Íslendingur


Íslendingur - 01.03.1950, Blaðsíða 1

Íslendingur - 01.03.1950, Blaðsíða 1
XXXVI. árg. Miðvikudagur 1. marz 1950 ifmsmt Bjargr áðatillögur ríkisstjórn- arinnar komnar fram á Alþingi Fyrir síðustu helgi lagði ríkisstjórnin fram ó Alþingi frumvarp til laga um gengisskráningu, launabreyting- ar, stóreignaskott, framleiðslugjöld o. fl. Hefir þesso frumvarps verið vænzt undanfarnar vikur og beðið með all-mikilli eftirvæntingu af öllum landslýð. Frumvarpi þessu fylgir hagfræði-^ leg álitsgerð Benjámíns Eiríkssonar og Ólafs Björnssonar hagfræðinga, en þeir hafa unnið að tillögum þess- um um langt skeið fyrir ríkiss^jórn- ina, og er álitsgerðin ein yfir 50 bls. í Alþingistíðindabroti. Frumvarpið sjálft er í 16. grein- um. í 1. grein þess segir svo: „Gengi íslenzkrar krónu skal breytt þannig, að einn Bandaríkjadollar jafngildi 16.2857 ísl. krónum, og skal gengi alls annars erlends gjaldeyris skráð í samræmi við það .. .." I 3. gr. segir: „Gengishagnaður sá, sem myndast við það, að hrein (nettó) gjaldeyriseign íslenzkra banka verður seld hærra verði ef.ir' gengislækkunina, skal renna í geng- ishagnaðarsjóð, er Landsbanki Is- lands varðveitir. Ur sjóði þessum skal 10 miljónum króna varið til að ' bæta rýrnun, sem orðið hefir á síð- arnefndum tíma á sparifé einstakl- inga, þ.e. einstakra manna, en ekki félaga, stofnana, sjóða eða annarra ópersónulegra aðila....." I 4. gr. segir: „Vísitala fram- færslukostnaðar í Rvík skal reiknuð fyrir marz 1950 á sama hátt og hing- að til, þó með þeim breytingum, að miðað skal við húsaleigu í húsum, sem fullgerð eru eftir árslok 1945, svo og við útsöluverð á kjöli án frá- dráttar á kjötstyrk . .. ." 7. gr. fjallar um fyrirkomulag launagreiðslna, og er birt hér í heild: „Vísitala framfærslukostnaðar, sbr. 4 .gr., skal reiknuð mánaðar- lega, og skal hækka laun frá því sem greitt var næsta mánuð á undan, ef vísilalan sýnir hækkun á framfærslu- kostnaði um minnst 5%. Þetta tekur þó ekki til launa, sem reiknuð eru á grundvelli verðmætis afurða, sem sem aflahlutar og lifrarpeninga. Skulu hærri laun, ef til kemur, greidd fyrsta skipti fyrir maí 1950 sam- kvæmt þeirri breytingu, sem vísitala fyrir apríl s. á. sýnir. Laun skulu lækka með sama hætti, ef vísitála sýnir lækkun á framfærslukostnaði um rhlnnst 5%. Síðari launahækkun skal veitt, ef vísialan sýnir hækkun framfærslukostnaðar um minnst 5%, frá því laun breyttust síðast samkvæmt þessum ákvæðum. Laun skulu lækka með sama hætti, ef síð- ari vísitala sýnir lækkun framfærslu- kostnaðar um minnst 5%, frá því laun breyt'.ust síðast samkvæmt þess- um ákvæðuni. Laun skulu breytast samkvæmt framangreindum ákvæðum fram í júlí 1950, en frá þeim t'má til árs- loka skulu laun ekki breytast vegna breytinga á vísitölu íramfærslukostn- aðar. Nú sýnir vísltala fyrir desember- mánuð 1950 hækkun eða lækkun framfærslukostnaðar um 5% eða meira, frá því launahækkun eða launalækkun var síðast ákveðin, og skulu þá laun fyrir janúar 1951 hækkuð eða lækkuð samkvæmt þeirri breyiingu á framfærslukostnaði, er vísitalan sýnir. Við ákvörðun launa- hækkunar eða launalækkunar skal þó ekki tekið tillit til þeirrar breyt- ingar á framfærslukostnaði, sem vísitalan sýnir og á rót sína að rekja til