Templar - 12.06.1923, Blaðsíða 1

Templar - 12.06.1923, Blaðsíða 1
TEMPLAR. XXXVI. Reykjavík, 12. júni 1923 6. blað. 1908 1923. Fimtán ár — það er ekki langur tími i sögu þjóðarinnar, en margt breytist á fáum árum. Þegar litið er á sögu vora hjer á landi, hefir margt breytst, en stærsta og veiga- mesta breytingin er sú, að víð erum orðin sjálfstæð þjóð, sjálfstætt riki. Við erum komin í rikjatölu, og boðin þátt- taka i fjölmörgum alheims-fundarhöld- um, þar sem stærstu ríki veraldarinnar senda fulltrúa. Við getum skipað sendi- herra, og höfum —loflegar minningar — haft erindreka suður á ílalín og Spáni. Það er því von að »Iitla, fátæka þjóð- in« sje ánægð yíir hlutskifti sínu, og liti með ánægju til hinna útvöldu, hátt- virtu þingmanna, er hafa höndlað hnoss- ið handa henni. En hvernig er það, erum við þá frjáls- ir menn í frjálsu landi? Árið 1908 hagaði svo til hjer á landi, að engin vinsala var rekin alla leið frá Seyðisfirði til Reykjavíkur. En nú 1923 eru tvær vínverslanir á þessu svæði og svo lyfsalinn á Eyrarbakka. Hafa kjós- endur óskað eftir þessari breytingu?, O nei — nei. Stjórnin setur vinsölu á fót, ýmist á móti vilja hjeraðsbúa, eða án þess að spyrja þá að þvi. Árið 1908 mátti ekki setja á fót vín- sölu í kaupstað, nema bæjarstjórn mælti með því, en nú — nú setur stjómin "vínsölu á fót, hvort sem bæjarstjórnin mælir með því eða móti, meira að segja þótt allir sjeu á móti því i hlutaðeig- andi kaupstað. Árið 1908 mátti hvergi reka veitinga- krá, nema kosningabærir íbúar kaup- staðanna samþyktu það, en nú — nú setur stjórnin upp vínveitingastað og spyr engann að. Hún veit ofur vel, að stór 'meiri hluti íbúanna er eindreginn á móti því. 1908 þurftu vínsalarnir að greiða ár- gjald til landssjóðs, en nú — nú þarf þess ekki, það verður að gera alt sem greiðast, svo landsmenn geti náð í spánska dropann. Arið 1908 rjeðu kjósendur þvi, hvort vínsala eða vinveitingar væru í bæjar- fjelagi þeirra, þá höfðu þeir einhver völd og voru um þetta »frjálsir menn í frjálsu Iandi«. En það er breytt, nú ráöa þeir engu, þó þingmennirnir skvaldri og dekri fyrir þeim — það er stjórnin sem á að ráða því. 1922 sögðu Spánverjar að þeir vjldu ráða þessum málum. Þeir sögðust raun- ar láta sjer nægja, ef menn mættu flytja inn vínin þeirra, þeim væri engin þága f því að selja þau. — Rjett eins og fisk- sölunum væri nóg ef þeir mættu flytja liskinn til Spánar, þótt enginn keypti hann. Trúleg saga, — en samt var því trúað og Aiþingi beygði sig, en tók þó fram, að svo litið ætti að gera úr þessu sem unt væri. Aðeins ein verslun i Reykjavik. En rjeði þingið því? Nei — og aftur nei. Við þurfum að selja áfengið, sögðu Spánveriar. Þið verðið að hafa útölu- staði i öllum kaupstöðum landsins. Rikisstjórnin mundi raunar, að Alþingi ætlaðist ekki til þess, og hún vildi það ekki, segir hún, en — Spánverjar rjeðu. Og þið hafið Hotel þarna norður frá. Það verður líka að veita áfengi. þar, sögðu herrarnir. Eitt er í Reykjavík »Hótel Island« kvað það heita. Það verður að selja áfengið. Og ríkisstjórn- in beygði höfuð sitt enn á ný, og Hó- telið selur ólyfjanina. Það, að bæjarbú* ar, bæjarstjórn og landslýður var mót- fallin þvi, hafði engin áhrif. Hver og einn, sem ekki hefir setið á þingmannabekkjum í Alþingi íslendinga, hlýtur að viðurkenna að