Víðir - 28.08.1943, Blaðsíða 1

Víðir - 28.08.1943, Blaðsíða 1
XIV. Vestmannaeyjum, 28. ágúst 1943. 15. tbl. Tréspiritus (methanol) -eytrun. Hér er um skaðvænt eitur að rœöa, sem orsakað hefur dauðs- föll, stundum í stórum stíl víða erlendis, og hér á Suður-landi i aeinni tíð nokkur, þó fyrst kasti tólfunum hörmungaatburð- urinn hér í Eyjum dagana 9.—11. ágúst b. 1. Tréspiritus er unnin úr tré eða tréefni. Er hann meðal annara notaður til að meinga með spiritUB, gera hann eitrað- an og óhæfan til drykkjar. Hann er talsvert notaður til hernaðar- þarfa og því er hann víða á sjóreki um höfin. BrensluspirituB, þ. e. venju- iegur spiritus, er gerður stund- um óhæfur til drykkjar með tréspirituB, og því skyldi eng- inn leggja hann sér til munns. Sá möguleiki er alltaf fyrir hendi fiann ber því að forðast til drykkjar. Tréspiritus er ódýr, var áð- ur oft notaður í blekkingar- skyni í stað vínanda, settur saman við snapsblondur, hár- vötn o. fl. Bayrum, sem dauðs- föll hafa nokkur hlotist af hér á landi, er meingað tréspiritus. Einnig urðu sumir blindir af tréspiritus, sem í því var. Tré- Bpiritus er litlaus og tær, ósköp meinleytislegur á að líta, eld- fimur og logar ef á er kveikt. Hópum saman hafa menn áður veikst og dáið af tréspiritus- eitrun og greinir frá slíkum hópeitrunum í Rússlandi, Ung- verjalandi og Ameríku. Hér í álfu varð hörmungar- atburður til þess að opna augu fjöldans fyrir þessu háskalega eitri. Á jóladag 1911 veiktist bópur manna á hæli nokkru í Berlín, þar sem húsnæðislauiu fólki var komið fyrir. Höfðu menn ætlað að gera sér glaðan dag. Upplýstist að hór var um tréBpirituaeitrun að ræða og veiktust 173 menn og dóu þar af tæpur helmingur. í öllum löndum álfu vorrar hefur fólk verið varað yið þessu skaðlega eitri, en van- hyggindin orðið vitinu stundum meiri, eins og hér og , rnenn glæpst til eað drekka þessa ó- lyfjan, og líftjón hlotist af, ef drápsskamtar hefir verið neytt, því ekkert móteitur er til, sem bjargað geti gegn honum. Talið er að drápsskamtur liggi milli 50—100 grm., en af 7—8 grm. getur stundum hlot- ist augnblinda, sem ekki er hægt við að bjarga vegna ' skemda á sjóntauginni. Eiturfræðingar telja 100 grm. af tréspiritus banvnnan skamt fullorðnum, þó komið geti fyrir að minni skamtur valdi f jörtjóni og lítið eitt hærri skamtur þol- ist. Stærð eiturskamtarins ræð- ur úrslitum. Tréspirituseitrunin er svo lífshættulegt, sem raun ber vitni um, vegna þess, að hún lamar hjartastarfsemi og öndunarfæri Þó eitrunin sé væg í byrjun^ að því er virðist, getur sjúk- dómur snögglega orðið banvænn með því að eitrunin ræðst í einni svipan á ofangreind líf- færi, og veldur fjörtjóni skyndi- lega. Eitrið skilst seint úr líkam- anum. Venjulegur spiritus brennist þar og skilst út úr líkamanum á 1 degi eða svo, en eftir 5—6 daga hafa tré- spiritusleifar fundist hjá dýrum t. d. hundum, eftir í líkaman- um og eru það klofningseitur svo sem maurasýra, sem er háskalegt taugaeitur og veldur i skemdum í taugavef. Hér í okkar byggðarlagi hafa vanhyggindi og vanþroski vald- ið miklu böli. Hví í ósköpun- um leggja fullorðnir rdenn sér ólyfjan þessa til muniiB? Menn halda að hér sé um venjuleg'an Bpiritus að ræða. En því láta menn ekki rannsaka þetta, bvo