Íslendingur


Íslendingur - 14.05.1947, Blaðsíða 5

Íslendingur - 14.05.1947, Blaðsíða 5
Miðvikudagur 14. mai 1947 ISLENDINGUR A ALÞJOÐAVET ---------VANGI-— Kommúnistahreinsun í Bretlandi. Fyrir nokkru skipaði Truman 'Bandaríkjaforseli svo fyrir, að öllum kommúnislum skyldi vikið úr opin- borum stöðum, þar eð þeir gætu reynzt hættulegir öryggi ríkisins. Ameríska fréttablaðið „World Re- port" skýrir, frá því, að svipuð hreinsun sé nú í kyrrþeyfrarakvæmd í Bretlandi. Hreinsun þessi pær eink- um til kommúnista, sem hafa fengið, eða eru að reyna að fá atvinnu við kj arnorkurannsóknarstöðvar brezku stjórnaririnar.* En aðgerðir þessar, sem er haldið vandlega leyndum, geta verið enn víðtækari. Brezka hernaðarleyniþjónustan stendur að þessari hreinsun, og enda þótt hinir róttækari meðlimir verka- mannaflokksins vilji sýna Rússlandi og kommúnisturn meira umburðar- lyndi, njóta þessar aðgerðir leyni- þjónustunnar fullkomins stuðnings ríkisstj órnarinnar. Þessar aðgerðir gegn kommúnist- um eru gerSar vegna öryggis brezku sljórnarinnar og þjóðarinnar. Síðan komst upp ¦-um njósnakerfi Rússa í Kanada fyrir rúmlega ári síðan, hefir heileyniþjónustan, scm er mjög veldug síofnun í sambandi við her- málaráðuneytið, verið mjög' ú varð- bfirgí aegn þeirri hæihi, aS kómniún- islar kynnu að Ijóslra upp heniaour- legum Icyndarmálum. Rannsúkn á njósnastarfseminni í Kanada leiddi í Ijós, að.Dr. Allan Nunn May, brezk- ur kjarnorkuvísindamaSur og komm- únisti, haíði geíið rússneskum erind- rekurn leyriilegar upplýsingar varS- andi kjarnorkuna og kj arnaspreng- ingar. Síðan þetta komst upp, hefir brezka leyniþjónustan aukið mjög árvekni sína gagnvart kommúnistum. Og brezka leyniþjónustan er að því leyti frjálsari þeirri bandarísku, að hún þarf ekki að leita samþykkis þingsins á fjárnotkun til starfsemi sinnar. Erindrekar hennar starfa víSa um heiin og haga störfum sínum eft- ir því, sem nauðsynlegt er talið vegna öryggis Bretlands. Leyniþjónustan beith' nú þeim upplýsingum, sem njósnakerfi henn- ar hefir aflað, gegn kommúnistum þeim, sem eru í opinberri þjónustu. Mönnum þessum er í kyrrþey vikið til hliðar. MI 5, sem er deild í her- leyniþjónustunni skýrir yfirmanni ríkisstofnunarinnar aðeins frá því, að hún telji æskilegt af öryggisástæð- um, að hann losi sig við einn undir- mann'sinn. Ekki er talið naúðsynlegt að greina nokkra ástasðu, né láta fara fram yfirheyrslur. Því er haldið vandlega leyndu, hversu víStæk þessi hreinsun sé, en álitiS er, að hún nái til dltölulega fárra hinna 500 þúsund opinberu starfsmanna. Er vitað, aS hreinsun þessi.er lítil í samanburSi viS hreins- un þá, sem framkvæmd er í Banda- ríkjunum. Fullkomin vissa er fyrir því, aS slarfsmönnum við kjarnorkurann- sóknir hefir veriS vikið frá störfum, og umsækjendum um störf við þess- ar rannsóknir verið hafnað vegna þess, að þeir hafa verið íélagar í Kommúnistaflokknum. Með því að styðja þessa hreinsun og verja leynd hennar, starfar verka- mannastjórnin í andstöðu við óskir ýmissa róttækra verkamannaflokks- manna og sumra íhaldsmanna. Þegar fyrir skömmu var vakið máls á þessu í neðri málstofunni, kröfðusl bæði íhaldsmenn og róttæk ir verkamannaflokksþingmenn full- kominnar skýrslu um þessar aðgerð- ir, og hinir róttæku sökuðu einnig MI 5 um að starfa sem leynilög- reglu. , Attle, forsætisráðherra, nbitáði eindregið að gefa nokkrar endan- legar upplýsingar um hreinsun þessa, en hélt því fram, að hér væri um lítinn hóp starfsmanna að ræða. Báðir kommúnistaþingmennirnir, William Gallacer og Philip Piratm s'.