Íslendingur


Íslendingur - 22.02.1950, Blaðsíða 2

Íslendingur - 22.02.1950, Blaðsíða 2
ÍSLENDINGUR miðvikudaginn 22. febr. 1950 Útgefandi: Útgáfufélag íslendings. Ritstjóri og ábyrgðarmaður: Jakob Ó. Pétursson. Auglýsingar og afgreiðsla: Svanberg Eínarsson. Skrifstofa Gránufélagsgata 4. Sími 354. Prentsmiðja Björns Jónssonar h.f. Meöieröin á verzlunarstéttinni Við allar svonefndar dýrtíðarráð- stafanir, sem gerðar hafa verið síð- asta'áratug, hefir alltaf kveðið við sama tón: Það þarf að hnekkja gróða verzlunarstéttarinnar. Og und ir niðri hefir verið hugsað á þann hátt, að þá „örmu stétt" yrði að troða niður í svaðið, ef mögulegt' væri. Sérstaklega hefir þetta verið túlkað í blöðum sósialista og Fram- 'sóknar. Verzlunarstéttin hefir í aug- um þeirra flokka verið einskonar átumein á þjóðarlíkamanum, sem guðsþakkavert væri að koma fyrir kattarnef. Og ekki hef ir staðið á lög- gjafanum né heldur forráðamönnum innflutningsmála að vinna markvisst að þessu. Flestar hinna svonefndu dýrtíðarráðstafana hafa beinzt að því að lækka álagningu smásölu- verzlana, leggja á þær veltuskatt eða söluskatt, — og síðan eru forráða- menn innflutningsmálanna látnir svifta þær innflutningi. Þetta eru svipaðar ráðstafanir og að lækka kaup manna, — leggja um leið sér- stakan skatt á árstekjur þeirra auk venjulegs tekjuskatts og svifta þá um leið nokkrum vinnudögum á ári. Hvernig mundu launamenn snúast við slíkum aðgerðum? Mundu þeir þegja við því eins og verzlunarstéttin hefir gert? Hin sífelda árás ríkisvaldsins á verzlunarstéttina er með þeim ein- dæmum, að furðulegt má teljast, að slíkt skuli vera látið lítt átalið. Af- greiðslufólk í verzlunum mun nú vera einria verzt launað af öllu starf- andi fólki í landinu, og mundi þó ekki standa á verzlunareigendum að greiða því hærri laun, ef verzlanirn- ar þyldu það. En það gefur lítið í aðra hönd að halda fólk til að segja viðskiptavinum, að ékkert sé til að selja þeim, af því sem þeir óska. Ef einhver heldur, að hér sé um ástæðulausan barlóm að ræða, er rétt að upplýsa, að hér á Akureyri fékk ein verzlun, sem hefir 3 starfs- menn í þjónustu sinni, innflutnings- leyfi s. 1. ár fyrir vörum að upphæð kr. 3250.00 í ísl. krónum. Meðal- álagning á vörum þessum er 30— 33%, og getur því hver meðalgreind ur maður reiknað út, hve glæsilegur atvinnuvegur það er, að reka slíka verzlun. Verzlunarstéttin er e. t. v. eina stéltin í landinu, sem möglunarlaust hefir tekið sífelldum kjaraskerðing- um, samtímis sífelldum ofsóknum og svívirðingum þeirra stétta, er með samtakamætti sínum knýja fram kjarabætur sér til handa einu sinni eða tvisvar á ári. Á sama tíma og fleslar stéttir þjóðfélagsins fá bætt kjör, er þrengt að öllum þeim, sem hætthafa fé sínu í verzlun, með nýj- um sköttum,' lækkaðri álagningu og stórminnkuðum innflutningi. Það er meira að segja komið svo, að framkvæmdastjóri stærsta samvinnu félags landsins skýrir nýlega frá því í sínum hóp, að afkoma slns félags, sem þó þarf ekki að greiða veltu- útsvar til bæjarfélagsins nema af litl- um hluta vörusölu sinnar (utanfé- lagsverzlun), fari versnandi með averju ári, og