Íslendingur

Tölublað

Íslendingur - 14.06.1940, Blaðsíða 1

Íslendingur - 14.06.1940, Blaðsíða 1
XXVI. árgangur. LENDINGUR Ritstjóri og atgreiðslum.: Jakob O. Pétursson, Fjólugötu 1. Sími 375. Pósthólf 1.1.8. Akureyri, 14. júní 1940 25. tölubl. Einstakt afmæli í verzl- unarsögu íslands. Verzlun Kristjáns Gislasonar, Sauðár* króki, er um þessar mundir 50 ára. Stofnandi fyrirtækisins, einkaeig- andi og stjórnandi þess í 50 ár veróur 77 ára gamall á morgun. f>egar Kristján Gíslason hóf starf- semi sína á Sauöárkrók voriö 1890, voru þar fyrir fjórar verzlanir. Tvær þeirra voru gamlar, þekktar og fjársterkar, svo ekkL hefir veriö álitlegt fyrir þennan unga, óreynda daladreng, sem engrar skólamennt- unar haföi notið, og ekki veriö viö verzlunarstötf nema eitt haust (árið áður) félítill og sambandalaus í út- lóndum, aö hefja samkeppni um verzlunina, — sem .þá var mjög bundin, — lánsverzlun við bændur, Risið var ekki hátt i byrjun, en átti fyrir sér að hækka. Eftir að »K. G.« (þannig er hann oftast nefnd ur i sjnni sveit) hafði starfað þarna í tvö ár, gat hann flutt inn i sitt eigið nybyggöa hús, sem hann lét reisa á nýfallinni skriðu í miðju kauptúninu. í nyja húsinu óx starf- semin svo ört, að eftir 4 ár þar frá varð hann að stækka það nærri þrefalt, svo það varö sem næst jafn stórt og það er nú. Húsið nefndi hann >Aðalbólc Eftir nokkur ár var »Aðalból« orðið of lítið og þá varð að byggja aðrar byggingar, til þess að geta fullnægt kröfum tímans um bætta verzlunarhætti, enda varð verzlunin að vera eins og banki viðskipta- manna sinna, taka allar þeirra af- tirðir, útbúa þær og koma í verð éftir þvi sem þá tíðkaðist, og hafa fyrirliggjandi allar þær vörur' er viöskiptamennirnir þörfnuðust. Verzlun þessi var um nokkurt skeið ítærsta fyrirtæki héraðsins og langhæsti gjaldandi hreppsfclagsins. Auk verzlunarstarfseminnar hefir >K» G.< gerst all umsvifamikill í jarðræktinni, en framkværadir hans á þvi sviði hafa veitt honum mikið yndi og hressingu, þegar hann hef- ir verið þreyttur af sínu aðalstarfi við verzlunina. Nú eru liðin 50 ár siðan þessi umkomulitli daladrengur byrjaði verzlun sína, og eru allar verzlanirn- ar, sem þá voru fyrir á Sauðárkrók, liönar undir lok, en nýjar komnar í staðinn. Og þegar litið er yfir starfsferil þessa manns, er ekki hægt að segja annað en hann hafi verið heilsteyptur og bjart yfir hon um. Starfsemin hefir gengið eins og mannsæfin, á þroskaárutn " vex og dafnar verzíunin hjá hinum fjör- mikla, óþreytandi manni, sem lítillar hvíldar unnir sér fyrir margvísleg- um, ábyrgðarmiklum störfum, en traust viðskiptamannanna léttir starf- ið, svo eftir þenna langa starfstfma má segja að »K. G.« beri elli sína óviðjafnanlega vel, Hann var sá af íslenzkum kaupmönnum, sem braut ísinn til samkeppni við hinar erlendu verzlanir á Sauðar- króki, en það fullyrða kunnugir, eftir keppinautum hans, bæði fyrr op síðar, að meira »loýal« keppi- naut hafi þeir ekki þekkt," Sagt er að »K. G.t hafi ætlaö sér að hætta verzlun sinni fyrir nokkrum árum, en viðskiptamenn hans lögðu ein- dregið mjög fast að honum að gera það ekki, meðan nokkur mögúleiki væri til þess fyrir hann að halda henni áfram, en þaö er sjaldgæft, og synir betur en flest annað hvernig maðurinn ér, og hvers trausts hann ny'tur meðal þeirra, sem hann hefir unniö með og unnið fyrir, en það hefir verið hans skoð- un frá upphafi, að áreiðanleikinn hafi veriö aðal hyrningarsteinn und- ir velferö þessarar starfsemi hans. í>að munu vera margir, sem óska afmælisbarninu heilla, gæfu og geng- is á þessum merkilegu tímamótum, því að líkindum er einstætt í sinni röð, að stofna og stjórna sem einka- eigandi, jafn vel og hér hefir gert verið, jafn umsvitamiklu fyrirtæki i 50 ár, á'n þess að nokkurntíma hafi verið kvifcað írá settu marki. S. B. Hiðréttatækifæri Örðugleikar styrjaldarástandsins birtast þjóð vorri í tveim myndum: dýrtíð og alvinnuleysi. Alþingi og ríkisstjórn ber að gera allt sem unnt er til að draga úr áhrifum þeirra bölva, og verður eigi annað sagt, en að báðir þeir aðilar hafi sýnt lofsverða viðleitni í þá átt, þótt tvímælis kunni að orka um á- rangurinn. Dýrtíðin er böl, sem ketnur þungt niður á öllum lands- mönnum og eru launahækkanir, — svonefndar dýrtíðaruppbætur, — notaðar til að draga úr því, en þær gagna lítt þeim, sem enga at- vinnuna fá, og því mega sízt við að mæta dýrtíðinni. Orsakir hins vaxandi atvinnuleysis eru fyrst og fremst þær, að mikið diegur