Íslendingur


Íslendingur - 24.09.1947, Blaðsíða 4

Íslendingur - 24.09.1947, Blaðsíða 4
ÍSLENDINGUR Miðvikudagur 24. seplember 1947 ÍSLENDINGUR Ritatjóri og ibyrgðarmaður: MAGNÚS JÓNSSON. Útgefandi: Útgáfuíélag Ialendi'ngis. Skrifstofa Gránufélagsgata 4. Sími 354. Auglýsingar og afgreiðsla: SVANBERG EINARSSON. Pósthólf 118. rRíNTSMIÐJA BJÖRNS JOMSSONAJt H-F ÞANKABROT Siávarútvegurinn og þjððarbúið Efnahagslegt sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar byggist meir á sjávar- útveginum en nokkurri annarri at- vinnugrein, sem þjóðin stundar, enda eru næstum allar útflutningsvörur þjóðarinnar sj ávarafurðir í einhverri mynd. Landbúnaður og iðnaður haf a mikilvægt gildi fyrir þjóðarbúið, en sjávarútvegurinn hefir þó að mjög verulegu leyti staðið undir þjóðar- búskapnum síðustu árin. Þótt aukin tækni kunni að auka töluvert fram- leiðslugetu landbúnaðarins, eru eng- ar líkur til, að sala landbúnaðaraf- urða á erlendum vettvangi geti skap- að þjóðinni nema lítinn hluta af þeim gjaldeyristekjum, sem hún þarf, og sá iðnaður, sem líklegastur er til að framleiða verðmæti til útflutn- ings, er ýmiskonar iðnaður úr sjáv- arafurðum. Þessi staðreynd veldur því, að þjóðin hlýtur að einbeita allri orku að eflingu útvegsins og hagnýtingu sjávarafurða, enda þótt eigi megi vanmeta gildi annarra atvinnugreina. Sjávarútvegurinn hefir skapað meg- inhluta gjaldeyrissjóðs þjóðarinnar, og því var eðlilegt, að verulegum hluta hans yrði varið til endurbóta og nýbyggingar sjávarútvegsins. ¦— Vegna forsjálni þeirra manna, sem jafnan hafa trúað á framtíð sjávar- útvegsins, er nú líka svo komið, að íslenzkur sjávarútvegur er nú að verða fyllilega samkeppnisfær við útveg annarra þjóða, hvað tækni snertir. Samt er margt óunnið. til þess að koma útveginum í gott horf. Hlutfallslega hafa íslenzkir sjó- merui aflað meir en sjómenn nokk- urrar annarrar þjóðar, þótt við erfið skilyrði hafi verið. Nú hefir þjóðin haft efni á að bæta aðbúnað þeirra og fá þeim betri t'æki við framleiðsl- una, enda er árangurinn þegar tek- inn að koma í ljós. En skipin sjálf eru ekki nema einn þátturinn í sköp- un blómlegrar útgerSar. Það þarf að rækta miðin sjálf, því að fiskistofn- inn er ekki óþrjótandi, og það verð- ur að verja íslenzka landhelgi fyrir ágangi erlendra fiskimanna. Bæði þessi atriði hafa verið vanrækt um of. íslendingar eiga sjálfir tvímæla- lausan rétt til fjarða sinna og flóa, og friðun Faxaflóa er því þeirra einkamál. Stækkun landhelginnar er mál, sem Islendingum ber tvímæla- laust að bera fram við samtök sam- einuðu þjóðanna, því að það er stærsta hagsmunamál þjóðarinnar nú. Vér höfum ekkert að gera með fjölmennar sendinefndir á þingum Mjólkurbúð á syðri brekkunni. ÞAÐ ERU að verða töluverð óþægindi fyrir íbúa á syðri brekkunni, að mjólkur- samlagið skuli ekki hafa mjólkurbúð nær en í Grófargilinu. Þarna er að rísa upp mikil byggð, jafnvel alllangt ofan við Þórunnarstræti. Húsmæður eiga oft erfitt með að komast að heiman og væru því mikil þægindi að því að hafa mjólkurbúð — og brauðbúð ¦— á næstu grösum. Mjólk- ursamlagið