kemst í því sambandi að orði á þessa leið: „Allur kostnaður við verzlun- arreksturinn vex hröðum skref- am vegna hækkandi dýrtíðar og jar af leiðandi hækkandi kaupgjalds og óteljandi nýrra skatta og álaga irá ríkisins hálfu. Á sama tíma er álagningu haldið niðri í lægsta lág- marki og allri verzlun gert eins örð- ugt fyrir eins og framast má verða." Þetta er réttilega mælt, og þar sem hér á í hlut forstjóri kaupfélags, geta menn farið nærri um, hvernig ástandið muni vera í einkaverzlun- um, sem búa við allt aðrar og óhag- stæðari skattgreiðslur en kaupfélög- in, sem þó hafa fengið ríflega sinn nluta af innflutningnum undanfarin ár. Við vitum, að fyrir dyrum standa aðgerðir, sem eiga að bjarga fram- leiðslu þjóðarinnar frá stöðvun, og þær hljóta óhjákvæmilega að rýra. iífskjör almennings. Verkalýðsfélög- in segja nú upp kjarasamningum hvert af öðru til að mæta hugsan- legri líf skj araskerðingu meðlima sinna. Verzlunarstéttin segir ekki neitt, þótt hún viti fyrirfram, að minnkaður innflutningur, sem óhjá- kvæmilega hlýtur að leiða af núver- andi gjaldeyrisörðugleikum, muni enn rýra kjör hennar. Hún hefir því sýnt þann þegnskap, er aðrar stéttir mættu læra af, og hún mun ekki ætl- ast til annars, en að henni sé gert kleyft að lifa, ekki sízt þar sem á henni hefir sérstaklega verið níðst við allar fyrri „dýrtíðarráðstaf- anir Eyðing íiskistofnsins Framh. af 1. síðu sjávarmiðunum kærkomna hvíld, þannig að stofninn hafði vaxið ríkulega aftur, en á þrem fyrstu árunum að þeirri styrjöld lokinni hafði rányrkja útlendinganna aftur eyðilagt veiðina, oe danskir fiskimenn u'rðu að 'sjálf- sögðu áhyggjufullir. Hina bofnlausu plægingu mið- anna á hrygningatímanum sam- fara þýðingarlausu drápi smá- fiskjarins verður að stöðva. Sér- hver fiskfróður maður getur séð fyrir komandi vandræði, og því verður nú þegar að sjá um, að bindandi samþykktir verði gerð- ar milli þeirra þjóða, er í þessu máli eiga hagsmuna að gæta, svo að ófarirnar verði umflúnar. Tillaga Matthíasar Þórðarsonar virðist miða að lausii gátunnar. Höskuldiir Egilsson Þágufallsvillan. skortinum. Ein vísa í vísna- Öskudagur. ÞÁGUFALLSVILLAN er að ' verða ískyggilegur sjúkdómur í ísl. talmáli og bókmenntum og kemur fram á ólíklegustu stöðum. Nýlega var ég-að lesa þýdda skáld sögu eftir viðurkenndan þýðanda og ís- lenzkumann, og rakst þar á fyrstu síðu á þessa setningu: „Anna hafði fengið venju- legt vorkvef og strauk nú vesaldardropum frá nefinu á sér méð vísifingrinum." — Maður hefir heyrt talað um að þurrka eða strjúka dropa en ekki dropum. Eða hvern- ig myndi okkur þykja að sjá einhversstað- ar skrifað: Hún þurrkaði tárunum úr aug- uniiin á sér. ÞAÐ virðist svo, sem ísfenzkir hagyrð- ingar séu hættir að láta ljós sitt skína. Vísur sjást varla í blöðunum (nema ein í Degi síðast, sem að rétlu var heiguð mér, og þótti mér gaman að) og þótt vísna safnarar hafi átt eina blaðsíðu í syrpu sinni óskrifaða fyrir ári síðan, er hún jafn eyðiieg enn þann dag í dag. JTg segi fyr- ir mig, að fari í ...... að ég hafi heyrt nema eina vísu nú í marga mánuði, sem ég hef getað lært með því að heyra hana