breytts verðlags á landbúnaðar- afurðum samkvæmt 4. gr. laga nr. 94/1947 vegna hækkunar eða lækk- unar á launum bónda og verkafólks hans, þeirrar er leitt hefur af ákvæð- um þessarar greinar um breytingar á launum. Laun, sem ákveðin verða fyrir janúar 1951, skulu ekki breytast vegna breytinga á vísitölu fram- færslukostnaðar til júníloka 1951. Nú sýnir vísitala fyrir júní 1951 hækkun eða lækkun framfærslukostn- aðar um 5% eða meira, frá því hækkun eða lækkun launa var síðast ákveðin, og skulu þá laun fyrir júlí 1951 hækkuð eða lækkuð samkvæmt þeirri breytingu á framfærslukostn- aði, sem vísitalan sýnir, en frá 1. ágúst 1951 skulu laun ekki taka breylingum samkvæmt ákvæðum þessara laga. Skilyrði launahækkunar samkvæmt þessari grein er, að launagreiðslur hækki ekki af öðrum ástæðum en lög þessi mæla, frá því sem þær voru 31. janúar 1950 eða samkvæmt síð- asta gildum kjarasamningi fyrir þann dag. 9. gr. er svohljóðandi: „Verð vöru, sem framleidd er og seld innanlands, má hækka sem nem- ur hærri erlendum kostnaðarliðum og sem nemur innlendum kostnaðar- liðum, öðrum en launum. Tillit má þó taka til þeirra breytinga á laun- um, sem verða í júlí 1950 og janúar og júlí 1951 samkvæmt þessum lög- um ,vegna breytts framfærslukostn- aðar samkvæmt vísilölu. Ákvæði gildandi laga um verð- lagningu landbúnaðarafurða skulu haldast. Þó má mjólkurverð ekki hækka vogna launahækkunar sam- kvæmt þessum lögum fyrr en í júlí 1950. Til ársloka 1950 skal ekki leyft við álagningu á verzlunarvörur að leggja á þá krónutölu, sem vörurnar hækka um vegna gengislækkunarinnar. Verðlagsyfirvöldum skal þó skylt að leyfa hækkun álagningar vegna hækkunar á launum verzlunarfólks samkvæmt 7. gr." Og 10. grein: „Verðtollur samkvæmt lögum nr. 62/1939, sbr. 1. gr. laga nr. 2/1950, skal heimtur með 45% álagi í stað 65%." 12. gr. fjallar um mathækkun á fasteignum. Er þar gert ráð fyrir að hækka fasteignamat í Rvík 5 sinnum, í öðrum bæjum (svo sem Akureyri) sem hafa yfir 4000 íbúa, 4 sinnum og annars staðar 3 sinnum. Og síðar í söniu grein segir: „Frá þeirri eign, sem þannig kem- ur fram, mega skattaðilar, að hluta- fél. og samvinnufél. fráteknum, draga kr. 300.000, áður en skattur er lagður. Skatturinn skal nema 10% af eign einstaklings umfram nefndar 300.000 kr. en ekki fram yfir kr. 1.000.000. Af því sem er umfram kr. 1.000.000 skal greiða 12%. Hlutafélög og samvinnufélög skulu greiða 8% af hreinni eign samkv. framansögðu upp að kr. 1.000.000 og 10% af því sem umfram er ...." Gengislækkun sú. sem hér er gert anir, sem sumpart felast í greinum þeim, sem hér hafa verið birtar, en aðrar í öðrum greinum frumvarps- ráð fyrir, nemur 42.6%. En til þess að slík gengislækkun krónunnar komi ekki of hart niður á neytend- um, eru gerðar ýmsar gagnráðstaf- ins, sem hér er ekki rúm til að birta í heild. Framsögu fyrir framannefndu frumvarpi hafði Björn Olafsson fjármálaráðherra á Alþingi í fyrra- dag. Fyrsti andmælandi var Eysteinn Jónsson. Annar Stefán Jóh. Stefáns- son. Þriðji Einar Olgeirsson. Hér er um að ræða frumvarp, sem líklegt er að valdi nokkrum deilum, en þar sem það barst ekki blaðinu fyrri en rétt áður en það fór í prent- un, verða því ekki gerð frekari skil að sinni. Umræður um frumvarpið