Eyjablaðið - 26.06.1927, Blaðsíða 3

Eyjablaðið - 26.06.1927, Blaðsíða 3
EYJABLA£>I» um vörutegund eina i búðinni, og 27 ára gamall linlði hann offcij ]it með ónýtíngu a vörutegund (hrís- gijónum) sem geymd hafði verið t,i) þesa að hækka verðið, en orðið ónýt sökum skemda. Hann fullvissaðist ætíð betur og betur, bæði af bessu og öðru, að sú stjórn, er þannig leyíði mis notfcun siðferðislaganna, væri hieint og beini, skaðleg. Hann íann, að það var skylda sín að reyna ?,ð ráða bót á þessu, og varði öllu lifi sínu i það, að upphugsa og út breiða betra þjóðskipulag en aður. Og liann geiði það einnig. Srlk sjálfsafneitun og fórnfý.si á altaii rjettlætisins, hefii sjaldan fyriifund ist hjá nokkrum brautiyðjanda jafnaðarstefnunnar að uudantekn- um Karl Marx. I byrjuninni árann Fourier sjer mjög fáa áhangendur, einkum með an áhrif S. Simon voru mest, en eftir að þau voru faiin að ijena, óx fylgi hans að mun. Dálítill hóp ur fylgiflska hans stofnuðu blað til þeas nð breiða út kenningar hftns. 1832 var í nánd við Veisaille gpið tilraun með aðalkjanian i kjsnnirigu hans, Kommune. -lJað var reynfc á nokkrum jörðum eu mistókst algjörlega. Þannig reyndi hinn mikli mannvinur Eobeit Ow- en, hið sama í Ameríku og varði til þess öllum auð sínum. Það fór alveg á söinu leið. Arið 1837 dó Fourier, saddur hfdaga. Heimurinn hafði lítið gert að því að hlusta á kenningar hans J. Bjarnason. 1 Jllþýéu6laóiÓ I Reykjavík ÐagMað Vikublað Stærsta blað íslenska verka- lýðsins. Dagblað.súfcgáfan kostar kr. 18 á ári. Vikuútgáfan kr. 8 ái- gangurinn. Hentugast fyrir mann utan Reykjavíkur að kaupa viku- útgáfuna. i I L Trotzky. Er æfiskeið auð valdsins útrunnið ? (Eítirfarandi grein, eftir Trotzky, er tekin upp úr bók hans: „Europa und Ameríka".) Að lokum og i sambandi við það sem jeg hef nú sagt, leyfl jeg mjer að varpa fram þessari spui ningu; Er æfiskeið auð.valdsins út runnið, eður eigi ? Með öðrum orðum: Er auðvaldið ennþá hæft til þo»s að þróa fram- leiðislumögnin svo, að mannkyninu mibi lengra áfram i íramsóknaráttina ? Þessi spurning er mjog mikilsvarðandi. A henni velta ákvarð anir öreigalýðsins í Evrópu, ánauðgu þjrtðanna í Aaíu, alls mannkynsins, en þó sjerstaklega Raðstjórnarlýöveldanna. Ef það skyldi sýna sig, að auðvaldið ætti enn óleysta sögulega köllun á íiamsóknaibiaufcinni, er hæffc til þess aö auðga þjóðirnar og auka fijósemi 'vinnu siiinar, þá væri það áfellisdómur á oss, komm únistana rússnesku. Við hefðum þá helst til fljótt búið oss undir erfisdrykkjuna, eða með öðrnm orðum, tekið oss völdin of snemma í hendur til þeas að byggja upp socialismann. Marx heflr kent oss, að engin þióðfjelagsskip- un afmáist fyr en öll þróunarskilyiði eru þur ausin. Við grannskoðun ástandsins í búskap arháfcfcum heimsveldanna, eins og það hefir komið oss fyrir sjónir, gnæfii Amerika yfir allan samkepnisheiminn og hefir gerbreytt legu hinnar fjárhagslegu orku og eldii orku- hlutföllum. Verður oss þá á, að varpa fram spurningunni á ný. Er æflskeið auðvaldsins útrunnið, eða á það enn eitt framþróunarskeið ólifað ? í samræmi við það sem jeg hefi áður sagt, er svárið ákveðið neitandi. Eftir stríðið heflr Evrópa lént í enn verra öngþveiti, en hún var komin i fyrir striðið. Og stríðið var ekki nein tilviljun#Stríðið var blind uppreisn fram leiðslumagnanna gegn skráðum og óskráðum lögum aamkepninnar og um leið gegn hinu þjóðlega rikjaformi. — Fiamleiðslumögn þau, aem samkepnisþjóðfjelagið ól, gáfcu ekki lengur felt sig við skorður auðvalds- skipulagsins nje við hin þjóðlegu ríkjatak- mörk. Þess vegna hlaufc stríðið að koma. Hvaða lausn hefir svo sti íðið veitt Evrópu ? Óleysandi viðfangsefnaflækju sem yfirskyggir alt sem áður þektist. Pióðfjelagsskipulögin haldast að vísu óbieytt, en miklu aíturhalds samari, sömu tollmúrarnir, en að mun hærrí og óárennilegri, sömu landamærin, en viða þreugri, sömu hersveitirnar, en miklu fjöl- mennari, meiíi skuldir og þrengri markaðs svwði fyrir iðnaðinn. Þetta er Evrópuástand- ið i stórum diattum. Miði Englandi eitthyað áfram í dag, er það á kostnað Þýskalands og hefjist Þýskaland. á morgun, verður England fyrir útlátunum. Ef maður athugar verslun- arjömuð beggja landanna og ber saman við eldri aðstöðu, þá er maður viss um að finna aamsvarandí halla hjá öðrú landinu, sem á- vinningnum nemur hjá hinu. í völundarhús þetta heftr Evrópa komist vegna hinnar al- hlifta þróunnar, en þó sjerstaklega vegna þró unnar Bandaríkja - Ameriku. Bandaríkin eru meginafl samkepnishéimsins. Js?