, er sagt er.
Drangey var og er drjúggóð mat-
arhola.“
„Var siður áður að gera hœn
sína við svokallað Altari á eyj-
unni?“
„Ávallt gert, og svo mun enn.
Og húslestrar voru ævinlega
lesnir á hvítasunnudag og ann-