úr öllum framkvæmdum sakir verð- hækkunar á erlendu efni. Bygg- ingarvinna verður mjög lítil af þessum ástæðum, bryggju- og brúagerðir einnig, — og vegna minnkandi innflutnings dregur mjög úr atvinnu hafnarverkamanna. Ver- tíðin sunnanlands í vetur var með rýrasta mtffi og horfurnar um síld- arútgerð mjög daufar. Er fyrir- sjáanlegt, að vinna við síldarsöltun dregst stótkostlega saman vegna hinna miklu matkaðstapa, er út- brciðsla styrjaldarinnsr til Norður- landa og Niðurlanda olli. Af öllu þessu verður Ijóst, að geigvænlegt atvinnuleysi er fyrir dyrum hjá þjóð vorri, jifnvel um bjargræðis- tímann og afkoma þess fólks, er stundaði útgerð á síðustu vertíð, lilýtur að vera bágborin. Nokkuð hefir verið rætt um, hvað gera mætti til úrlausnar þessu vandamáli og hefir einkum verið leitast við að koma atvinnulausu fólki til vistar í sveitum landsins. En það hefir sýnt sig, að jafnvel þótt hægt væri að fá fólkið til að fara í sveitirnar, - sem oft geng- ur óskiljanlega illa — þá (aka þær ekki á móti nema litlum hlula hinna atvinnulitlu við sjóinn, og veldur þar skljanlega miklu um, að vegna hins háa verðlags á öll- um hlutum, t, d. áburði og bvgg- ingarefni, ráðast bændur yfirleitt ekki í aiikna ræktun eða bygging- arframkvæmdir í þessu árferði. Eins og kunnugt er, hlýíur minni innflutningur en áður að draga úr tolltekjum ríkissjóðs, en ýms út- gjöld hans að aukast vegna dýr- tíðarinnar. Pað horfir því eng- an veginn vel fyrir það opinbera að halda uppi miklum verkle^um framkvæmdum. Enda var á fjár- lögum fyrir yfirstandandi ár dregið nokkuð úr þeim, en þó á þann hátt, að atvinna þeirra, er að slík- um framkvæmdum vinna, minnkaði ekki að sama skapi. Mest var dregið úr framlögum til þe;S, er kostaði mikinn erlendau gjaldeyri, svo sem brýr, bryggjur og aðrar byggingar úr steinsteypu og timbii, en í þess stað aukið framlag til vega. Og þar er rétt stefnt. Pað á að halda uppi, eftir því sem unnt er þeim framkvæmdum, er þarfnast mikils vinnukr-ifts en iílilla erlendra efna, svo sem byggingu og við- haldi vega, framræslu, móvinnslu og grjófnámi. Til vega eru á þessu ári veittar úr ríkissjóði 1,7 milj. krdna, og fara um 750 þús. kr. af því fé til viðhalds eldri vega. Á veginum milli Akureyrar og Reykjavfkur verða veittar 45 þús. kr. til Vatns- skarðsvegar, en þær munu ekki nægja til að fullgera hann. En þótt hann yrði fullgerður, verður samt eftir versti þröskuldurinn á leiðinni' milii höfuðstaða Norður- og Suðurlands. Pað er Öxnadals- heiði. Til hennar mun ekki vera ætlað nema lítið fé á þessu ári, sem á engan hltt mun gera þenna þröskuld greiðfærari að vetrarlag*. En með því að veita ríflega fé til vegarins um Öxnadalsheiði, Norð- urárdal og Öxnadal og nota tæki- fæiið nú, þegar atvinnuleysið sverf- ur fastast að, muudi framvegis verða unnt að halda uppi bílasam- göngum allt árið mtlli tveggja stærstu bæja landsins, ef ekki væru því meiri snjóavetur. Um þetta eru nú uppi ' háværar raddir hér norðanlands og ættu Reykvík- ingar að geta tekið undir þær. En svo hefir samgöngum millLAk. og Reykjavíkur verið háltað undan- farna vetur, að lið.ið haía 10-14 dagar milli ferða. Er megn óánægja yfir þessu ástand', sem vonlegt er, og er ekki sjáanlegt, að skipaferðir verði tíðari næsta vetur, ef sty.rjo.ld- in helzt. Undanfarna vetur hefir bifreiðasamgöngum verið haldið uppi milli Reykjavíkur og Blönduóss. og mundi hlaðinn vegur á Vatns- skarði og Öxnadalsheiði gera mögu- legar slíkar samgöngur allf til Akureyrar að vetrailagi, a. m. k. fyrri hluta vetrar, og gætu þær þá einnig hafist fyrri að, vorinu, en nú á sér stað. Vegafénu væri áreiðan- lega betur vaiið, ef áheizla væri lögð á að fullgera Norðurlandsveg- inn nú þegar, heldur en að dreifa því í ýmsar áttir á hverju árí, í . smávegaspotta, sem að engu gagni koma, fyrri en þeir eru fullgerðir, og má þar t. d. nefna Siglufjarðar- skaið og Kiísuvíkurveginn fiæga. Nú sverfur atvinnuleysið; að verkalýð landsins, — og ber að haga opinberum framkvæmdum með tilliti til þess og eins hins, að sem minnstu sé eytt af erlendu efni. Þetta er því hið rétta tækifæri til að yfi.vinna síðustu farartálmana á Norðurlandsveginum — Vatnsskarð og Öxnadalsheiði. KIRKJAN. Messað í Lögmanns- hlíð n. k. sunnudag kl. 12 á há- degi (safnaðarfundur). Hjúskapur. Ungfrú Gunnhildur Davíðsdóttir (Eggettssonar Möðru- völlum) og Magnús Aðalsteinsson bondi að Grund í Eyjafirði.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.