Austfirðingur - 30.01.1932, Blaðsíða 1

Austfirðingur - 30.01.1932, Blaðsíða 1
Seyðisfirði, 30. janúar 1932 3. árgangur 3. tölublað Bankatop og „blóðtaka". Fátt hefir Framsókn og Alþýðu- flokknum orðið sigursælla í bar- áttu sinni fyrir völdum hjer á landi, en árásir þær, sem gerðar hafa verið^ á einstakar stofnanir, einstaka stjórnmálaflokka og ein- staka menn útaf töpum þeim, sem orðið hafa á atvinnurekstri lands- manna, hinn síðasta áratug. Várla hefir, undanfarin ár, verið opnað svo eintak af málgögnum þessara flokka, að ekki kvæði þar við sama tón: „Náttúran hefir verið mjúkhent og örlát", en það er „íhaldið" og „íhaldsmenn", banka- stjórar, útgerðarmenn og kaup-. menn, sem leitt hafa „ófarnað" yfir þjóðina, stofnað til miljóna- tapa og seilst síðan ofan í vasa borgaranna til þess að greiöa það verðmæti sem þeir af óforsjálni og eyðslusemi, braski og svindli, hafa kastað á glæ. Þessari kenn- ingu hefir verið haldið fram svo látlaust og hlífðarlaust, að ekki er að undra, þótt hinir fáfróð- ari menn hafi lagt eyrun við boð- skapnum, og trúað því, sem að þeim hefir verið haldið með slík- um ofsa og áfergju. Málgögn þessara fiokka hafa forðast það eins og heitan eld, að sýna fram á hinar raunverulegu orsakir þessara tapa. Þau hafa jafnan gengið fram hjá því að meirihluti bankatapanna orsökuð- ust af verðfalli á afurðum lands- manna fyrstu árin eftir styrjöldina. Þau hafa ekki viljað láta sjer skiljast, að þau töp hafa ekki bitnaö á þjóðarheildinni, heldur hafa þau að mestu verið eigna- tilfærsla innan þjóðfjelagsins. Þau hafa aldrei minst á það, að mikið af bankatöpunum stafar af því, að íslensk verslunarstjett greiddi meira fyrir innlendar afurðir en fáanlegt var fyrir þær á erlendum markaði, að tap kaupmannsins varð í slík- um tilfellum hagnaður framleið- andans. Þau hafa gengið fram hjá þeim áhrifum sem verslunarfyrir- komulagið, skuldaverslunin, hefir haft á afkomu verslunarstjettarinnar síðan og á afkomu bankanna. Við- skiftamennirnir hafa fengið fjeð að láni til atvinnurekstrar á sjó og landi, og af því að náttúran hefir oft verið alt annað en „mjúkhent og örlát" hafa skuldir safnast. Kaupmaðurinn hefir orðið að greiða bönkunum háa vexti, en viðskiftamennirnir hafa ekki staðið í skilum, hvorki meö vexti nje afborganir. Slík atvik hafa víða Iegið til hinna stórfeldustu tápa. Og það rrá furðulegt heita að annansá stjórnmálaflokkur, sem mestveöur hefir gert útaf bankatöp- unum, skuli hreint og beint eiga tilveru sína undir viðhaldi skulda- verslunarinnar, þessa úrelta fyrir- komulags og aldagamla þjóðar- böls. ? Viðleitni þéssara tveggja flokka hefir ekki síst snúist aö því, að koma alþýðu manna hjer á Seyð- isfirði til að trúa því, að töp þau sem hjer hafa orðið, verði greidd úr hennar vasa. Alveg nýlega hef- ir þvíverið haldið fram, að hvorki meira nje minna en þrjár miljónir kióna hafi verið sognar út úr borg- urum þessa bæjarfjelags. „Þarf engum orðum að því að eyða hvílík feikna blóðtaka það er fyr- ir bæjarfjelag, sem ekki telur einu sinni eitt þúsund íbúa", Sannleik- urinn er sá, að aðeins örlítiö brot af þessum töpum hefir komið nið ur á þessu bæjerfjelagi á einn eða annan hátt. Hitt er skyltað benda á, að firma eins og t. d. verslun Stefáns Th. Jónssonar, sem rekið hefir starfsemi hjer áratug eftir áratug, hefir greítt bæjarbúum svo hundruðum þúsunda eða jafnvel miljónum króna skiftir í opinber gjöld, starfsmannahaM og kaup- gjald. „Blóðtakan", sem um getur verið að ræða, er ekki sú, að þetta fyrirtæki hafi haft fje af bæj- arbúum, heldur sú óhjákvæmjlega röskun atvinnulífsins, sem leiðir af því að fyrirtækið verður aö hætta starfsemi. Sú beiskja, sem vera kann í bæjarbúum yfir stöðv- un þessa fyrirtækis, stafar ekki af því, að fyrirtækið hafi verið „blóð- suga" á bænum.heldur þvert á móti. Tapið sem lenti á St.Th. Jónssyni, stafar að mestu leyti af því, að fyrir hans milligongu, festist fje í ýmsum fyrirtækjum, bæði hjer í bænum og nærsveitum, sem ekki gátu staðið í skilum. * Það er óhætt að fullyrða, að fáir munu vera á skoðun Harald- ar Guðmundssonar um það, að náttúran hafi verið sjerstaklega „mjúkhent og örlát" við þennan landsfjórðung. Þegar tekið er tillit til þess, að Seyðisfjarðarkaupstað- ur og fleiri austfirsk kauptún, hafa upphaflega bygst utanum síldarút- veginn, verður náttúran varla dá- sömuð fyrir það, að þessi atvinnu- vegur