hefir nú sett upp mjólkur- búðir hér og þar um bæinn, en það myndi áreiðanlega vel þegið af húsmæðrum á syðri brekkunni, ef samlagið teldi sér fært að setja þar upp mjólkurbúð. Umferðamálin. LITIÐ BOLAR enn á umbótum þeim, sem umferðanefndin sáluga lagði til að gerðar yrðu á götum bæjarins. Enn þá standa staurar víða úti á rriiðjum götum, engin breyting hefir fengizt á afgreiðslu bifreiðanna og sumar götur hörmulegar umferðar, eins og t. d. gatan upp úr Gróf- argilinu, sem naumast er farandi bifreið- um vegna stórgrýtis, sem farið er að standa upp úr henni. Nú er ekki ósennilegt að fari áð minnka um atvinnu og mætti því gjarnan snúa sér af krafti að gatnagerð- inni og viðgerðum, eftir því sem fé hrekk- ur til. Eigna sér annarra verk. GAMAN er að kommúnistum, þegar þeir eru að stæra sig af afrekum í atvinnu- málum. Síðasti „Verkam." ræðir töluvert um atvinnumálin hér á Akureyri, og verð- ur ekki betur séð, en kommúnistum sé það að þakka, að hér séu yfirleitt nokkur atvinnufyrirtæki. Meðal annars telur blað- ið, að kommúnistar eigi allan heiður af 'því, að hingað var keyptur togari, og hafi þessir áhugasömu umbótavinir orðið að leggja sig mikið fram til þess að yfirstíga andstöðu annarra flokka gegn aukinni út- gerð á Akureyri. Allir Akureyringar vita, hverjir ötulastir hafa verið að efla útgerð í bænum, og er því óþarfi að elta ólar við fjarstæður „Verkam." um það atriði. Því er ómót- mælt, að Sjálfstæðisfélag Akureyrar átti frumkvæði að myndun samtaka um aukna útgerð í bænum, en öll þau samtök, sem leitað var til um hlutdeild í þeim félags- skap brugðust mjög vel við. Um hitt hefir aftur á móti verið nokkur ágreiningur við sósíalistisku flokkana, hvort bærinn ætti að reka útgerð eða einstaklingar og frjáls samtök þeirra. Flestir munu þó vera sam- dóma um það, að hið frjálsa samstarf fjölmargra einstaklinga í bænum og bæj- arfélagsins um útgerð nýsköpunartogarans „Kaldbaks" hafi reynzt bæði hagkvæmt og Framh. á 7. síðu. FRÁ LIÖNUM DÖGUM þeirra samtaka til þess eins að hlusta þar á rifrildi stórveldanna. En einnig í landi þarf margháttað- an útbúnað til þess að útgerS sé möguleg. GóS höfn er frumskilyrSi útgerSar á hverjum staS. Stundum hafa heyrzt raddir um þaS, aS á- stæSuIaust væri aS eySa stórfé í hafnarmannvirki á þessum eSa hin- um staSnum, en fólki sést yfir þaS, aS án góSíár hafnar er útgerS von- laus og því engin framtíS fyrir hlut- aðeigandi sjávarþorp. VíSa hefir veriS unniS aS mikilvægum umbót- um á hafnarmálum, en margt er ó- gert, og því miSur hafa mistökin viS hafnargerðir verið of mikil eins og við fleiri opinberar framkvæmdir. Víða er brýn nauðsyn á miklum um- bótum í hafnarmálum, eins og t. d. hér á Akureyri, en fjárskortur hefir hamlað framkvæmdum. Á þessum vandræðum þarf að finnast lausn. Sé um fjárskort aS ræSa, virSist þaS naumast álitamál, aS fremur beri aS draga úr fj árveitingum til nýbygg- ingar vega en láta hafnargerSir stöSv ast á þeim stöSum, þar sem hafnar- skortur.er verulegur hemill á útgerS- inni. AstæSa er til aS vona, áð hin mörgu nýju skip gefi þjóðinni