Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 17

Nr. 6
Heima er bezt
177
kom suður yfir Lónsheiði, háði
hann hólmgöngu við Þorkel
bónda á Stafafelli. í vopnavið-
skiptum hafði Þangbrandur
róðu til hlífðar í stað skjaldar.
Bóndinn á Stafafelli mælti á
móti nýja siðnum, fyrir norræna
Æsi vildi hann berjast, sigra eða
falla. Glöggir menn á norrænt
mál telja, að nafn bæjarins
bendi til þess, að þar hafi verið
helgir dómar til forna. Og
munnmælin sanna þær skýr-
ingar.1)
Þá helgidóma bar bóndanum
að varðveita. Og hann treysti á
sigursæld þeirra hluta í við-
skiptunum við róðukrossinn.
En Þorkell bóndi féll í valinn
fyrir vopnum kristniboðans víg-
fima. Þó er undursamlegur
Ijómi um nafn bóndans, sem
gekk ekki undir það jarðarmen
að afneita trú sinni. Hann bogn-
aði ekki — en brotnaði í örlaga-
bylnum. Hofin voru brotin —
goðin urðu að þoka. En verður
ekki andóf Þorkels bónda á
Stafafelli til þess að spyrnt er
við fótum gegn annarlegri flóð-
bylgju, sem jafnan rís úr kjöl-
fari framandi siðkerfa? Rödd
hrópandans er máttug, hún óm-
ar í sál komandi kynslóða, svo
að þær varast að bera ýmis göm-
ul og góð verðmæti á bálkesti í
blindu ofstæki dægurmennsk-
unnar. — Það getur virzt tilvilj-
un, að í fjallasýn úr Lóni, sveit
Þorkels bónda, blasir við berg-
kastali, fagur og stílhreinn.
Hann gnæfir í fjarska bak við
Dalsheiöi, liggur í norðurjaðri
Hoffellsfjalla, útgarður á tak-
mörkum innstu afréttalanda og
kaldrar jökulauðnar.
En það er engin tilviljun, að
þessum kletti var gefið nafnið
Goðaborg. Það er eins og bergið
hafi verið meitlað til þess að út-
lægir guðir ættu þar örugt vígi.
Þegar „hvert kvikendi, stór og
smá, bjuggu bagga sinn og gerðu
íardaga“, þá mundi hlutur goð-
anna ekki gerður síðri. Þjóðin
var nægilega heiðin í hugsunar-
hætti — og ekki skorti hana
hugmyndaflug — til að bjarga
goðunum frá tortímingu. Frá ár-
l) Sjá bók Einars Ól. Sveinssonar:
Landnám í Skaftafellsþingi bls. 118—152.
dögum hafði klettaborgin í jök-
ulbrúninni beðið eftir þeirri
fyllingu tímans að eignast sögu,
verða táknmynd þess, sem veit-
ir vernd og viðnám. Þjóðsagan
bregður ljóma á borgina. Þar
leynist gengin frægð. Og sagn-
irnar eru skemmtilega ofnar í
glitvef þjóðsögunnar.
í Hoffelli bjóð Auðunn rauði,
landnámsmaður. Það er næsti
bær við Goðaborg. Þar stóð hof
í heiðni. Minjar þess eru með
öllu horfnar, nema steinn einn,
sem af tilviljun fannst í hlöðu-
vegg í Hoffelli. Athygli vegg-
hleðslumannanna beindist að
nokkrum holum, sem klappaðar
höfðu verið í steinhnuliunginn.
Enginn þekkti lengur þá sögu,
en gizkað var á, að þarna væru
komnar í leitirnar fornminjar —
„blótsteinn“ úr hofinu.
Á Jónsmessu var kristni lög-
tekin á íslandi. Þá hurfu Æsir
úr mannheimum. Þá fluttu goð-
in frá Hoffelli í Goðaborg. Við
þáttaskipti í trúarbragðasögu ís-
lenzku þjóðarinnar hverfa forn-
ir guðir bak við tjöld í musteri
framvindunnar. En á hverri árs-
tíð þessara viðburða eru tjöldin
dregin snöggvast til hliðar — á
hverri Jónsmessunótt opnast
borg goðanna. Og sá, sem hræð-
ist ekki fjallið, getur leyst þá
gátu, hvað í berginu býr, og
gjarnan orðið hluthafi í miklum
auðæfum.
Þegar smalinn eltir fjallsækna
sauði, til að ná af þeim ullinni
um Jónsmessuleytið, hleypur
hann framhjá Goðaborg. Borg-
in er opin, uppljómuð — í dyr-
unum liggur ferlegt naut.
Smalamaðurinn öslar í dyngju
af þurru viðarlaufi framan við
hamrana. Eitt lauf slæðist of-
an í skóinn hans. Það reynist
,vera skínandi gullpeningur, er
hann tekur skóinn af sér frammi
á Setbergsheiði.
Þannig gyllir skáldhneigð
þjóðarinnar liðnar aldir. Þessar
andlegu sýnir voru þjóðinni dýr-
mætar, er kostur hennar var
þrengstur, við bjarmann af
duldu gulli í skauti landsins
þreyir hún Þorrann og Góuna,
bíður örugg vors og bjargar,
seiglast, stenzt gnag tímans, eins
og holaði steininn, sem nú er í
trjágarðinum í Dilksnesi —
„blótsteinninn“ úr Hoffellshof-
inu.
Á 945. árstíð kristnitökunnar
á Þingvöllum rennur ljósgrænn
kassabíll um Hoffellsdal. Það er
þungt í aurunum, bíllinn hvæs-
ir ,og stynur, rífur sig áfram,
lengra og lengra, inn á milli
fjallanna. Þarna eru á ferð þrír
náungar, sem ætla að ganga upp
eystri hlíðar dalsins, upp á
Vatnssker, til að sjá Goðaborg
— að vísu í fjarska — hina dul-
rænu Jónsmessunótt.
Sú trú hvílir á borginni, að
hún hjúpi sig oftast í þokukufli,
Lamlxilungnajökull. Uppi ú Goðalnygg er Goðaborg, ieningsmyndaði kletturinn
á miðri myndinni.