sjálfstæðið er lítilsvirði, þegar Iandsbúar mega ekki sjálfir ráða um þessi efni. Það skilur hvert smábarn. Við eigum að hafa fullan rjett á því, hvernig við högum áfengislöggjöf vorri. Vissulega eigum við að ráða þvi sjálfir, eins og öllu öðru um siðferðismál vor. Og meðan við ekki megum ráða því, þá er lítið gefandi fyrir titilinn: Sjálf- stæö þjóö. Það er ekkert variö í það að heita »sjálfstætt ríki« og vera »und- ir spönskum yíirráðum«. Hverja skoðun sem menn hafa á banni og bindindi, þá er það siðferðis- leg skylda hvers íslendings að gera alt hvað hann má, til að slíta þessa fjötra, sem lagðir hafa verið á þjóðina. Það er skylda hans gagnvart sjálfum sjer, niðjum sinum og þjóðfjelaginu í heild sinni. Hver sem annað gerir er ódreng- ur. Verum samtaka um að brjóta fjöt- urinn og verða »frjálsir menn í frjálsu landi«. P. Z. Bannið í Bandaríkjunum. Eftir opinberum skýrslum. John T. Davis, eftirlitsmaður bann- laganna í Pennsylvaniu heíir gefið Mr. Haynes, sem er aðal umsjónarmaður bannlaganna í Bandarikjunum, eftirfar- andi skýrslu um áhrif bannsins þar. Skýrsla þessi sýnir fangelsanir fyrir drykkjuskap og ósæmilegt athæfi af völdum áfengis, i nokkrum stærstu borg- um Pennsylvaniuríkisins. J. T. Davis tekur það fram, að tölur þær sem skýsl- an sýnir, nái aðeins yfir fá ár, sökum þess að stjórnir sumra borganna hafi ekki byrjað slíka skýrslugerð fyr en nú á siðustu árum. En skýrslurnar fyrir árið 1922 segir hann vera mjög nákvæm- ar og óbrygðular. Skýrslan er þannig: Fangelsanir 1917 1922 Easton ...... 600 246 Pittsburg.....28935 16554 Erie....... 4862 979 New Kastle..... 2130 628 Mc Keesport .... 1111 820 Johnstown . . . . . 3541 940 Williamsport ..... 973 214 Haselton..... 193 127 Harrisburg ..... 1396 504 Fyrri talan í tveimur siðustu borgunr um er miðuð við árið 1918. Tala þeirra, sem vegna áfengisnautn- ar voru á lækningastofnunum rikisins fyrir geðbilaða, var árið 1917, 130 en árið 1922, 56. Albrjálaðir af áfengis- nautn voru 29 árið 1917, en 1922 voru þeir 8. Þrátt fyrir það, þó íbúatala ríkisins hafi aukist mjög mikið, og þótt meira en ein miljón ungra manna væri á vig- völlum Evrópu 1917, þá hefir þó dauðs- föllum fækkað mjög mikið i rikinu. Árið 1917 voru dauðsföll í Pensyl- vaniu 128163, en árið 1921 voru þau . 109894. í skýrslunni fyrir árið 1917 eru ekki taldir þeir, er l'jellu i ófriðnum mikla í Evrópu. Árið 1921 voru liftryggingafjárupp- hæðir 844234644 dollurum hærri held- ur en 1917. Brunatryggingafjárupphæðir voru- 1921 5109994780 dollurum hærri heldur en árið 1917. Nákvæmar skýrsl- ur fyrir árið 1922 eru enn ekki full- gerðar. Skýrslur bankanna í Pensylvaniu sýna hve stórkostlega bankaviðskiftin hafa aukist. Innieignir í sparisjóðum bank- annavorull.des. 1917, 1,205,345,512.63 doll., en 18. okt. 1922, 1762,673,207.12 doll. Aukning þessi nemur 558,323,694.49 doll. Tala Innleggjanda jóksl á sama tíma um 308793. Tala gjalþrota, sem hið opinbera fjekk til meðferðar, var árið 1919 4106, en árið 1922 voru þau aðeins 1873. Hver vill nú veita framförum Pen- sylvaníurikisins bæði siðferðilega og efnalega, siðan bannlögin öðluðust þar gildi?

x

Templar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Templar
https://timarit.is/publication/532

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.