skil- yrði til þess að auka mjög fram- Igiðslu sjávarafurða. Hitt er þó mörg- um áhyggjuefni, að erfiðlega geng- ur að manna þessi skip. ÞaS er aug- ljós staSreynd, aS fremur beri aS beina vinnuafli þjóSarinnar aS sjáv- arútveginum en nokkurri annarri at- vinnugrein. Alltof margir vinna alls konar óarSbær störf, og íslenzka þjóSin er ekki svo fjölmenn, að hún megi viS því, aS stór hluti lands- manna hafi svo aS segja engin af- skipti af framleiSslunni önnur en þau aS éySa tekjunum af henni. NauSsynlegt er aS skapa sjómönnum svo góS kjör, aS mönnum þyki fýsi- legra aS stunda sjómennsku en önn- ur störf. HingaS til hafa Islendingar flutt sjávarafurSir sínar aS verulegu leyti út sem hráefni, nema síldina. Þetta þarf aS breytast verulega. Islending- ar þurfa sjálfir aS vinna úr fiski sín- um, enda hafa þeir betri hráefni til ýmiskonar iSnaSar úr sjávarafurS- um en flestar aSrar þjóSir. Þeir menn, sem útgerð stunda, vinna mikiS þjóSnytjastarf, og er alls ekki eins vel aS þeim búiS og þeir verSskulda. UtgerS er áhættu- samasti atvinnureksturinn. Reksturs- kostnaSur hennar er nú orSinn svo feikilegur, aS aflabrestur eina ver- tíS leiSir oftast til þess, aS útgerSar- maSur.nn verSur annaShvort aS lifa á náS bankanna eSa verSa gjald- þrota. Og gangi útgerSin vel, þykir sjálfsagt aS taka allan hagnaSinn af henni í ríkiskassann., UtgerSin skap- ai svo aS segja allan gjaldeyri þjóS- arinnar, en þó fá útvegsmenn engan gjaldeyri til umráSa. ÞaS er ekki von, aS útvegsmenn uni vel slíku á- standi, enda er óumflýjanlegt aS búa svo í haginn fyrir útgerSina, aS at- orkusamir einstaklingar leggi frem- ur í útgerS en annan atvinnurekstur. Alþingi og ríkisstjórn verSa aS taka útvegsmálin til rækilegrar at- hugsunar, því aS sjávarútvegurinn verSur alltaf styrkasta stoS þjóSar- búsiris. ÚR ANNÁLUM 1766: Um voriS í páskaviku kom upp eldur í Heklu meS jarSskjálfta, dun- um, dynkjum og sanddrifi. VarS þá svo myrkt um miSjan dag oft og tíS- urri allvíSa um landiS, aS menn kunnu ei aS deila hvítt frá svörtu, og þessi ósköp viShéldust mestan part sumarsins. Leiddi hér af mikiS sand- fall í NorSurlandi, sérdeilis Skaga- fjörS. Dó af því fjöldi Hólastóls kvikfjár og víSar, og þó gras yxi í betra lagi, þá varS þaS þó notalítiS. En í hausthríSum fennti bæSi hesta, naut og sauSi á SuSurlandi, en það af lifði var mjög dregið af hor og vesöld. 1767: 17 skiptapar fyrir sunnan og vest- an og sá átjándi á Skaga norður. Týndust á þeim 60 manns. Varð vart við útileguþjófavistir á Brúaröræfum, er menn meintu að vera Eyvind og Höllu, hvar fyrir sýslumaSur Pétur útnefndi af Jökul- dals innbúendum 8 menn þau aS uppleita um haustið, hvað þó varð forgefins (árangurslaust), einasta aS þeir fundu þeirra eldstó, hvar þau um tíma sig höfSu uppihaldiS. Leit- inni varS heldur ei til þrauta fram- haldiS sökum uppáfallandi óveðurs. 