Íslendingur

Tölublað

Íslendingur - 08.03.1940, Blaðsíða 1

Íslendingur - 08.03.1940, Blaðsíða 1
Ritstjóri og aígreiðslum.: Jakob O. Pétursson, Fjólugötu 1. Sími 375. Pósthólf 118. XXVI. árgangur. Þegnskylduvinna Akureyrí, 8. marz 1940 \MU\1.....¦ *H«1ftH*M«TTWTWI !¦! I limillllll II 10. tölubl. skólar NÝJA-BÍÓ Um fjöldamörg undanfarin ár hafa bæir og sjóþorp hér á landi verið f mjög örum vexti. Sérstaklega hefir fólksfjölgun f höfuðstaðnum verið áberandi mikil. Sfflfar fðlks- fjölgun þessi rnest af því, að fólk- ið hverfur frá framleiðslunni í sveitum landsins af ýmsum ástæð- um og sezt að við sjóinn, þar sem það leitar sér vinnu hjá öðr- um. Ein aðalorsök þessa er sú, að landbúnaðurinn geíur ekki bor- ið uppi það kaupgjald, sem greitt er í bæjunum, en auk þess kemur fieira til greina: Slæm húsakynni, sem ekki er hægt úr að bæta vegna fjárskorts, heilsubilun o. fl. En atvinnuvegírnir við sjóinn hafa ekki geíað tekið við öllu þvf vinnuafli, er safnast kringum þá. Hefir því atvinnuleysi farið vaxandi með hverju ári í bæjunum, svo að þar á þjóðin nú við að stríða eitt sitt þyngsía böl, — nýja p'águ, er óþekkt var hér á landi fyrir tveim áratugum. Þetta sívaxmdi atvinnuleysi bitn- ar mjög hart á uppvaxandi mönn- um f stærstu kaupsíöðum landsins og þá fyrst og fremst í Reykjavík. Pegar hinir ungu menn koma úr barna- eða unglingaskólunum bfður iðjuleysið eftir þeim og þá jafn- framl fjárhagslegar þrengingar. — Langvarandi iðjuleysi drepur dáð þeirra og dug og gerir þá frá- hverfa iíkamlegum störfum og erfiði en vekur hjá þeim lífsleiða, er oft leitar sér útrásar í miður gagnlegum uppáfinningum. Þessar bláköldu slaðreyndir hafa nú endurvakið gamla hugmynd, sem legið hefir í dái meira en mannsaldur, en það er hugmyndin um almenna þegnskylduvinnu. Sú hugmynd var upphaflega fram bpr- in sem þingsályktunartillaga á Al- þingi árið 1903 af húnvetnskum bónda, Hermanni Jónassyni á Þing- eyrum, og var hún svohljóðandi: »Neðri deild Alþingis ályktar að skora á landsstjöthina að semja og leggja fyrir næs.ta Alþingi frumvarp til laga um þegnskylduvinnu á ís- landi, er bindi í sér eftirfarandi á- kvæði; 1. Að allir verkfærir karlmenn, sem eru á íslandi og hafa rétt inn- fæddra manna, skuli, á timabilir.u fiá því þeir eru 18-22 ára, inna þeguskylduvinnu af hendi á því sumri, er þeir æskja efíir og hafa gefið tilkynningu um fyrír 1. febiú- ar næst á undan. En hafi einhver eigi innt þegnskylduvinnuna af hendi, þegar hann er 22 ára, þá verði hann frá þeim tíma og til 25 á.ra aldurs að mæta til vinn- unnar hvenær sem hann er til þess kvaddur, en megi kþó setja gildan mann í sinn stað, ef knýjandi á- stæður banna honum að vinna sjálfur af sér þegnskylduvinnuna. 2. Að þegnskylduvinnan sé í því falin, að hver einstakur maður vinni alls 7 vikur á einu eða tveim- ur sumrum, eftir þvl sem hann óskar, og að vinnan sé endur- gjaldslaus að öðru en því, að hver fái kr. 0,75 sér til fæðis fyrir hvern dag, sem hann er bundinn við hefnda vinnu. 3. Að þegnskylduvinnan sé fram- kvæmd með jarðyrkju, skógrækt og vegavinnu í þeirri sýslu, sem hver og einn hefir heimilisfang, þegar hann er skráður til þegn- skylduvinnunnar. 4. Að þeir, sem vinnunni stjórna, geti kennt hana véi og stjómi eftir föstum ákveðnum regium, líkt og á sér stað við heræfingar í Danmöiku«. í greinargerð lagði flutnings- maður áherzlu á þrjá höíuðkosti, er þegnskyiduvsnnan hefði í sér fóigna-. 1. Að með henni væri öllum landsmönnum kennd gagn- leg vinna. 2. Að þeir vendust við að iiíia stjórn og aga, lærðu stund- vísi og reglusemi og í þriðja lagi væri unnt að rækta landið og bæta samgönguskiiyrði þess á til- lölulega ódýran hátt. Þeir sem beittu sér gegn þegn- skylduvinnunni, fundu henni það til foráttu, að. hér væri um eins- konar þrældóm að ræða, kvöð, sem allir yrðu að gangast undir, hvernig sem á stæði. Og sú mót- Ivw.