Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 24

184
Heima er bezt
Nr. 6
fullar af gulli. En þangað hefur
enginn komizt til þessa dags
nema fuglinn fljúgandi. Með
mosapoka á baki hef ég oft hvíit
mig við stein neðst í Súlnadaln-
um, og hvarflaði þá oft að mér,
að ég hvíldi í drottningarkjöltu.
Aðeins það hálft þriðja ár, sem
ég var á Hvalnesi, skipti það
tugum eða hundruðum poka,
sem ég var látinn rífa þar upp
og bera heim til eldsneytis. Og
fleiri gerðu slíkt hið sama. Sem
betur fer er þessu nú löngu hætt,
og munu lönd Stöðvarfjarðar,
eins og reyndar víðar um ísland,
hafa betra af að vera ekki særð
þeim sárum, sem mosa-, skógar-
og lyngrif veitti.
Eitt sinn að hausti til í mjög
fögru veðri var ég staddur uppi
á Lambafelli. Það var fögur sjón,
sem þá blasti við augum mér.
Opin sýn langt út yfir hafið, en
bleikslegin tún umhverfis fjörð-
inn. Já, þá skildi ég til fullnustu
Gunnar á Hlíðarenda, er hann
sneri aftur.
En þá fegurstu sýn, sem fyrir
augu mér hefur borið, leit ég
eitt sinn, er ég ásamt nokkru af
starfsfólki mínu var að snúa mó
uppi á Hellumel í Sauðdal. Fjörð-
urinn var fullur af þoku upp í
miðjar hlíðar. En yfir þessum
þykka vegg glampaði sólin á al-
heiðum himni, svo að þokan
varð líkust því sem hún væri úr
gulli, en tíbrá glitraði yfir laut-
um og börðum. Margir hafa óef-
að séð slíka sjón sem þessa, þótt
þeir hafi ekki verið staddir uppi
á Hellumel í Stöðvarfirði. En
hver sem hefur séð slíka fegurð
og hvar sem það hefur verið,
hlýtur að minnast hennar ævi-
langt. Og í Stöðvarfirði hef ég
fundið einhverja þá fegurstu
steina, sem ég á,“ bætir Ari við
brosandi.
„En viltu ekki segja mér eitt-
hvað frá viðureign þinni og
annarra Stöðfirðinga við hafið?
Einhvers slíks hlýturðu að
minnast frá þinni löngu sjó-
mannsævi. Einhvern tíma hlýtur
Ægir að hafa krafizt fórna þar
eins og annars staðar?“
Jú, ég minnist nokkurra þess
háttar atburða. Engir slíkir
staðir hafa sloppið við að gjalda
þá fórn. Ég hef bæði fyrr og síð-
ar reynt að komast yfir sagnir
um sjóslys i Stöðvarfirði. Ég
þekki eina sögn um slys, er varð
löngu áður en ég kom þangað.
Bátur, sennilega frá Hvalnesi í
Stöðvarfirði, var að fara til
hvalskurðar austur í Teigfjöru í
niðaþoku. Hann fórst, sennilega
á svokölluðum Andarnefjuboð-
um, því að hann fannst þar
skammt frá, en hrópin í fólkinu
heyrðust til næsta bæjar. Hve
margir fórust þar, veit ég ekki
með vissu, sennilega fjórir eða
fimm. Er komið var á slysstað-
inn, héngu einhverjir við bátinn,
en þeir voru þá látnir.
Á því tímabili, sem ég var í
Stöðvarfirði, gerðust ýmsir sorg-
legir atburðir. Hinn fyrsti var,
að ungmenni drukknaði við upp-
skipun á vörum. Annar gerðist,
er þrír menn fórust, er þeir voru
að koma úr fiskiróðri, en áttu
aðeins eftir fáa faðma í lend-
ingu. Svo hvolfdi einu sinni bát
með tveimur mönnum, og
drukknaði annar þeirra. Fjórða
slysið varð, er Karl Guðmunds-
son kaupmaður féll út af mót-
orbát á leiðinni milli Fáskrúðs-
fjarðar og Stöðvarfjarðar. Eftir
að ég fór frá Stöðvarfirði fórst
bátur með tveimur mönnum
einhvers staðar utan fjarðar.
Um það eru engir til frásagnar.
Þetta er sannarlega nóg fyrir
svona lítið byggðarlag.“
„En viltu ekki segja mér eitt-
hvað gamalt úr sögu Stöðvar-
fjarðar?"
„Frá fyrstu tíð hefur verið
hljótt um sögu Stöðvarfjarðar.
Þórhaddur hinn gamli, hofgoði
frá Mæri, er nam Stöðvarfjörð,
hefur verið lítill bardagamaður.
Hvergi er þess getið, að hann
hafi farið til víga. Hefði svo ver-
ið, hefðu arfsagnirnar orðið
meiri. Og einstæð í landnáms-
sögunni eru þau ummæli hans,
að hann lagði svo fyrir, aö engu
skyldi tortíma nema kvikfé
heimilu. Ég þekki engan stað í
Stöðvarfirði, er bendi í þá átt,
að Þórhaddur eða aðrir hafi sett
þar niður goðahof. En snemma
hefur Maríukirkja verið reist á
Kirkjubóli, en hvergi er stafur
fyrir, hver hefur látið reisa hana.
En eftir sæmilega góðum líkum
er hægt að vita, hvar hún hefur
staðið. Svo er það fyrst 1395, að
kirkja kemur fyrst við sögu i
Stöð, og hét fyrsti presturinn
Grímur. Guttormur Guttorms-
son er talinn prestur í Stöð 1882
—’83, en hræddur er ég um, að
hér sé málum blandað og hafi
hann verið prestur í Stöð næst-
um tíu ár. Síðasti prestur í Stöð
var Guttormur Vigfússon, 1888
—1925, en um það leyti fluttist
prestssetrið að Eydölum í Breið-
dal, en kirkjan í Stöð var rifín
og önnur reist í Kirkjubóls-
þorpi, þrjú eða fjögur hundruð
faðma frá sínum forna stað, því
að ég álít, að það, sem nú er
einu nafni kallað Kirkjubóls-
þorp, hafi áður heitið Kirkju-
ból. Meðan kirkja var í Stöð, er
þar alls getið tuttugu og fjög-
urra presta.“
„En finnst þér þú eiga eigin-
lega heima hér í Reykjavík, þótt
þú sért búinn að dveljast hér
næstum aldarfjórðung?“ spurði
ég að lokum. Ari hikaði við svar-
ið, en sagði loks:
„í upphafi gat ég þess, að
Stöðvarfjörður væri ekki víð-
feðmur. Hann hefur þeim mun
betur hlynnt að þeim, sem þar
hafa átt aðsetur, og mér finnst
ég aldrei hafa bundizt traust-
um böndum við Reykjavík. Ef
ég ætti að geta þess staðar
eystra, sem efstur er í huga mér,
verður það þrátt fyrir allt Ós í
Breiðdal, þar sem ég dvaldist um
skeið, áður en ég kom til Stöðv-
arfjarðar. Hans minnist ég kær-
ast.“
Ég kvaddi Ara og þakkaði hon-
um fróðlegt og skemmtilegt við-
tal. Og ósjálfrátt datt mér í hug
þessi vísuhelmingur í þýðingu
Sveinbjarnar Egilssonar:
„Römm er sú taug,
er rekka dregur
föðurtúna til.“
Flosi Sigurbjörnsson.
UEIMA
11 ER BEZT
er bezti heimiUsvinurinn