hefir brugðist að mestú í heilan mannsaldur. Og náttúran verður heldur ekki dásömuð fyrir vorharðindi og grasbrest, sem iðulega hefir orðið. Enda er það þvf miður svo, að töp á atvinnu- rekstri hafa orðið stórfeld, alls- staðar, bæði í sveitum og sjávar- þorpum þessa landshluta. Þaö sýnir óeinlægnina í baráttu Fram- sóknar- og jafnaðarmanna-blað- anna, að þau hafa sárlítið minst á þau töp, sem urðu við útbú Landsbankans á Eskifiröi fyrir nokkrum árum. En þó er talið, að útbúið hafi tapaö þrem miljón- Um króna á þremur árum. Ástæð- an til þeirrar þögli, sem ríkt hefir um töp bankans á Eskifirði, er engin önnur en sú, að vegna skip- unar yfirstjórnar Landsbankans, hefir þótt óheppilegra að nota þau til pólitískra árása. Seyðisfjarðarkaupstaður hefir farið varhluta af örlæti náttúrunn- ar fremur ýmsum öðrum kaup- túnum hjer eystra. Auk þess hafa ráðstafanir hins opinbera ekki oröið til þess að auka viðgang bæj- arfjelagsins. Má t. d. benda á hví- líkur feikna hnekkir það var þ.essu bæjarfjelagi, er fiskiveiðalögin gengu ( gildi. Þar urðu hagsmun- ir þessa bæjarfjelags eð lúta fyrir hagsmunum heildarinnar. En þrátt fyrir misbrestasamt árferði og þrátt fyrir ráðstafanir löggjafarvaldsins, sem óhagstæðar hafa reynstþessu bæjarfjelagi, þá er það almanna- mál, að Seyðisfjarðarkaupstaður muni nú sem stendur vera eitt- hvert best stæða kauptúniö hjer eystra. Má af því nokkuö marka hvílík blekking það er, þegar reynt er að telja mönnum trú um, aö bankatöpin, sem hjer hafa orðið, sjeu blóötaka á bæjarfjelaginu. * * * Hjer að framan hefir verið vik- iö nokkrum orðum að hinum al- mennu ástæðum til þeirra banka- tapa, sem orðið hafa hjeráSeyð- isfirði. Hefir verið sýnt fram á hvern þátt erfitt árferði og til- verknaður löggjafarinnar eiga í þessum töpum. Ennfremur hefir verið vikið að skuldaversluninni, sem hjer eins og annarsstaðar heiir dregið dilk á eftir sjer. Þá hefir og verið hnekt þeirri firru, að töp þessi sjeu „blóðtaka" fyrir bæjarfjelagið. Qrein, sem nýlega birtist 1 mál- gagni sósfalista hjer í bænum, gefur ástæðu til að minnast nokkru nánar á einstök atriði í þessu sambandi. Verður hjer stuðst við bækur skiftaráðandans. Vegna þess, að mest hefir veriö rætt um bú Stefáns Th. Jónssynar, skal einnig sjerstaklega vikið að því. Út af fullyrðingujafnaðarmanns- ins um „blóðtöku" bæjarfjelagsins, er þá fyrst að geta þess, að allar kröfur bœjarmanna í búið eru forgangskröfur og hafa allar Útlagavísur. Þ6 aldar renni eg æfiskeið eg altaf man þá stund, er^'æfin leiðTí ástaglaum á íslendinga grund. Eg man þar bjartra blómafjöld og blíðan vinafund. Hve oft var glatt og yndislegt á íslendinga grund. En eg hef farið langa leið með lokuð æfi sund og gleymi aldrei æskutíð á íslendinga grund. Og þegar geysa harmar heims og hryggjast tekur lund, eg fer f anda altaf heim á tslendinga grund. Ög seinast þegar úti er alt og efsta komin stund, þá fer eg ungur aftur heirn á íslendinga grund. Benedikt Qíslason verið greiddar. Bœjarfjelagið héf- Ir ekki iapað eyri við*gjaldþrotið. Eins og öllum er kunnugt, var Útvegsbankinn langsamlega staersti kröfuhafinn í bú Stefáns Th. Jóns- sonar. Er sýnilegt af þeim gögn- um, sem fyrir liggja, að bankinn hefir notað aðstöðu sína út ( æsar. Skal þá fyrst á það bent, að í kröfuupphæð bankans sr mjög stór upphæð, sem búið var í á- byrgðum fyrir og bankinn hefir fengiö, eöa mun fá greiddar ann- arsstaðar frá, að miklu eða öllu leyti. Þá eru einnig geysiháar upp- hæðir, sem bankinn hefir gert í fleiri bú og reiknað sjer fulla vexti hjá hverju um sig. Má þar til nefna skuld hf. Alda, um 137 þús. krónur. Þessi krafa er gerð í þrjú bú, hf. Öldu, Sig. Jónssonar og Stefáns Th. Jónssonar. Við þrí- talningu þessarar einu upphæðar hækka niðurstöðutölur búanna um ca. 274 þús. En um ótalmargar kröfur er hið sama að segja, og raskast því niðurstöðutölurnar um mörg hundruð þúsund krónur. Bankinn hefir reiknað sjer pro- vision af víxilskuldum í bú St. Th. Jónssouar full 7000 krónur. Hefir bankinn vafalaust rjett til að reikna sjer slíka provision. En sýnilegt er, að einskis er látið ófreistað um að koma kröfunum sem allra hæst. * * * Meira tvímælis gæti orkað hvort bankinn hefir rjett til þess að

x

Austfirðingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austfirðingur
https://timarit.is/publication/594

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.