Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 22

182
Heima er bezt
Nr. ö
Flosi Sigurbjörnsson:
Nokkur orð um litla sveit
ur, og mun hann þá venjulega
hafa náð í brennivín, því ekki
var hann alltaf kominn, er róa
skyldi næst, en alveg tapaðist
hann þó ekki fram að lokunum,
og þótt hann kæmi fullur, var
hann aldrei vondur.
Eitthvert sinn, er við spurð-
um hann, hvort hann væri aura-
ríkur til þess að kaupa fyrir í
staupinu, kvað hann það ekki
vera. „En ég á nú skítnóga aura,
en engar krónur!“
Stundum kom það fyrir, er
hann kom fullur heim, að það
var eins og hann væri að hugsa
um eitthvað sérstakt og sinnti
þá lítt öðru, en þráendurtók
sömu orðin, t. d. þessi: „Tæki-
færi hentugt væri fyrir íslend-
ing“, og datt mér þá í hug, að
eitthvað væri að brjótast um í
honum, sem enginn skaði væri,
þótt ekki kæmist í framkvæmd.
En góðan íslending kallaði hann
sig oft, þegar hann var fullur.
Eftir að leiðir okkar Óla
skildu um lokin 1910, sá ég hann
aldrei og hef mjög lítið vitað um
hann síðan.
Það hefur löngum verið svo,
og mun seint breytast, að hverj-
um þykir sinn fugl fagur. Þetta
er jafn nauðsynlegt og það get-
ur verið hættulegt, ef það fer út
yfir skynsamleg takmörk.
Ein hin kynlegasta ást, sem
til er, er átthagaástin. Ég þarf
ekki að lýsa henni náið fyrir
mönnum. Flestir, sem dvalizt
hafa á fullorðinsárunum fjarri
þeim stöðvum, þar sem þeir slitu
barnsskónum, þekkja hin seið-
andi og magnþrungnu áhrif,
sem þeir verða fyrir, þá er þeir
heimsækja þessar gömlu stöðv-
ar. Ég reyni ekki að lýsa þess-
um áhrifum nánar, enda mér
ofvaxið, en það er líkast því,
sem hugur og umhverrfi verði
eitt. Ættjarðarástin er ekkert
annað en átthagaástin í víð-
tækara skilningi, eða við gætum
eins sagt, átthagaástin er að-
eins smækkuð mynd af ættjarð-
arástinni. En þótt mér þyki
vænt um átthaga mína, verð ég
að segja, að mér finnst ísland
allt vera heimili mitt, og varast
skyldu menn að hugsa of smátt
í þessum efnum, ekki sízt nú í
dag. ísland er ekki svo stórt, að
ást til þess geti ekki rúmazt í
einu mannshjarta.
Margar byggðir landsins eiga
sér langa og samfellda sögu, svo
að fá má heildarsýn yfir helztu
atburði, líf og störf fólksins þar
allt aftur til landnámstíðar. Um
aðrar hefur verið hljóðara, um
þær eru litlar heimildir, naum-
ast kunnugt, að þar hafi verið
víg vegið eða yfirleitt gerzt neitt
svo sögulegt, að arfsagnir sköp-
uðust, er næðu svo miklum
þroska, að þær síðar yrðu færð-
ar á bókfell. Líf fólksins á þess-
um stöðum öldum saman er eng-
um kunnugt, nema samtíningur
á slitrum úr annálum og ýms-
um öðrum skjölum, í sumum til-
fellum örfá orð um fyrsta land-
námsmanninn. íbúa þeirra
mætti með sanni nefna þegna
þagnarinnar.
Þrátt fyrir öll þau ókjör af
byggða- og héraðalýsingum, sem
til eru á íslenzku, langar mig að
leggja í þann sjóð örfá orð um
litla sveit, er fremur hefur ver-
ið hljótt um allt frá fslands
byggð. Þessi sveit er Stöðvar-
fjörður. íbúar hans nú í dag eru
um tvö hundruð og lifa bæði á
landbúnaði og fiskveiðum, og
svo mun hafa verið frá fyrstu
tíð. Sveitin er ekki í vegakerfi
landsins, en samgöngur á sjö
eru nú orðnar mjög sæmilegar.
Þar er ekki vítt til veggja í bók-
staflegri merkingu þess orðs.
Vegalengdin alls frá fjarðar-
mynni og inn í dalbotn er ekki
meira en fimmtán til tuttugu
kílómetrar, þó sennilega nær
fimmtán, og ekki nema tveir
km. milli hlíða að norðan og
sunnan. Ég lýsi þessari litlu
sveit ekki nánar sjálfur, enda
málið mér of skylt. En ég ætla
að setja hér orðrétta lýsingu úr
bókinni „Land og lýður“, eftir
Jón Sigurðsson frá Yztafelli.
Bók þessi kom út í Reykjavík
árið 1933, og eru fyrstu drögin
að henni rituð 1928—’29. Höf-
undur kallar hana drög að ís-
lenzkum héraðalýsingum og
nefn'ir beztu heimildir sínar fyr-
ir utan það, sem hann sjálfur
hefur séð og heyrt. Þessar heim-
ildir eru: Ferðabók Eggerts Ól-
afssonar, íslandslýsing Kr.
Kálunds og Ferðabók Þorvalds
Thoroddsens. Lýsingin er á
þessa leið:
„Stöðvarfjörður er minni
næstu fjörðum, en á stærð við
Loðmundarfjörð og Borgarfjörð.
Hann er mjög fríður. Fjöllin eru
með háum tindum, hvössum
burstum og þunnum eggjum, en
á milli djúpar skálar, skörð og
grófir.
Með firðinum er dálítið und-
irlendi og innan við fjarðar-
botninn liðast áin um grænar
grundir. Tungur af grasi eða
grænum mosa teygjast milli
hamrahleina upp að tindarót-
um. Fegurstur þykir morgunn-
inn, er sólin skín úr opnum firðl