Austfirðingur - 09.08.1932, Blaðsíða 1

Austfirðingur - 09.08.1932, Blaðsíða 1
AUSTFIRÐINGU 3. árgangur Seyðisfírði, 9. ágúst 1932 25. tölublaö „Heitir" og „kaldir" skélar. Er Eiíaskóli „kaldur" skóli? Á aO leggja hann niðnr? Þaö er margra mál að Austfirö- ingafjóröungur sje að dragast aft- ur úr öðrum landshlutum í ýms- um greinum. Til þessa liggja vit- anlega margar orsakir. Náttúran hefir að ýmsu leyti verið ógjöf- ulli á þessum slóðum en víðast hvar ella á iandi hjer. Og „manna- völdin", stjórn og þing, hafaeinn- ig verið ógjöfulli við þennan landshluta en alla hina. Má þetta þó merkilegt heita, þar semAust- firöingar hafa öðrum landsmönn- um fremur verið „gjöfulir" um •iðsinni og styrk til handa þeirrar stjórnar, sem að völdum sat, begar gullstraumurinn flóöi eins og á í leysingu til hinna mjögtal- andi furðuverka um land alt. Er að vísu fánýtt í því sambandi, 8em hjer um ræðir, að sakastum bessa hluti, þótt á þetta sje bent. Austfirðingar eiga aöeins eina menningarstofnun, sem nokkra verulega sögu á að baki — Eiða- skólann. Á næsta ári er hálf öld liðin frá stofnun þess skóla. Allan þennan tíma hefir skólinn rækt hlutverk sitt svo, aö Austfirðingar og aðrir, sem hann hafa sótt, bera til hans hlýjan hug. Alt fram til ársins 1919 var Eiðaskóli búnaðarskóli. En á þvf ári vár skólanum breytt í alþýðuskóla. Er Elðaskóli þannigelstl, fullkomni al- þýðusköllnn hjer á landi. Nú þegar líður að hálfrar aldar afmæli þessarar stofnunar berast þau tföindi að viö borð liggi, að skólinn verði lagður niður, að minsta kosti um stundarsakir, á komandi hausti. Fylgir þaö sög- unni, að í ráöi sje að flytja kenn- aralið skólans um set, og að því aðeins sje von um að skólinn taki til starfa að nýju haustið 1933, að ekki liggi fyrir færri umsóknir en 20 um vist í skól- anum. Vitanlega er þetta ein af kreppu- ráðstöíunum núverandi stjórnar, og er í rauninni ekki hægt að á- fellast hana fyrir að vilja spara hið mikla fje, sem tll skólahalds- ins fer, ef þeir sem skðlans eiga að njöta, sýna um hann hið sama tðm- tati, sem verlð hefir sfðustu ðrin. Vandræöi Eiðaskðlans, sem kalla mætti Eiðakreppuna, eiga sjer eina meginorsök. Sú megin- orsök er hvorki, að Austfirðingar 'áti sjer minna um almenna ment- un barna sinna en aðrir menn, nje heldur að Eiðaskólinn standi að baki öðrum alþýðuskóluns landsins. Eiöakreppan er werk fyr- verandi stjðrnar. Hjer í blaðinu hef- ir áður verið bent á það, aö með hinni fáránlegu auglýsingastarfsemi sem rekin hefir verið til framdrátt- ar sumum hinna „heitu" skóla í landinu, væri verið að vega að hinum skólunum, sem við ðhag- stæðari náttúruskilyrðl eiga að búa. Mentamálaráðherrann fyrverandi stofnaöi til svo óheilbrigðrar sam- kepni milli alþýðuskóla landsins, að til vandræða hlaut að leiða. Honum hafði verið legið á hálsi fyrir það hvernig stofnun Lauga- vatnsskólans bar aö. Til þess að berja niöur þá gagnrýni hefir hann síðan haldið fram yfirburðum þess skóla með þeirri ágengni, að dug- andi kaupsýslumenn hefðu vel mátt taka hann til fyrirmyndar um auglýsingastarfsemi sína. Afleið- ingin af því gumi hefir orðið sú, að mentafús æska um land alt hefir fengið glýju í augum, hlaup- ið fram hjá mentastofnunum ná- grennisins, oðfús í Laugavatns- dýrðina. Það eru slagorð Jðnasar Jónssonar um „heitu" og „köldu" skólana, sem nú eru aðþví kom- in að ríða fimtugri mentastofnun Austfirðinga að fullu. Nú er það svo, að ekki verður lítið gert úr þeim hlunnindum, sem jarðhitinn veitir um rekstur skólanna. En það að kalla skól- ana „heita" fyrir það eitt, að þeir eru hitaðir jarðhita en ekki kola, er eitthvert þaö yfirborðslegasta „auglýsingafiff" sem sjest hefir. Þegar um er að ræða hvort skóli sje „heitur" eða „kaldur", kemur alt annað til greina en upphitun skðlahússlns. Þá kemur fyrst og fremst til greina sú per- sðnulega hlýja, sem stafar frð þeim mönnurn, sem hafa ð hendi forrðð skðlans og kenslu í honum. Ef Austfirðingar hefðu gert sjer þessi sannindi ijós, þá hefðu þeir vissulega ekki skágengiö Eiða- skólann, svo sem raun hefir á orðið. Hversu mikiö auglýsingastarf- semin hefir áorkað, sjest best á því að síöastliöinn vetur fóru ekki færri en 15 nemendur f Lauga- vatnsskðlann af starfssvæði Eiðaskðlans. Auk þess fóru allmargir nemendur hjeðan að austan í aðra alþýðu- skóla t. d. Laugaskólann, svo að fullyrða má, að ekki hafi færri en 20 nemendur sðtt á alþýðu- skóla út fyrir fjórðunginn, þ. a. s. ekki lægri tala