-u hljóðir við þessar umræður. Gert er ráð fyrir frekari ágrein- j ingi á ársþingi Verkamaimaflokksins, sera hefst innán skamms. Þar á eih- mitt aS ræða mn koinmúnismann og i viSh'orf Brela iil Rússlands. ForíngJOT flokkiins, hÖfou sterkatí | ti;eiri lílula sj5 baki séj .-i síðasta i fLkksþingi. I'ar fengu þejj yfirgnæf j ai.di meir'i hluta gegn sameiningu Kommúnistaflokksins og Verka- mannaflokksins. í kjölfar þessa sig- urs fylgdi nokkrum vikum síðar sarn þykki mjög stórs meiri hluta neðri málstofunnar við utanríkisstefnu -brezku verkamannastjórnarinnar. Búizt er við, aS kommúnistar þeir, sem hafa komizt í forustustöStir í verklýSsfélögum, muni á þingiriu í ár hefja nýja baráttu fyrir utanríkis- stefnu, er byggist á nánara samstarfi viS Rússa. Ef til vill reyna þ.eir enn aS fá samþykkta sameiningu flokk- anna. ÞaS er næstum áieiðanlegt, að þeir vekja þar máls á hreinsuninni. Foringj ar Verkamannaf lokksins eru sannfærðír um það, að þeir hafi ekki tapað fylgi síðastliðiS ár,Nþrátt fyrir fjármálaerfiSleikana í landinu. Þeir þykjast.því öruggir með að geta brotiS á bak aftur sérhverja tilraun til sameiningar flokkanna. Og þeir eru sannfærSir um, aS ,þeir geti á fullnægjandi hátt varið hreinsun meðlima Kommúnistaflokksins úr opinberri þjónustu. M.Á. sigraði í boðhlaupirtu Hið venjulega maí-boðhlaup fór fram sl. sunnudag á vegum IBA. Fjögur félög tóku þátt í hlaupinu: JGA, MA, KA og þór. MA bar sigur úr býtum á 3,35 mín. KA var 3,40,8 mín., ÍGA 4,02 mín., og Þór 4,10 mín. Brautin var 1600 metr. og 10 manna sveitir kepptu. Framleiðsla bómuliaretna hafin á Akureyri. í fyrrasumar var frá því skýrr hér í blaðinu, að unnió væri að því að koma upp verksmiðju hér í bænum, er framleiða skyldi alls konar bómullardúka. Framkvæmd- um þessum er nú að mestu lokið og verksmiðjan tekin til starfa. Þar sem hér er um algera nýung að ræða í ís- lenzkum iðnaði og að mörgu leyri merkilega, felur blað- ið rétr að skýra nokkuð nánar frá þessari framleiðslu. Það er ekki aSeins framleiSslan heldur einnig verksmiSjan sjálf, sem er nýung hér á landi. Hefir líka mörgum þótt hún sérkennileg á aS líta. VerksmiSjan stendur úti á Gler- áreyrum, nokkru fyrir neðan Gefj- uni og er auSþekkjanleg á bygging- ailaginu. Er hún íaéð mörgum smá- risum, sem eru mjög brött öSru megin og er sú hliSin svo aS segja ur slitnar, og þegar ívafiS er þrotiS af spókumi. Þá-eru einnig sérstakar vélar til þess aS setja þráSinn á spólur. Mikil ofkösf. Enn hefir ekki nema nokkur hluti vefstólanna verið íekinn í notkun, en meS fullum framleiSsluafköstum tel- ur Havsteen, aS hægt verSi aS vefa Hér sjást nokkrir vefstólanna í verksmiðju J. K. Havsteen & Co. (Ljósm. E. Sigur- geirsson). öll úr gleri. Veggirnir sjálfir eru aft- ur á móti gluggalausir. Þetta bygg- ingarlag hefir tvo mikla kosti. Ann- ars vegar er birtan í húsinu sératak- lega góS og þægileg og hins vegar er mjög auSvelt aS sta^kka verksmiSj- una, án þess aS umróta ncma aS litln leyti núverandi verksmiðjuhú.st. Er- lendis er byggingarlag þetta alþekkt, en hér mun það ekki hafa verið reynt fyrr. Húsið er raunverulega allt einn slór salur og heldur stálgrind uppi þakinu. I einu horninu eru hólfuð af þrjú herbergi: Skrifstofa, geymsla og kaffistofa, auk salernis og steypi- baðs. Mikcí vélonotkun. Júlíus K. Havsteen, sem er aðal- eigandi fyrirtækisins ásamt Vigfúsi Þ. Jónssyni, sýndi ritstjóra þlaSsins verksmiSjuna. Havsteen hefir um langt skeiS veriS starfsmaSur VÍð stærstu bómullarvefnaðarverksmiðj u Dana, Grenaa Dampvæveri, og er því þaulkunnugur iðnaði þessum. 