Alþýðublaðið - 03.09.1923, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 03.09.1923, Blaðsíða 1
Cs-efi^ tikt af Aif^ý^n^oklmram 1923 Mánudaginn 3. september. ;oo. töíublað." Stitirnmál, síefeiii í>að er aft af nauðsyolegt, en eínkum á kosningatímutn að hafa íjóst yfiríit yfir, hvað urn er að vera. IÞess vegna hefir Aiþýðu- blaðið jifnan gert sér far um að hjálpa alþýðu til að öðlast slíkt yfirlit bæöi yfir stjórnmálin yfirleitt og einstök atriði þeirra, í>ó er ekki úr vegi að líta enn einu siani stuttíega yfir aðal- atriðin, draga þau skýrt fram og festa- sér í minni til þess að ei'ga auðveldara með að átta sig, er moldviðri sjálfrar kosn- ingahríðárinnar dynur yfir Brezkur stjórnmálamaður einn E. Burke (1729 — 97), hefir eitt sinn komist svo aðorði: >Stjórn fyrir ríki hefir inannleg ráðdeiid sett til þess að fullnægja mann- legum þörfum. Menn eiga heimt- ing á, að sú ráðdeild verði til þess að fullnægjd þeim þörfum.« í>ótt þessi ummæli séu orðla um hálfrar annarar aldar gömul, er í þeim tekið Iram, svo að enn gildir, bæði blutverk þeirra, er við stjórnmál fáí>t, og það márk- mið, er öíl stjórnmálastarfsemi verður að beina"?t að, et hún á að fara í rétta átt. Verksfnið er þetta, að full- nægja mannlegum þörfum, og það er skýrt og ótvírætt. Um hitt má deila, hvernig eigi að inna það af höndum. Um það skiptast því skoðanirnar. Af þeim skoðunum markast stjórn- máíasteínurnar. Annar brezkur stjórnmálamað- ur, sem nú er uppi og bæði hefir aðstöðu tií að fá skilning á og rétt til að leggja orð í belg um stjórnmál heimsios, þar eð hann er foringi eins hofuð- flokksins í brezka þioginu, verka- mannaflokksins, John Ramsay Macdonald, hefir nýlega sagt, að í stjórnmálum heimsins séu ná að eins tvær stefnur, auð valdsstefna (kapkalismus) og jafn- aðarsfefna (socialismus). Aðal- œunur þessara stefna er sá, að auðvaldsstefnan heldur vorð um hagsmuni þeirra. er auður hefir safnast hjá, en jafnaðarstefnan vill koma á jöfnuði í lífskjörum ailra manna með samelgn og samvinnu í framleiðsíu og verzl- un. Önnur hugsar um tiítekna einstaklinga, en hin um einstak- lingana í heiíd sinni. Allar aðr- ar stefnur verða því annaðhvort angar eða samtenging þessara tveggja megingreina f stjórn- málalífi nútímans. Líkri skoðun hefir >Z,< haldið fram hér i b!aðinu í greininni >Flokka- skiftingin.« Stefnurnar skifta monnum í fiokka. Aðaístefnurnar draga að sér og mynda aðalflokka af þeim mönnum, sem hafa næga greind ti! að finna mun á aðalatriðum og aukaatriðum, en hinir skift- ast framan af í aukafiokka af ýmsum nærgöngulum ástæðum í æfistarfi og líískjörum. Síðanj innanlandsmálin urðu meginviðíangsefnin í xíslenzkum stjórnmálum, hefir furðu-fljótlega komist á þessi eðlilega flokka- skiftiog hér. í>ó er þess að gæta, að tiítöiulega hefir meira borið á ýmsum aukaflokkum en aðal- flokkunum tveimur, og er það cáttúrleg afleiðing af því, hve skamt er, síðan eðlileg flokka- skifting gat farið áð myndast, og því, hve íslendingar eru því miður enn skamt á vég komnir að stjórnmálaþroska. , Dálitlum Srðugleikum veldur það við skilgreiningu flokkanna, að annar aðalflokkurinn, auð- valdsflokkurinn, hófir ekkert opinbert nafn. Stafar það af því, að einstsklingarnir, er fylia hann, eru sundurleitir innbyrðis í skoð- unum. Það hljóðar eins og öfug- mæli, en svo er það samt, afl hið eina S"meiginlega með þeim ér trúin á yfirburði sarrik^ppni og sundrungar. En aðaikjarni flokks- ios eru þeir menn, er >Morgun- blaðiðc heldur sérstaklega hlífi- skildi fyrir, auðborgarar til sjávar og sveita. Greinar á þeim meiði eru smáfíokkar eins og >Vísis< liðið, Sjálfstæðisflokkur- inn, sem raunar er að molna niður,og bændaflokksttlraun nafn- laus, sem Magm'is Guðmundspon er að reyna að tína saman í vörðum afturhaldið í landinu, og- er málgagn þess >Vörður.< Hinn aðalstjórnmáíaflokkurinn í landinu er Alþýðuflokkurinn, er berst fyrir framgaogi jafnið- arstefnnnnar og stofnaður er 1916. Stefna hans, jafnaðarstefnan, er reist á vísindalegum niður.stöðum sagnfræði og hagfræði og miðar að þvíaðátrýma fátækt cg ójöfnuði og leysir á þann hátt úr mesta vandamáli heitnsins. Hlotnast henni því fylgi fátæku stéttanna, öreiganna, og þeirra manna, er lífsuppeldi hafa af kaupi fyrir vinnu, en þeir eru helzt í kaup- túnum og sjávarþorpum, enda er flokkurinn mjög mannmargur þar. At kjordæmaskipuninni í land- inu og sérstokum aðstæðum til sveita leiddi það, að eðlilegt varð, að upp kæmi hér aukaflokkur, sem reyndi að vinna sveitaíólkiÉJ til fylgis við frjálslyndar stefnur, og var því stofnaður flokkur, sem náð hefir miklum tokum til sveita. E>essi flokkur er Fram- sóknarflokkurinn, er lögð var undirstaðan að með útgáfu >Tím- ans<, er hót göngu sína árið 1917. Hefir sá flokkur tekiðupp eina grein af stjórnmálastarfsemi Alþýðuflokksins, samvinnustarf- semina, og orðið töluvert ágengt, enda hefir vedð fyrir honum unnið af kappi og talsverðri stjórplægni. Þrátt íyrir samvinn- (Framhaíd á 4. síðu.)

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.