þrisvar, og er það þó — því miður ekki ferskeytla. En maðurinn, sem þykist vera höfundur hennar, kallar sig „Háska", og segir, að tildrög hennar séu þau, að hann hafi hlýtt á ræðu eins „framsóknarfram- bjóðanda" fyrir bæjarstjórnarkosningarn- ar, sem hafi verið illorðari en livað hún va-r gagnorð. M. a. hafi hann líkt konum Sjálfstæðismanna við „trússmerar". — Kveðst „Háski" hafa tekið ræðuna saman í rímað rnál, og hafi hún þá litið þannig út: „Trússmerar íhaldsins teyma um bæinn taglsperrtir „hverfisstjórar" á daginn, með lygar um okkur í annarri klyf en einkisverð loforð og rógburðarskrif í hinni, — svo botna ég braginn." I DAG er öskudagurinn. i katólskri tíð rann „langafastan upp í raun og veru" þann dag, segir í Þjóðháltum Jónasar frá Hrafnagili. Og „engar skemmtanir mátti um hönd hafa; menn máttu ekki giftast og fátt annað gera en vinna og sækja kirkju. I katólskri tíð var fcjónum bannað að sænga saman, en ekki mun það hafa lengi elt eftir." (Sem betur fer). Við'erum ekki pápiskir. Og hvernig mundu menn una því nú, að fá engin önnur viðfangsefni en að „vinna og sækja kirkju." Eða ef hjón fengju ekki að „sænga saman". Ætli þau þyrftu þá ekki að fara í boð eða „klúbb"? Ekki veit ég það. En hitt er víst, að enn eru margar venjur öskudagsins í heiðri hafðar, svo sem pokarnir. Þeir hanga enn þann dag í dag af tan í mörgum manni og. gera hon- um ýmist gramt eða_ iétt í geði, eftir því, hvort maðurinn kann að taka gamni eða lítur á allt gaman se.m nióðgun. 0g sér- skrifar bréf. Höskuldur Egilsson hefir lagt það á sig að skrifa mér „prívat"-bréf í „Verkamanniitn" 10. febrúar s. 1., þar sem hann meðal annars svarar nokkrum spurningum, er ég lagði fyrir hann um störf og verkefni á skrifstofu þeirri, er hann stundar fyrir verkalýðsfélögin á Akureyri. Telur hann .sig hafa þar ærið verk að vinna, enda sé vinnulími sinn 14 stundir á dag, þegar mest er að gera. Þessi 14 stunda vinnutími H. E. spáir engu góðu um kostnaðinn við rekstur skrifstofunnar framvegis, því að líklegt er, að H. E. örmagnist innan skamms, og verði að fá sér að- stoðarmann! Meðal annarra starfa kveðst hann hafa skrifað 50 bréf og reikninga fyrir einstaka félagsmenn. Það eru margir þannig gerðir, að vilja frek- ar krota bréfin sín sjálfir, og koma til dyranna eins og þeir eru klæddir. En þeir sem vilja vera „diplómatisk- ari" en efni standa til, verða að láta aðra skrifa fyrir sig. Það ætti H. E. sjálfur að gera, ef hann skrifar mér fleiri bréf. En fyrst skrifstofan er fyrir hendi, er vel til fallið að húh skrifi fyrir þá, sem þess þurfa með, þó að ég sjái ekki að nauðsyn beri til að halda opinni skrifstofu 14 tíma á dag til þeirra hluta. Þessi verka- upptalning H. E. sýnir, að skrifstof- an hefir tekið við innheimtu árgjalda fyrir félögin, og sér einnig um skatt- greiðslu fyrir þau til A. S. I. Þó eru gjaldkerar í stjórnum félaganna, og er því skrifstofan búin að yfirtaka' -störf þeirra. Er því ekki Ijóst, til hyers þeir eru kosnir í gjaldkera- starfið. Einu sinni á ári kveðst H. E. gefa skýrslu til A. S. í. Þar hefir hann tekið að sér verkefni formanna fé- laganna. Auk alls