Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 26

186
Heima er bezt
Nr. 6
styzta nafn, sem hugsazt getur.
Það heitir blátt áframan O.
Öðrumegin eru háar hamra-
brúnir frá rótum. Ef Kínverji
horfir niður af brúninni, þegar
dalbotninn er sveipaður þoku,
ber fyrir augu hans dásamleg
sjón: Ofan á þokunni sér hann
gyllta sólkringlu með stórum
lýsandi hring umhverfis í öllum
litum regnbogans. Á þessa
merkilegu loftsýn fellur skuggi
Kínverjans. Búddhatrúarmenn
kalla þetta „Geislabaug Búddha“
(Fo-Kuang) og fullyrða, að heil-
næmum geislum stafi út frá
geislabaugnum, og því sé fjallið
svona heilagt.
Uppi á fjallinu Brocken 1
Þýzkalandi sézt oft fyrirbrigði
svipaðs eðlis, og þegar því var
fyrst lýst, var það kallað Broc-
kendraugurinn. En hinir lærðu
vísindamenn vita, að draugur
þessi á sér eðlilegar orsakir, og
myndast við það, að litirnir
dreifast fyrir sólargeislunum, er
skína gegnum örsmáa vatns-
dropana í þokunni.
Á eyjum nokkrum við Nýju
Guineu hafa Malajarnir myndað
leynifélög. Vegna þess að með-
limir félaga þessara láta líta út
eins og eitthvað ákaflega dular-
fullt fari fram á fundunum, hafa
þeir mjög mikil áhrif á hina hjá-
trúarfullu íbúa eyjanna.
Sojótarnir i Síbiríu eru ákaf-
lega hjátrúarfulir. Þeir sjá anda
alls staðar í náttúrunni. Oftast
eru það illir andar. Þeir eru á
ferli á nóttinni. Menn fara
sjaldan út fyrir kofadyr (jurto)
eftir að farið er að skyggja. Auk
þess sem heilög fjöll eru til í trú
þeirra, eru líka til heilög vötn.
Eldurinn, sólin, tunglið og
stjörnurnar er heilagt. Þegar
þeir neyta matar, kasta þeir bita
inn í eldinn til þess að blíðka
eldandann. Algengasta fórnin til
andanna eru þó svonefnd heil-
ög öönd. Eru það ræmur af dúk-
um, sem þeir hengja upp í trjá-
greinamar við þrönga stíga,
fjallaskörð eða vöð á ánum.
Stundum hengja þeir líka upp
herðablöð úr rádýrum og sauð-
kindum. Hita þeir herðablöðin í
eldi og úr sprungunum á þeim
geta þeir lesið spádóma um
framtíðina — hvort þeir fái ósk-
ir sínar uppfylltar eða eigi. Einn
af hinum heilögu fuglum þeirra
er heimskautasvanurinn. Geti
maður veitt slíkan fugl getur
hann krafizt dóttur höfðingj-
ans til eiginkonu, og það án
endurgjalds. Stundum velur
hann þó eitthvað annnað.
Indland er yfirfullt af helgum
skepnum. Heilög naut ganga
frjáls um götur borganna. Hinn
nauðljóti marabústorkur telst til
hinna heilögu dýra. Þessi gráð-
ugi fugl lifir af hræjum. Stund-
um sést hann vera að seðja sig
á líkum þeim, sem alltaf er varp-
að út í hið helga, en óhreina
Gangesfljót. Heilagir apar ganga
á götunum. Þeir eiga það til að
rífa höfuðfötin af fólki og gera
ýmis önnur spellvirki. En verði
ókunnugum á að gefa svona
hrekkjalómi maklega ráðningu, á
hann víst að hljóta fjandskap
íbúanna og jafnvel missa lífið
fyrir. Á Austur-Indlandi eru
hinir heilögu svonefndu hvítu
fílar. Þeir eru í raun og veru ljós-
gráir á litinn. íbúarnir hengja
fögur blóm utan á þá og tilbiðja
þá með hinni mestu andakt. Hin
heilaga banyantré er einnig á
þessum slóðum. Einkennilegast
við það er, að frá greinunum
ganga eins konar aukarætur nið-
ur í jörðina. í gróðrarstöðinni í
Kalkútta er eitt slík ttré. Það
hefur 170 stofna og meira en tíu
þús. manns geta leitað svölunar
í skugga þess. — Vatnið í Gan-
gesfljótinu er svo heilagt, að
margir pílagrímar ekki einungis
böðuðu sig í því, heldur drekktu
sér þar, til þess að verða hólpnir.
Sá siður er nú úr sögunni. „Sá,
er vætir fæturna í vatni Gan-
gesar, snýr aldrei baki við heimi
Brahma“, stendur í gömlu hand-
riti Hindúa. Á Indlandi eru líka
margar helgar borgir, en hinar
helgustu eru Benares og Allaha-
bad. Hin helga borg Múhameðs-
trúarmanna er Mekka. Pílagrím-
arnir ganga 7 sinnum kring um
hina ferhyrndu byggingu sem
nefnd er Ka’ba og kyssa svarta
steininn, sem er múraður inn í
eitt hornið á húsinu. Erkiengill-
inn Gabríel átti að hafa sett
þennan stein þangað, en hann
hafði upphaflega verið hvítur,
en er nú orðinn svartur vegna
synda mannanna. Steinninn er
falinn undir gatslitnu, svörtu
Úr gömlum blöðum
Dagblöðin eru ómetanleg
heimild um aldaranda samtím-
ans. Einhver bezta skemmtun
fróðleiksfúsra manna er að líta
i gömul blöð. Þau mál, sem voru
efst á baugi og mest var rifizt
um, eru ef til vill gleymd og
grafin og oft er erfitt að skilja,
að þau skyldu geta komið róti
á hugi manna um land allt. Svo
fer ef til vill einnig um sum
þeirra mála, sem nú er mest rif-
izt um í blöðunum. En sumt af
efni gömlu blaðanna er þannig,
að það getur leitt hugann að
ýmsu því, sem er að gerast í dag,
þótt aðstæður séu auðvitað ger-
breyttar. Báðar þær smágrein-
ar, sem hér fara á eftir, eru
teknar upp úr Þjóðólfi árið 1889.
Hin fyrri þeirra nefnist
AUÐUR ÍSLANDS.
Maður er nefndur Ólafur
Tómasson; hann var systurson-
ur þeirra Ara, lögmanns og
Björns prests, sona Jóns bisk-
ups Arasonar. Hann orti kvæðl
um Jón Arason og syni hans.
Með Jóni Arasyni féll hið inn-
lenda biskupavald; um aldamót-
in eftir dauða hans, innleiddi
danska stjórnin kaupmanna-
einokunina. Fáum árum eftir
dauða Jóns Arasonar fékk
danska stjórnin innleiddan
Stóradóm.
Ólafur Tómasson kvað um
sinn tíma:
„Herranna er nú hugsun mest
að haga svo sínu valdi:
að komast megi undir kónginn flest
með klögun og sekta gjaldi,
eða kosta kroppsins pín,
að útarma svo sitt eigið land,
ötlun er það mín,
svo eigi hafi það eftir grand
af öllum peningum sín“.
Fundið hefur þessi maður,
hvernig stefnan var á hans dög-
silkiklæði. Það er oft endurnýj-
að og gömlu slitin eru gefin í
smábútum, sem helgur dómur til
glaðningar þakklátum pílagrím-
um. (Lausl. þýtt.)