ðli þessa mátt ar verkar þannig á ástand Evrópu, að fram tíð heníiar er með ölln ypnlaus í formi auð- valds og samkepnis stjói narskipulags. Auðvald Evrópu er í bókstaflegri merkingu orðsins orð ið afturhaldssamt, óhæft til þess að leiða þjóð- iinar á' fiamsóknarbrautinni og er einu sinni ekki hæft til þess aft veita þjóðunum aftur þaj lífsskilyrði sem þær höfðu áður við að búa. Þetta er fjáihagslegi giundvöllurinn fyr ir hið umrótssama timabil sem við lifum á. A grundvelli þessa stjórnaifyrirkomulags veit ir maður athygli hinum skjótu pólitísku um- skifturo, stjórnarskiftum o. s. frv., án þess að nokkuð breytist til batnaðar. Hvað Ameríku viðkemur, virðist útlitið í fljótu bragði alt annað. Vjer komumst ekki, í þessu sambandi, hjá því, að svipast um til Asíu og Afriku. Þessar álfur umlykja 55°/0 af þurelndi jarðar og 60°/, af íbúatölunni. Nauðsvnlegt væri að athuga lönd þessi grandgæflloga, en í ræðu minni i dag verður þess ekki kostur. En af framan- aögðu liggur það í augum uppi, að hagsmuna baráttan milli Ameiíku og Evrópu, er fyrst og fremst barátta um yfirráð Asíu. Hvaða orsakir liggja til þess? Getur auðvald Amer- iku int at hendi framsóknarhlutverk sitt? Eða getur auðvaldið það í Asíu eða Afríku ? í Asíu hefir auðmagnið þegar tekið fyrstu og þýðingarmestu skrefln á þróunarbraut sinni og í Afríku er það aðe«us í byrjun að festa fætur á útkjálkum þessa víðáttumikla lahd flæmis. Hvert er þá útlitið fyrir lífsskilyrði auðvaldsins? Fljótt á litið gæti maður freist- ast til að álykta aem svo: I Evrópu heflr auð valdið lifað sitt fegursta. I Ameriku er það ennþá i uppsiglingu, en í Asiu og Afrlku á það geysimikið verkefni óleyst, verk sem tek- ur áratugi ef ekki aldir, að leysa af hendi. Er þetta svona í raun og veru ? Ef svo væri er langt frá því, að auðvaldsskipulagið sje bú ið að vinna ætlunarverk sitt sem menningar- afl. Þó búum vjer við skilyrði alheimsbúskap- arlags (Viðskiftasamtöndin um hnöttinn þver- ann og endilangann. Þýð.). Þetta er það sem ákveður örlftg auðvaldsins. Það getur eigi þriflst og þróast einangrað i Asíu óháð gangi málanna í Evrópu og Ameríku. Sá timi er . hver þjóð fullnægði eigin þörfum og þurfti ekki að vera upp á aðrar þjóðir komin, ei fyrir löngu umliðinn. Að vísu er ameriaka auðvaldið miklu fastara í sessi og öflugra en það evrópiska og getur tekið framtiðinni með meiri stillingu og öryggi. Samt sem áður er langt siðan ameríska auðvaldið var eigi leng- ur sjálfu sjer nægilegt. Það þarfnast að jafn- ¦ ægi ríki út um heiminn. Evrópa varð smám saman æ meira háð Ameríku en jaínframt þurfti Ameiika þvi meir á Evrópuviðskiftum að halda. Ameríka safnar og sparar árlega 7000 miljónir dollara. Hvað á hún að gjöra við alt þefcta fje? Sje því hrúgað upp í kjall- ara, þá lýiir það þjóðartbkjurnar, sem ónotað veltufje. Allur arðut krefur vaxta. Hvar á að ávaxta þetta sparifje ? í landinu sjálfu ? Það er útilokað, það þarfnast ekki meiri auðe og markaðurinn innanlands er méttur. Þoas vegna verður að leita út fyrir landsteinana. Fyrst er öðiam rikjum veitt lán og fjeð er lagt i erlend iðnfyiirtæki. Hvað er þá við renturnar af því fje að gjöra? Vextirnir koma allir til Ameríku aitur. Sje vöxtunum skilað í gulli, verður að koma því einhversstaðar annars- staðar fyrir. Til Ameríku á það ekkert erindi. Eða vextina verður að taka í evrópiskum iðn- aðarvörum. En þær iþyngja markaðinnm heima fyrir, sem þegar er orðinn of þröngur og leitar að erlendum markaðssvæðum. Þarna er um tvo vegi að velja. Annað hvort verður að flytja inn gull sem engin not eru fyrir eða vörur sem skaða inulendu íramleiðsl- una. (Framh.).

x

Eyjablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eyjablaðið
https://timarit.is/publication/646

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.