þessa hefir hann svo sýnt framkvæmdastjóra A. S. I. — og meira að segja erindreka þess, þá æru, að eiga „samtal við þá!" Eg held nú, að það hefði eins get- að lánast fyrir stjórnendum félag- anna að eiga sjálfa þessi samtöl við þá úr A. S. í. og skrifstofan hefði getað sparað sér þar vinnu, enda munu þau samtöl ekki hafa verið það mörg né löng, að þau hafi slitið vinnuafli H. E. langan tíma af árinu, og ekki er það sennilegt að halda þurfi uppi skrifstofu til þeirra við- ræðna. Þessi skýrsla H. E. hefir sannfært mig enn betur um, að komast mætti staklega mun honum móðgunarhætt, ef hann hefir étið yfir sig í gærkvöldi — á sprengikvöld — eða verið hýddur í rúmi sínu í íyrraniorgun fyrir birtingu — á flengingardaginn — sem nú er illu heilli að fá nafnið „bolludagur". af með að hafa skrifstofuna opna aðeins frá 5—7 hvert kvöld. Enda er bað sá tími, sem verkafólk hefir hentugastan til að hafa samband við skrifstofuna. H. E. segir í bréfi sínu: „Eg hefi hér að framan verið að eltast við að svara fyrirspurnum, sem ér raunar bar siðferðileg skylda til að kunna skil á." Eg skil vel, að H. E. hafi þurft nokkurn eltingaleik til að finna nægi- legt verkefni handa sér að setja á appírinn, en að öðru leyti erum við H. E. ekki sammála í þessu efni. Þveri á móti skoða ég það sem siðferðilega skyldu mína að koma :kki á skrifstofuna, á meðan hún er þannig rekin, að dregin eru til henn- ar lögboðin skyldustörf stjórnenda félaganna og notuð til ómagafram- dráttar handa fullvinnufærum manni. Ofan á þetta bætist svo það, að skrifstofan er látin útbreiða áróðurs- rit fyrir kommúnista, en neita að annast afgreiðslu tímarits A. S. í. Meira að segja neituðu kommúnist- ar að láta af hendi kaupendaskrá „Vinnunnar", en skrifstofan hafði á hendi afgreiðslu tímaritsins fyrir A. S. L, þangað til sósíalistar hrökkluð- ust úr stjórn þess, á slðasta þingi, og höfðu þeir á braut með sér nafn límaritsins og kaupendaskrá. Þessi viðbrögð kommúnista gefa þeim ófagran vitnisburð, en þó er hér ekki allt upp talið, er þeir gripu með sér frá A. S. L, er þeir voru ekki 'engur kosnir í stjórn. Þeir tóku einnig allgildan sjóð — útgáfusjóð „Vinnunnar" traustataki — vægast sagt, og mun þetta vera dæmalatist, að fráfarandi stjórn stofnunar hafi á brott með sér sjóði hennar, og notfæri sér þá til baráttu gegn stofnuninni sjálfri. Þegar svo H. E. ætlar að þvo af skrifstofu verkalýðsfélagánna þann dökka blett, að hún hefir afgreiðslu á tímariti kommúnista, en neitar að útbreiða rit A. S. í., farast honum orð á þessa leið: „. .. . Hins vegar neita ég því, að skrifstofan annist afgreiðslu þessa tímarits fyrir Sósíalistaflokkinn, heldur er útgefandi þess Alþýðusam- band Islands og fulltrúaráð verk- lýðsjélaganna í Reykjavík." (Lbr. mín.) Hér er staðfesting á því, að komm- únis'ar skrá Alþýðusamband íslands meðútgefanda að tímariti sínu. Ekki mátti það minna kosta! Ef svo er, að A. S. í. er meðútgef- andi og meðeigandi þessa tímarits og gefur þannig út tvö undir sama naíni, er augljós skylda skrifstofu verkalýðsfélaganna á Akureyri að

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.