stóðu yfir á Alþingi til kl. 3 í fyrrinótt. Virtust Framsóknarmenn vera frum- varpinu fremur hlynntir en vildu koma fram á því breytingum. Al- þýðuflokkurinn og kommúnistar héldu uppi þjóðnýtingarskrafi en bentu ekki á nein ráð, er að gagni mættu verða. Menntaskúialeikurinn: Geðveikrahæiið ettir C. Lauís Síðastliðið laugardagskvöld hafði Leikfélag M. A. frumsýningu á leik- ritinu „Geðveikrahælið" eftir Carl Laufs. Er þetta gamanleikur í þrem- ur þá:tum, sem gerist í Berlín og á búgarði í nágrenni hennar. Þar sem þetta er léttur gamanleikur, þá er þess ekki að vasnta, að hann skilji eftir djúpstæð áhrif í hugum manna, enda er hann ekki til þess saminn heldur hins að gera mönnum glatt í geði eina kvöldstund. Þeir sem unna léttum gleðihlátrum, þurfa heldur engan veginn að iðrast þess að sjá þeLta leikrit. Þeim, sem kynnu að fælast nafnið, skal aðeins bent á það, að hér er alls ekki um að ræða geðveikrahæli í þeirri mynd, sem menn almennt hugsa sér, en samt sem áður á nafnið fullan rétt á sér. Leikstjóri er Jón Norðfjörð, en leikendur allir eru úr M. A. Baldur Hólmgeirsson leikur aðalhlutverkið, Klapproth búgarðseiganda, roskinn piparsvein, sem hefir býsna skrýtnar hugmyndir um það, hvað helzt sé hægt að gera sér til skémmtunar í Berlín, enda ratar hann í harla und- arleg ævintýri. Leikur Baldur vel, og gervi hans er gott. Aldís Frið- riksson leikur systur Klapproths, miðaldra ekkju, en Erna Her- mannsdóttir og Margét Sigþórsdótt- ir leika dætur hennar Idu og Frans- isku, ungar stúlkur, sem þykir ein- manalegt á búgarði frænda síns og vilja komast í meira fjölmenni, þar sem meira sé' um skemmtanir og auðveldara að ná í eiginmann. Einar Pálsson leikur bróðurson Klapproths, Alfred, fremur vílgjarn- an, ás'.fanginn ungling. Þegar þess er gætt, að Einar varð að taka að sér hlutverkið á síðustu stundu í forföllum annars, þá verður ekki annað sagt, en að hann geri hlutverki sínu góð skil, þótt nokkuð sé leikur hans misjafn að vonum. Ágúst Þor- leifsson leikur Ernst Kirzling, ung- an og hvatvísan mann, sem þykist hafa ráð undir rifi hverju, þótt mis- jafnlega reynist ráðin. Haraldur Bessason leikur Fritz Bernhardy, óþreytandi ævintýramann, sem ekki unir kyrr stundinni lengur. Hólm- fríður Sigurðardóttir leikur Jósefínu Kriiger, rithöfund, óþreytandi að reyna að sækja efnivið í sögur sínar í llfsreynslu þeirra, sem hún nær tali af. Jón B. Ásmundsson leikur Schöller gestgjafa, prúðan mann og hæglátan. Þórný Þórarinsdóttir leik- ur Amalíu mágkonu hans, sem lætur sér annt um það eitt að gifta dóttur sína, Friðriku, sem leikin er af Hildi Hansen. Indriði H. Einarsson leik- ur Eugen Rympfel, einkennilegan listamann, sem nýtur ekki skilnings hjá neiniim nema sjálfum sér. Gylfi Pálsson leikur Gröber, tilfinninga- næman, móðgunargjarnan, afdank- aðan majór, en Björn Þórhallsson leikur þjón. Leikendur fóru yfirleitt vel með hlutverk sín, einkum þegar tillit er tekið til þess, að flestir eru þeir nýliðar á leiksviði. Leikendun- um var- vel fagnað og leikstj óranum bárust blóm, en áhorfendur voru alltof fáir, og mun það hafa stafað af því, að frumsýningar Leikfélags M. A. hafa venjulega fyrst og fremst Framh. á 2. síðu.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.