1768: Árferði til lands svo sem í góðu meðalári. Bar upp 16 hvali á Norð- urlandi, af þeim rak upp 4 í Eyja- firði, som voru reyðarfiskar. Fiski- og selafli þá og rétt góður í þeim fjórSungi. Item mikiS kolkrabbarek umhverfis EyjafjörS, hver haldinn er bezta beita fyrir fisk. 1770: Vetur harSur frá nýári uin mest- an part landsins. Hafís lá mikill fyr- ir NorSur- og Austurlandi fram á sumar. Gáfust upp hey (hey þrutu), og féllu víSa hestar og sauSfé, helzt í SuSur-Múlasýslu, svo margir viS sjósíSuna áttu þar ei eftir í ám meir en eitt kúgildi, er áSur voru fjárrík- ir, og fyrir þá grein var þessi v'etur eftir á nefndur Kollur. I Skáflafells- sýslu suSur parti féllu þá 600 hross og 1200 fjár. Grasvöxtur og heyja- nýting í betra lagi, sömuleiSis fiski- afli fyrir sunnan, vestan og norðan. Það bar til í Eyjafirði á bæ þeim, er heitir Giljá, þann 28. ágúst, að kýr ein átti kálf í meSallagi stóran. Daginn eftir gekk hún úti á jörSu meS vcnjulegum hraustleika, en þá áleiS daginn, tók kýrin aftur sótt, og ' þá varS fólk þess víst, aS afturfætur annars kálfs komu í Ijós. Nú gat kýrin eí komizt frá burSinum. Komu þá til þrír menn aS draga kálfinn frá kúnni, en þaS gilti einu. Féll svo bóndinn uppá aS binda reipi um afturfætur þessa kálfs og setja þar fyrir hest, en 3 menn héldu kúnni á meSan. Dró svo hesturinn þetta dauSa fóstur frá kúnni, en þá þaS kom í ljós, hafSi þaS 4 framfætur, 2 höfuð, nefnilega tarfshöfuð og kvíguhöfuS, tvo hálsa, 2 brjóst, 2 hjörtu, 2 lifrar, 2 lungu, en þó ei nema einn maga, svo'sem allur aftur- partur skepnunnar var rétt almenni- legur. ÞaS artugasta (skrýtnasta) var, aS höfuSin sneru hvert á móti öSru eins og þessir vanskapningar föSmuSu hver annan í móSurlífi. Framh. á 7. síSu. GÁMÁN og alvara Hann: „Af hverju ertu svona reiS viS læknirinn?" Hún: „Hann var svo ósvífinn. Þeg- ar ég lýsti því fyrir honum, hvaS ég væri þreytt, þá baS hann míg um aS lofa sér aS sjá tunguna í mér." Hún: „HafiS þér heyrt, aS Sig- urSur var fluttur í sjúkrahús í nótt?" Hann: „ÞaS getur ekki átt sér staS. Eg sá hann í gærkveldi á Hótel Borg, og þar var hann aS dansa viS Ijómandi fallega stúlku." Hún: „Já, þaS er rétt, en konan hans sá hann þar líka." Byggingameistari nokkur var ný- lega orSinn riddari af Dannebrog. Skömmu seinna var hringt í síma og spurt eftir byggingameistaranum. „Nei, riddarinn er ekki heima," var svaraS. „Það er riddarafrúin, sem talar." Þúsund sinnum þakkar gjöld, þeim sem náði ég tali, sjötíu ára samfelld kvökl, sendi ég sprund og hali. (Ben. S. Snœdal). Hún: „Því miður hefi ég lofað þessum dansi. En bíddu bara viS — ég skal kynna þig fallegri stúlku, sem þú getur dansaS viS í staSinn." Hann: „Eg kæri mig ekkert um aS dansa viS fallega stúlku — ég vil bara dansa viS þig." Gesturinn: „Þér reikniS tvo súpu- diska. Eg hefi ekki borSaS nema einn." Þjónninn (ergilegur) : „En súpan, sem ég helti ofan á ySur — á ég kannske aS borga hana sjálfur?" „Hvað er að vera fullorðinn, Óli minn?" „Það er þegar maður er hættur að vaxa í báSa enda og vex bara um miSjuna." Sagt er, aS Jónas Jónsson hafi eitt sinn veriS spurSur aS því, af hverju Eysteinn væri alltaf svona svart- sýnn. „Það er sennilega af því að hann er fæddur í þoku," á Jónas að hafa svarað.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.