22 vefslólar eru. í verksmiSj- unni. Eru þeir taldir mjög fullkomn- ir og vefa að öllu leyti sjálfir. StöSv- ast þeir undir eins sjálfkrafa, ef þráS 700 rnetra af baSmullardúk daglega. 15 manns mun þá þurfa til vinnu í verksmiSjunni, en nú vinna þar 7. VefnaSur þessi er svo einfaldur meS hinum fullkpmnu vélum, að hann er auðlœrður og þarf ekki fag- lærSa vefara. Munu stúlkur aðallega vinna viS vefnaSinn. Samkeppnisfærir. Ef til vill er þaS merkilegast við þenna iSnaS, að Havsteen telur verk- smiðjmia geta orðiS samkeppnis- færa viS erlenda framleiSslu. Er það þó freniur fátítt um íslenzka fram- leiðslu. AstæSan er fyrst og íiemst hin mikla vélanotkun. Ekki þarf nema eina stúlku við hverja fjóra vefstóla, og áætlaS er, að vinnan verði um 14% af frarnleiðslukostn- aSinum. Sé þetta rétt, er þaS ljóst dærni þess, hversu langt er hæ'gt aS komast með fullkominni vélanotkun. Fjölbreytt framleiðsla. Gert er ráS fyrir, að verksmiSj an geti framleitt svo að segja allar tegundir baSmullardúka, bæSi segl- dúk, léreft, fóðurefni, handklæða- efni, skyrtuefni o. s. frv. Ennþá er íslenzkum þó framleiSslan fábreytt, enda er hún á byrjunarstigi. Fyrst um sinn kaupir verksmiSj- an bómullargarn erlendis til vefnaS- arins, en gangi allt aS óskum, verður ef til vill horfið aS því ráSi aS fá vélar til þess aS spinna garniS og fá þá bómullina óutma. Hins vegar er garniS ekki svo dýrt, að vafasamt er, hvort borgar sig að spinna það hér heima. Garn það, sem verksmiðjan vinnur nú úr, er ekki gott, en hægt er að fá miklu betra garn, ef ekki stæði á gjaldeyrisíeyfum. Hver smá- lest garns mun kosta 13—14 þús. kr. og áætlað er, aS til framleiSslunn- ar þurfi um 40 smálestir á ári. Mikil eftirspurn. Eftirspurnin er þegar orðin miklu meiri en svo, að hægt sé aS fullnægja henni, enda hefir veriS tilfinnanleg- ur skortur á ýmsum þeim efnum, sem verksmiSjunni er ætlaS að framleiða. Merkileg tilraun. Hér er tvímælalaust um aS ræSa mjög athyglisverSari iSnaS, þótt reynslan verði aS sjálfsögSu að skera úr því^ ~hvernig hann reynist. Það er ekki lítið atriði fyrir þjóðina, ef hún gelur sjálí framleitt þau bóm- ullarefni, sem hún þarfnast, án þess ,að þmfa að greiSa þau hærra verðl en etienda framleiðslu. Er þar aug- ljóslitga uíii að ræða mikinn gjatd- eyrissparnað. Virðist því okki álita- mál, :tö stjórnendum innflutnings- og gjaldeyrismála beri að skapa verksmiðju þessari skilyrði íil þess að sýna, hvers hún reynist megnug með því aS greiSa fyrir henni um öflun bómullargarns. Þá er það ljóst, aS framleiSsla þessi bétir mjög skilyrSin fyrir ýmsan annan iSnað, sem búið hefir við efnisskort. SíSast, en ekki sízt, er þaS svo mikilvægt hagsmunamál fyrir Akureyrarbæ, ef þessi iSnaS- ur nær aS eflast. BæSi færir þaS bæjarfélaginu tekjur og bæjarbúum atvinnu. Danir gefa til fjársöfnunar vegna Heklugossins J. C. Möller forstjóri í Kaupm.- höfn og nokkur dönsk firmu hafa nýlega gcfið kr. 13.557.00 sem ætlast er til aS nolaðar verð'i í þágu þeirra, sem tjón líSa af Heklugosinu. Fjár- hæð þessi hefir verið innborguS til ssndir.éðsins í Kaupmannahöfn og rnun ííkisstjóinin úthluta henni þánn- ig að hún komi þeim sem fyrir tjóni hafa orSið að sem beztum notum. (Fréttatilkynning frá utanríkis- ráðuneytinu). Úr. Friðrik Friðriksson í boði Stúdentafélagsins Hinn merki æskulýðsleiðtogi, dr. theol. Friðrik Friðriksson, er kom- inn hingað til Akureyrar í boði Síú.l- entafélagsins. TalaSi hann ;í i .ndí félagsins sl. föstudagi'.vöíd.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.