Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 16

176
Heima er bezt
Nr. 6
Sigurjón frá Þorgeirsstöðum:
GULLIÐ í GOÐABORG
Margar sagnir og mikil dul-
mögn eru bundin við Jónsmess-
una. Þá er dagurinn lengstur,
sólin hæst á lofti við norður-
hjarann. Og Jónsmessunóttin er
töfranótt. Það er nótt ásta og
ævintýra.
Sú var trú þjóðarinnar, að
dvergar byggju í steinum, álfar
í klettum, vættir í hömrum,
fram við sjó og inn til dala.
Landvættir voru á verði gegn
hvers konar óhamingju, ekki sízt
ef um var að ræða erlenda
ásælni. Landvætti mátti ekki
styggja — þessvegna felldu sjó-
farendur drekatrjónur skipa
sinna, er þeir höfðu landsýn.
Flestir landnemar íslands
voru heiðnir, blótuðu norræn
goð í hörgum og hofum. Goð og
góðar vættir voru sifjalið, milli
þeirra ríkti eining og Fróðafrið-
ur. Goðin létu gras gróa, ull
vaxa á sauðkindum, juku bú-
sæld og velmegun, þar sem þeim
var sýndur fullur trúnaður. Svo
kom kristnitakan.
Á Jónsmessunótt árið 1000
liggur goðinn á Ljósavatni, lög-
sögumaðurinn, undir feldi sín—
um og fellir saman ræðu, er
hann ætlar að flytja frá Lög-
bergi. Hamingja ungrar þjóðar
er í veði. Undir feldinum braut
lögvitringurinn vandamálin til
mergjar. Og í ári morgunsins var
þingheimur kvaddur til að hlýða
á tillögur hans. Þá var fagurt á
völlunum við Öxará. Og Alþingi
bar gæfu til að samþykkja, að
íslendingar skyldu hafa eina og
sömu trú, svo að þjóðfélagið
sundraðist ekki og friðurinn í
landinu „varðveittist".
En margir tóku austurlenzku
lífsskoðuninni tómlega. Gamlir
goðar geifluðu á saltinu, án eld-
legs innblásturs endurfæddra
manna. Kristnitökunni fylgdi
engin þjóðleg hrifningaralda. f
■vitund ýmissa voru goðin „ginn-
heilög", aðrir voru blendnir,
játuðu í hjarta Óðni hollustu,
þó að varirnar nefndu Krist.
Það hefur verið sagt, að Ása-
trúin bæri í sér eigin dauðadóm.
Þetta voru trúarbrögð frum-
stæðra manna. Eftir því sem
maðurinn villist lengra frá
frumstæðunni, missir barnatrú
hans þann eiginleika að svala
þorsta sálarinnar. Maðurinn
leitar hamingju og þekkingar.
Sú leit hefur venjulega endað í
botnlausum blekkingum. En
brennandi reykelsið á ölturum
kristninnar var fegurra og ilm-
betra heldur en blóðtrefjar á
blótstöllum Ásatrúarmanna.
Þrátt fyrir það fólst í Ásatrúnni
fjölda margt, sem á tilverurétt,
enda svo samrunnið anda nor-
rænna manna, að það verður
aldrei frá þeim tekið. — í heiðn-
um sið stofnuðu íslendingar
þjóðveldið. Þá báðu þeir æðri
máttarvöld um fulltingi til að
velja það, „sem er sannast og
réttast og helzt að lögum“. Þar
fóru göfugir menn með ríka sið-
gæðisvitund. Þegar aldir liðu, og
ofríki og öfgar kirkjunnar færð-
ust í aukana, bannfæringar og
galdrabrennur, þessi hrannmorð
heilbrigðrar skynsemi, þá var
raunhæft að taka undir með
Hallfreði vandræðaskáldi:
„Skipt er á gumna giftu.“
íslenzka þjóðin varðveitti þó
meiri arfahlut úr fornum átrún-
aði heldur en hún gerir sér ljósa
grein fyrir. Skáldhneigðin, sem
brýzt fram í þjóðsögunni, lýsir
oft vel sálarlífi hennar og lífs-
skoðun.
Aðdáun þjóðarinnar á duldum
öflum náttúrunnar er heit trú-
arjátning blóðs hennar, sem
leitar eftir sál landsins í far-
vegi norrænna erfða.
Sú sögn var skráð á skinn, að
Þórhallur spámaður á Hörgs-
landi hafi sagt eitt sinn, er hann
gisti Síðu-Hall:
„Að því brosi eg, að margur
hóll opnast, og hvert kvikendi
býr sinn bagga, bæði smá og
stór, og gera fardaga.“
Skömmu seinna kom Þang-
brandur kristniboði að Á, bæ
Síðu-Halls í Álftafirði.
Ýmis tíðindi gerðust í skiptum
hans við landsmenn. Þegar hann
Grasgiljalindur.