Heima er bezt - 01.06.1952, Blaðsíða 27

jSTr. 6
Heima er bezt
187
Reimleikar
/ / •
1 rjosi
Karl Einarsson frá Túnsbergi í Húsavík
segir frá.
Þegar móðir mín, Guðrún
Halldórsdóttir frá Kjarna á
Galmarströnd, var á 17. ári,
fædd árið 1835, var hún vinnu-
kona hjá Ólafi lækni Thoraren-
sen á Hofi í Hörgárdal. Þar var
svo húsum skipað, að fjós stóð
spöl frá bæjarhúsum, sem byggð
voru úr timbri að mestu og
vönduð að þess tíma hætti.
Sá var siður þar, að ef kýr bar
að kveldi, var látið vaka yfir
henni, þar til hún var heil orðin.
Eitt sinn um veturinn bar kýr
síðla kvelds og var móður minni
falið að vaka, og skyldi hún
hirast ein í fjósinu unz kýrin
væri heil. Hún fer til fjóss og
hefur bók með sér og hyggst að
lesa til að verjast svefni. Hún
býr um sig í auðum bási, þar
sem sem kálfurinn var hafður,
og gengur allt vel um sinn. Um
klukkan tvö að nóttu varð kýr-
in heil, en þá var veður tekið að
versna, svo að hún kaus held-
um, en vísan er svo sönn og vel
kveðin, að hún er þess verð, að
menn læri hana.
Eins og kunnugt er, voru harð-
indi mikil og harðrétti hér á
landi á árunum eftir 1880. Lá þá
við hungursneyð víða og var
leitað samskota erlendis frá
landinu til hjálpar. Á þessum
árum voru vesturferðirnar í al-
gleymingi, og spunnust út af
þeim megnaðar deilur, sem m.
a. enduðu í málaferlum milli
þeirra Ben. Gröndal skálds og
Jóns Ólafssonar ritstjóra. Kan-
adastjórn hvatti fólk til að
flytja vestur og lofaði því ýms-
um fríðindum, er þangað kæmi,
þótt efndirnar reyndust mis-
jafnar. Smágrein sú, er hér fer
á eftir, bregður dálitlu ljósi yfir
hugsunarháttinn austan hafs og
vestan.
ÍSLENDINGAR í AMERÍKU.
Mikið gera íslendingar í Ame-
Tíku úr harðindunum hér á
ur að dveljast í fjósinu en leita
bæjar. Er hún hefur þetta ráð-
ið, heyrir hún að klafinn dettur
af einni kúnni niður í básinn,
og kemur hún fram að auða
básnum og öslar til kálfsins.
Rekur móðir mín hana á bás-
inn aftur og bindur, en rétt
þegar því er lokið, losnar önn-
ur kýr, og svo koll af kolli, þar
til allar hafa losnað, sex að
tölu. Gekk þetta með svo skjót-
um hætti, að þegar ein var
bundin var önnur laus orðin. Að
síðustu losnar sú, sem fyrst var
bundin, en það var kálfsmóð-
irin, og veður öskrandi um
fjósið, en þó tekst móður minni
að koma henni á básinn aftur,
þrífur fjósrekuna og hamást
með hana um fjósið og segir:
„Ef einhver —“ svo sem hún
kvað á —, „er í fjósinu, þá er
bezt hann komi og sýni sig.“ Að
skammri stundu liðinni fóru
kýrnar að leggjast og datt allt
í dúnalogn.
Dvaldist hún svo í fjósinu til
morguns, að fólk kom á fætur,
og varð einskis vör. En það sagði
hún síðar, að ef ljósið hefði
slokknað þessa nótt, hefði hún
brjálast.
Þegar verið var að moka fjós-
Framh. á síðu 189.
landi. í vetur hafa þeir, eftir því
sem Heimskringlu segist frá,
sent bænaskrá til sambands-
stjórnarinnar í Ottawa og beð-
ið hana um 5000 dollara (um
18.000 kr.) „til að kosta 2 full-
trúa .. úr Manitoba — frá ís-
lendingafélaginu! — til Evrópu
— Englands og Norðurlanda —
í þeim tilgangi að stofna þar
nefndir og félög, til að safna þar
fé handa fátækum íslendingum
heima, svo að þeir geti flutt
vestur um haf — til Canada —
frá harðindunum, harðstjórn-
inni og dauðanum“. Heimskr.
gerir gys að þessu og er algjör-
lega á móti því, en Lögberg
nefnir það varla á nafn.
Heimskringla segir, að heldur
sé dauft félagslíf meðal íslend-
inga í Ameríku. „Félögin fæð-
ast hvert af öðru og deyja aftur
þegar í bernsku. Það er undar-
legt, að ekkert félag skuli geta
þróazt hérlendis (c: í Ameríku)
nema kirkjufélagið", segir blaðið.
— Hannes á Núpsstað
Framh. af bls. 175.
EinJcennileg bernskuminning.
í herbergi því, sem þau hjón-
in, faðir minn og stjúpa, sváfu
í, voru tvö rúm, hvort á móti
öðru, og sneru höfðalagsgafl-
arnir fram. Gluggi var á milli
rúmanna á stafnþilinu, og
kommóða undir glugganum, og
tók hún bilið milli rúmanna.
Voru rúmin nokkuð hátt frá
gólfi, liklega um alin upp á rúm-
stokkinn. Ég svaf í öðru rúminu,
og mun ég hafa verið á áttunda
ári, er þetta kom fyrir mig, er
nú skal greina.
Ég vakna við það, að sængin
er dregin ofan af mér til hálfs,
að því er mér fannst, og fer ég
svo með hægð að breiða aftur
ofan á mig og hélt víst, að ég
hefði spyrnt af mér fötunum.
En er ég hefi gengið frá mér á
ný, sé ég líkast hundsloppu koma
upp á stokkinn og draga sæng-
ina frá eða ofan á brjóst mér.
Sé ég þá kvikindi alveg eins og
hund, nema mér virtist það
nokkru lengra, sitja á gólfinu og
horfa á mig. Mér varð víst ekki
vel við, og eftir að við erum bún-
ir að horfast í augu um stund,
dreg ég sængina upp yfir höf-
uð og ætla að losna við að horfa
á þennan mórauða hund, því að
mórauður var hann. En ég er
ekki fyrr búinn að ganga frá
mér, er loppan kemur aftur og
dregur af mér sængina enn á
ný, þótt ég héldi í hana og strit-
aði á móti. En þá var mér öllum
lokið og fór bara að hágrenja.
Þá vöknuðu þau í hinu rúminu
og spurðu, hvað gengi að mér.
„Ég er svo hræddur,“ vældi ég.
Var mér þá sagt að koma yfrum
til þeirra, og með hálfum huga
gekk ég kommóðuna á milli rúm-
anna. Ég hafði stöðugt augun
með því, sem var á gólfinu, en
það fylgdi mér ekki síður eftir
með augunum. En ég var örugg-
ur, er ég var kominn undir sæng-
ina á milli hjónanna.
Þetta var á þeim tíma árs, að
nótt var glóbjört og full birta í
herberginu, svo að ég sá vel
þennan móra, sem ekki var þó
til á heimilinu.