Æskan

Árgangur

Æskan - 01.08.1905, Blaðsíða 6

Æskan - 01.08.1905, Blaðsíða 6
86 ÆSKAN. Hekla. Pií stóðst á tindi Heklu háin Og horfðir yfir landið friða, Par sem um grænar grundir líða Skinandi ár að ægi blám, En Loki bundinn beið í gjótum Bjargstuddum umlir jökulrótum. Pótti þér ekki ísland þá Yfirbragðsmikið til að sjá. Jónas Hattgrimsson. Pegar til austurs er litið t'rá Geysi, þá blasa við lágir fjallahryggir. Að baki þeirra gnæfir eldfjalladrotningin Hekla, tignarleg á svipinn og þögul, í dimmblárri kápn. A kápunni blika allavega lagaðar jökulfannir. Hún er oft búin að bræða af sér, siðan sögur l'ara af. Margar sögur hafa gengið af gosum Heklu. Ein er frá 1766. Það ár gaus hún 5. apríl. Þegar gosið hófst, þá urðu landskjálftar og þrumur gengu og eldingar; öskustrókur þeyttist upp úr henni. Stóreflis vikurmolar og hraunstykki komu niður í tveggja og þriggja milna fjarlægð. Einn glóandi steinn, tæpur fjórðungur að þyngd, kom niður hjá bænum Næfurholti og sökk svo á kaf i frosna jörðina, að honum varð ekki náð upp nema með járnköllum. Sandurinn og askan varð alin á dýpt í grend við fjallið; það er vist, að næstu bygðir hefðu farið á kaf í sand og ösku, ef ekki hefði viljað svo heppilega til, að vestanvindur þeytti miklu af öskunni austur ýfir jökla og öræfi. í nærsveitunum varð niðdimt um hádaginn og 20—30 milur i norður frá Heklu gátu menn ekki greint svart frá hvítu og urðu að þreifa fyrir sér til að rata í húsum inni (í Glaumbæ í Skagafirði), meðau askan var að falla; þar varð öskulagið hálf alin á dýpt yíir alla jörðina. Hinn 9. apríl tók hún að gjósa með tvöföldum krafti. Þá varpaði hún upp úr sér glóandi stórbjörgum, sem svifu eins og' flugnahópur innan í öskustróknum og féllu svo niður allstaðar umhverfis. Einu sinni sáust árján logar í einu upp úr Ijallinu. Siðan lók straumur af bráðnu grjóti að renna suðvestur frá fjallinu, tnilu vegar; yfir þeim straumi lá þykt og þétt gufuský. Það gaus úr tveimur eldgigum i senn; var annar þeirra i fjallstindinum og hinn neðar, sunnan og vestan í fjallinu. Svona hélt hún áfram fram á haust, þó hún færi hægara eftir því sem lehgra leið frá. Bláleit móða eða mistur lá jafnan yfir öllu landi. Einu sinni var öskustrókurinn mældur og þá var hann 16000 fet á hæð upp frá fjallstindinum, og þó varð hann stundum hærri. Alt af voru dynkir og landskjálftar, 2—3 kippir á hverjum sólarhring. Dynkirnir heyrðúst alt sumarið i margra mílna ljarlægð frá fjallinu, ýmist eins og öskrandi reiðarþruma eða eins og hleypt væri af mörgum fallby'ssum í senn. Bæir hrundu af landskjálftunum; aðrir lögð- usl i eyði af öskufallinu stórir kjarr- skógar eyddvtst og afréttir skemdíist. Vikur l)arst langt út á haf og mætti þar skipum á uppsigling frá Dan- mörku, 30 mílur frá landi; vikur lá líka í hrönnm með ströndum fram,

x

Æskan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Æskan
https://timarit.is/publication/383

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.