í mátti sín svo mikils, að málið náði aldrei fram að ganga. Var það borið undir þjóðaratkvæði og fellí, Eftir að atvinnuleysisböiið fer að leggjast & þjóðlíf vort fyrir nokkr- um árum, tnka margir að hvarfla huganum að þegnskylduvinnuhug- mynd Hermanns Jónassonar. Sett voru á fót vinnunámskeið fyrir unga menn í kaupstöðum, er höfðu sama tilgang og þegnskyiduvinnan. Var Lúðvig Guðmundsson kennari stjórnandi þessara námskeiða. Vet- urinn 1937-38 dvaldi hann alllengi erlendis til að kynna sér aðgerðir nágrannaríkjanna í atvinnuleysis- málum ungra manna. Árangurinn af utanför hans kemur m. a. fram í frumvarpi til laga um almennan vinnuskóla ríkisins, er hann hefir samið og menntamálanefnd flutti á slðasla Alþingi fyrir tilmæli for- sætisráðherra- Var frumvarpið ekki útrætt á því þingi. Fytsta grein þessa ftumvarps er svohljóðandi: Rfkisstjórninni er heimilt að láta starfrækja vinnuskóla fyrir unga menn, og nefnast skólar þessir einu nafni hiun almenni vinnuskóli rikisins. 2. grein er um tilgang vinnu- skólans,, en hann ei í aðalatriðum hinn sami og segir í greinargerð þál. tillögu Hermanns heit- Jónas- sonar um þegnskyíduvinnu. Næstu 4 greinarnar eru um stjórn skólans og kennsluskipun. í 7. grein er það tekið fram, að fram- kvæmdir vinnuskólans skuli vera þjóðnytjaverk svo sem: Nýbýlarækí- un, fyrirhleðslur og áveitur, skóg- rækt, sandgræðsla, lendingarbætur fytir báta og flugvélar, fjalivegir og feiðamannaleiðir, íþróttasvæði, sól skýii, sundlaugar, vernd og viðhald náttúVuminja og fornra mannvirkja, aðstoð við vísindalegar rannsóknir og hverskonar almenn hjálparstarf- semi. Námstími skal eigi veta skemmri en 2 máauðir. Nemendur fái ókeypis húsnæði, fæði, kennsiu og afnot ytti vinnufata. Auk þess 50 aura fyrir hvern virkan dag er námskeiðið stendur. Vinnutími skal vera 6 stund- ir daglega. Þá skal einni s-tund varið til fræðslu um lögmál vinn- unnar og vinnutækni, eða sögu þjóðarinnar eða náttúru landsins. Ein stund fari til íþróUasiarfsemi, en hinn tíminn til matar, hreinlætis og hvíldar. Þeir sem íokið hafa kennslu og lokið námi í vinnuskóia og hlotið góðan vitnisburð, skuiii síðar ganga fyrir vinnu hjá hinu op'nbera að öðru jöfnu. Verði frumvatp þetta að lögum, og gefi vir.nuskólarnir góða raun, tná búast við, að almenn þegnskylda verði næsta sporið. Hú;i Viefir þegar verið iö.i'.eidd í tveim menningat- löndum Evrópu: Búlgaríu og Pýska- landi. Og áitæðf:n er hin sama í báðum löndunum: Brýn þörf ýmisskonar framkvæmda í rækíun- at- og samgöngumálum, en skortur á íjírtnagni. Og enda þótt mikið hafi verið gert hér á litndi í þessum efnum síðan 1903, er nóg aðkallandi verkefna við ræktun, samgöngu- og lendingatbæiur, skógiækí, sand- græðslu o. s frv., en fjármagn skottir til stórra aðgerða. Og þegar ónotað vinnuall ungra og hraustra mantta bíður í stórum stíl f öllum kaupstöðum landsins, er ekki að furða, þótt hugmyndinni um almenna þegnskylduvinnu aukist fylgi með þjóð vorri. Við höfum enga hetskóla, er kenna ungurn mönnum aga, hiýðni og vopnaburð. En við getum í þess síað kornið upp hliðstæðum stofnunum, sem Föstudags- laugardags- og sunnudagskvöld kl. 9: Frumskóga- stúlkan Tal- og hljómmynd í 10 þátt- um. Aðalhlutverkin leika hin- ir vinsælu leikarar úr >Drottn- ing frumskóganna*: Dorothy Lamour og Ray Milland. Gullfaíleg o^ hrlfandi saga um tvo unga fiugmenn, sern urðu að nauðleuda á óbyggðti eyju í Kyrrahafinu. — í undurfögru umhverfi sem alit er íekið í eðlilegum íitum vefjast æíin- fýrin um fögru stúikuna og | apann hennar, sem beir finna þacna — og loks k.jmast þeir aftur í menninguna, en hvernig fer um ungu stúíkuna á eyj- unni? saggffii inwiiii iiiiiiii rifnw'wiiiMmiitiini Sunnudaginn kl. 5: Valsa- köimurinn Zj Rún 59403137 == II. I.O.O.F. £= 121389 = kenna aga og reglusemi, en í stað vopnaburðar rétta meðferð þeirra verkfæra, er nota þarf til ræklunar og uppbyggingar landsins. Við eigum að koma upp her til að verja land vort, — ekki fyrir innrás óvina, heldur fyrir uppblæstri, auðn og skemmdum af náttúrunnar völdum, Við eigum margt ógert í landinu- Okkur skortir fjármagn til fram- kvæmda. En við eigum líka völ á rniklu ónotuðu vinnuafli, sem við höfum ekki efni á að fari forgörð- um. Skyldi nokkurstaðar vera meiri þörf fytir þegnskapar- eða þegn- skyiduvinnu en í þessu féiausa, hálf- numda landi? Kirkjan. — Messað á sunnudag- inn klukkan tvö á Akureyri.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.