en sú, sem stjórn- in gerir ráð fyrir, ef skólanum á að verða fram haldiö. Með þessu er þá sýnt að Aust- firðingar hafa nægilegan „mann- afla" til þess að fylla skóla sinn, ef þeir komast til skiinings á því, að hann er ekki „kaldari", heidur þvert á móti „heitári" en flestir eða allir alþýðuskólar Iandsins, f þeim efnum sem máli skifta. Jeg hefi nýlega fengið brjef frá mjög merkum manni á Hjeraöi nákunnugum Eiðaskóla, um skóla- lífiö og allan anda stofnunarinnar undir handleiðslu sjera Jakobs Kristinssonar. Honum farast orð á þessa leið: „Ef jeg ætti aö lýsa einkunnum Eiðaskðlans undir handleiðslu sjera Jakobs, þá mundi jeg 'í fyrsta lagi benda á hrelnlætl og hreinskilni, sem aðalþáttinn í dag- legu lifi skólans. Skólalífið er á þann veg, að alt sem er ljótt og óhreint, undirförult og óhreínt, verður að lúta og láta undan. Það þolir ekki til iengdar þá birtu og þá opnu hlýju, sem skólastjóranum fylgir og umhverf- is hann sveimar. Þó er með öllu laust við til- gerð og hverskonar uppgerd. Enda eru þeir hlutir líka algeng- astir í fari þeirra sem margtþurfa að dylja. Um viökvsma hluti, svo sem trúmál og ástir er talað blátt áfftm. Ef ágreiningur á sjer staö, er um hann rætt af djörf- ung og drengskap. Hreinlæti og látlaus smekkvfsi kemur einnig fram í allri ytri umgengni. Á hús- freyjan sinn góða þátt f því. Um- gengni um hús og muni skólans er að öllu hin prýðilegasta. Skyldurækni og reglusemi er svo sem frekast verður ákosið. Er þess krafist jafnt af kennaraliði sem nemendum, að allir geriþað, sem með sanngirni má teljast skylda hvers um sig. Þó er engan vegin svo að nokkur þyngsli eða drungi hvíli yfir skólalífinu. Það er þvert á mðti lögð hin mesta stund á hðfsama glaðværð. í allri stjórn skólans lýsir sjer skiiningur á gildi þessa uppeldis- mattar, sem náttúran veitir sjálf. Útivist, útiíþróttir og hverskonar líkamsment er stundað af kappi. Virðing fyrir æskunni og upp- lagi og sjereinkennum hvers eins kemur fram í öllu starfi skóla- stjóra og kennara. Fullkominnar reglusemi, og oröheldni og sann- sýni í fjármálum er krafist af öll- um sem skólann sækja. Og að endingu það sem þó hefði átt að vera fyrst: göfugar og fjölhœfar gáfur, vídtatk og traust mentun, en þó sjerstaklega dsköpuö snllli samfara hlýrri en jafnframt karlmannlegri mannást Jakobs sjálfs, hljóta að gera skóla hans sannan fyrirmyndar- skóla. Fyrirlestrarnir sumir eru dýr- gripir öllum sem eyru hafa að hlýða". Eftir þessa lýsingu nákunnugs manns verður erfitt aö koma mönnum til að trúa því að Eiða- skólinn sje „kaldur" skólii Sjera Jakob hefir verið mjög heppinn með kennara við skólann, svo að fullyrða má, að enginn al- þýðuskóli á landinu hefir betra kennaraliði á að skipa. En Eiðaskólinn er ekki einung- is skóli í þrengstu merkingu. Hann er menningarsetur Austfirðinga- fjórðungs. A hverju ári eru höfð þar íþróttanámskeið. Og vetur hvern eru haldin þar almenn námskeið. Þangað sækja menn úr öllum hreppum FJJótsdalshjer- aðs og einnig úr fjarlægari hjer- uðum. Ber öllum þeim sem nám- skeiðin hafa sókt, saman um að þau sjeu sannkölluð „sæluvika" Austfirðinga. Ef skólinn legðist niður, þá færi ekki einungis sú æska, sem ekki er þess umkomin að sækja skóla til fjarlægri staða, á mis við þá.mentun, sem skól- inn lætur f tje, heldur yrði allur almenningur hjer eystra sviftur þeim menningaráhrifum, sem skap- ast kringum slíka stofnun. Eiðaskólinn er á kðldum stað. En staðurinn er ekki kaldari en Hólar í Hjaltadal og Skálholt í Biskupstungum, sem um aldaraðir voru menningarsetur Iandsmanna. Það er óþarfi að fjölyröa um þaö, hve miklu dýrara og erfiðara þaö er fyrir Austfirðinga að sækja skóla í fjarlægari hjeruö. Og það ætti ekki að þurfa að fjölyrða um það hvílík höfuðsmán það væri Austflrðingum, ef skóiinn Iegðist niður fyrir skilnlngsleysi og tðmlætl þelrra sjðlfra. A Eiðum hefir verið reist hin veglegasta bygging. Láta mun nærri að skólahúsið ásamt útihúsum muni kosta 200 þús. krðnur. Ef svo færi að Austfirö- ingar afræktu þennan skóla, svo að til auönar leiddi, yrði vissulega örðugra að sækja á um fjárveit- ingar til allra framkvæmda hjer eystra. Það mundi með rj'ettu verða bent á Eiðaskólann, sem talandi tákn þess, að við kynnum ekki gott aö þiggja. • Jeg álít það sjerstakt happ fyrir

x

Austfirðingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austfirðingur
https://timarit.is/publication/594

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.