þeir geti vitað rétt? Hversvegna drekka sumir hér brensluspritt? Þvi biðja menn lækna um það eitur til drykkjar? Sjómenn eiga ekki að hirða sjóreka nema tilkynna fundinn lögreglunni, þegar í land kem- ur. Vegna þeirrar yfirsjónai hefir slysið hér orðið. Guðs mildi má það teljast að ekki skyldi henda hér álíka slys eða meira og jólanóttina 1911, sem getið var um hér að framan. Má heita bending og slembilukka að svo varð ekki. Reynslan er dýr, en hún er sannleikur. Læri Vestmanna- eyingar og allur landslýður hér af að forðast öll drápseitur. Af nafninu skulið þér þekkja þau, og forðast þau, eins og brent barn forðast eldinn. Ég vona að aldrei renni upp önnur eins plágá og þessi yfir Veítmannaeyjar. Verst eru Rjálfskaparvítin, en þau ber að varast. Annað er ekki þar til bjargar. Það er eina móteitrið, sem öruggt er og treysta má gegn svona hörmungarslysum. Vestmannaeyjar, 22. ágúst 1943 01. 0. Lárusson. Skýrsla um kynda.raverkfallið frá stjórn og framkvæmdastjóra Sildarverk- smíðja ríkísíns. Þar ,eð ýmsar kynjasögur ganga manna á meðal um verk- fall það, er kyndarar gerðu hjá ríkisverksmiðjunum þ. 4. ágúst s. 1., telur stjórn ríkisverksmiðj- annna rétt að skýra frá máli þeBsu opinberlega. Verkalýðsfélagið Þróttur hef- ur með samningi dags. 7. sept. f. á. samið við ríkisverksmiðj- urnar um kaup og kjör kyndara, eins og annara verkamanna, er vinna hjá þeim. Segir í samn- ingnum, að öll eftirvinna skuli greidd með 50°/» viðauka, en helgidagavinna með 100% við" auka, og er þar ekkert undan- skilið. Ennfremur, að verksmiðj- urnar tryggi fastráðnum mönn- um minst tveggja mánaða vinnu. Eigi er nánar tiltekið í samn- ingnum, hvort þessi viðauki skuli fundinn á þann hátt, að bæta honum ofan á tímakaup eða umreikna mánaðarkaupið í tímakaup, og greiða hann af því. Þeir, sem hafa hærra mánað- arkaup en venjulegt tímakaup er á mánuði, hafa hag af hinni síðarnefndu aðferð, en þeir, Bem hafa lægra mánaðarkaup, hag af hinni fyrri. Frá því rekstur hófst í sumar, hefur forstjóri ríkisverkBmiðjanna fylgt hinni fyrrnefndu reglu, svo sem áður hefur tíðkast, en greiddi auk þess þróarmönnum og kynd- urum 10°/0 álag ofan á það eftirvinnu- og helgidagakaup, sem venjulegum verkamönnum er greitt. Var þó ekki tekið neitt fram um þetta í samningn- um, svo sem áður segir. Þar eð þeir menn eru miklu fleiri hjá verksmiðjunum, sem hafa hagn- að af þessari aðferð, er aug- ljóst, að framkvæmdarstjórinn hefur ekki fylgt henni í ábata- skyni fyrir verksmiðjurnar eða til þess að hafa fé af verka- mönnum, hinsvegar var þetta óhagkvæmara fyrir kyndarana, og mun það hafa valdið óánægju þeirra. Verksmiðjustjórninni var þó alls ekki kunnugt um þessa ó- ánægju, fyrr en 27. júlí, að Þóroddur Guðmurídsson ekrifar bréf f h. verkamannafélagsina Þróttar, þarsem hann heldurþví fram, að láðst hafi að semja um eftirvinnu og helgidagskaup þróarmaima og kyndara, þrátt fyrir þau ákvæði samningsins, að öll eftirvinna skuli greidd með 50°/0 viðauka, og helgidaga- vinna með 100Q/0 viðauka. Fór Þ. G. fram á í bréfi þessu, að þróarmönnum yrði greitt sama

x

Víðir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Víðir
https://timarit.is/publication/600

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.