Íslendingur


Íslendingur - 13.09.1950, Blaðsíða 4

Íslendingur - 13.09.1950, Blaðsíða 4
ÍSLENDINGUR Miðvikudagur 13. sept. 1950 Úlgefandi: Úlgáfufélag Islendings. Ritstjóri sg ábyrgðarmaður: Tómas Tómasson. Auglýsingar og afgreiðsla: Ardis Svanbergsdótlir. Skrifstofa Gránufélagsgata 4. Sími 1354. Prentsmiðja Björns Jónssonar hj. Kaupgjald og verðiag Minnkandi kaupgeta. . . Það er nú því miður komið svo, að íslenzkt atvinnulíf á við afar- mikla örðugleika að stríða, og er þetta jafnt til lands og sjávar. Tilfinnanlegur aflabres'.ur ger- ii atvmnuriekendum einkar erf- itt um vik. Vegna gjaldeyrisörð- ugleika er verzlun landsmanna lömuð, en með því móti væri mögulegt að jarðvegur fyrir svartán markað myindaðist, auk þess sem gjaldeyrisörðugleikarn- ir leiði óhjákvæmilega til hækk- andi verðlags á innfluttum varn- ingi, og samdráttar í atvinnulíf- inu, en þetta gerir það svo að verkum, að þrátt fyrir sífellda krónufjöldaaukningu, sem dag- launamenn fá fyrir vinnu s;na, rýrnar, að þeim mun, gildi launa þeirra. Kaupgeta allra lands- manna hefir því á síðari árum minnkað allverulega. Verðhækkanir. Af þeim sökum mun vafalaust hafa slegið miklum óhug á dag- launamenn og raunar alla þá sem við sjávarsíðuna búa, þegar til- kynnt var hú fyrir skemmstu.um verðhækkanir þær, sem orðið höfðu á landbúnaðarafurðum. , Hér var ekki einasta um það að tefla; að >enn myndi rýrna gildi tekna þeirra, sem þeir öfl- uðu sér, heldur má líklegt telja, að margir þurfi beinlínis að spara við sig nokkurn hluta af neyzlu- vörum sínum, sem frá íslenzka landbúnaðinum kemur, og mætti jafnvel af þeim sökum gera ráð fyrir því, að tekjur. bóndans myndu ekki aukast verulega við þessa verðhækkun. En eftir væri þá l'tið annað en dökka hliðin, aukin verðbólga og sambráttur í lafidbúnaðinum. Verðbólguskrúfan. . En á hinn bóginn er tvímæla- laust að gild rök liggja til hækk- unar á landbúnaðarafurðum. Síðan gengislækkunin var fram- kvæmd hafa t. d. laun hækkað um 15%, auk þess sem gengis- lækkunin hefur auðvitað hækkað erlendár nauðsynjar til landbún- aðarins verulega. Verðlagsgrund völlur landbúnaðarafurða hefur því hækkað af þessum sökum um 19,3%, og er það því augljóst að slíkt hlýtur að leiða til hækkun- ar á afurðaverðinu. En hins wgar er það einnig Ijóst, að þegar hækka skal verð vöru, þá verður og að taka veru- legt tillit til kaupgetu neytend- anna. HUGLEIÐINGAR UM BERJATÍNSLU í grein í Tímanum 10. þ.m. er einhver Sólmundur Einarsson að skamma Mánudagsblaðið fyrir ómakleg ummæli um bónda einn í Kjósarsýslu, er það hafði við- haft skömmu áður. í upphafi greinarinnar kemst hartn svo að orði, a. t. v. eigi grein Mdbl. að vera þakklæti til bænda í Kjós fyrir að hafa leyft greinarhöf. og öðrum fyrir lítið gjald að »saman safna ávöxtum jaröar sinnar í þeirra gráðugu hít« (lbr. hér) Hvaða verðlag þola þeir, án þess að þeir þurfi að grípa til þess, annaðhvort að draga veru- lega úr ineyzlu viðkomandi vöru eða þá að krefjast hækkaðs kaups til þess að mæta neyzlu- vöruhækkuninni eða þá þeir i gripa til þessa hvorttveggja. Allt ! myndi þetta svo aftur leiða til j þess, að verulega myndu tekjur bóndans rýrna. Og þannig myndi skrúfan ganga áfram koll af kolli. Aukum kauygildi krónunnar. Nú er hinsvegar öllum ljóst, að keppikeflið er í sjálfu sér ekki að auka krónufjöldann, sem rhenn fá í laun, heldur að auka gildi þeirra launa, sem menn fá. Mönnum þarf að lærast, að halda betur á fjármunum þeim, sem þeir hafa lindir höndum, t.d. mættu bændur margir hverjir, hirða betur um öll þau dýrmætu áhöld, sem þeim hefur verið fengið í hendurnar, og nýta þau enn betur en gert er, og myndi p slíkt vafalaust draga verulega I úr framleiðslukostnaðinum hjá | þeim. Þá ættu verkalýðsfélögin ! og að beita sér meir en gert hef- ur verið fyrir því, að vinnuafið nýttist sem bezt, og forðast þá óábyrgu stefnu sem kommúnistar hafa víða innleitt, en þeir hafa tælt marga til þess að álíta það vera þá eihu kjarabótabaráttu, að krefjast aukins krónufjölda í laun, án þess að þess sé jafn- framt gætt hvort atvinnuvegir Isndsmanna þoli slíkt, og án þess að þeir geri tilraun til þess að gera sér grein fyrir hverjar af- leiðingar slíkt muni hafa á þjóð- arbúskapinn, og þá um leið hverj ar verði hinar raunverulegu af- leiðihgar fyrir verkamennina sjálfa. Atorka og aukin afköst ásamt því að verðgildi krónunnar verði komið á varanlegan grundvöll geta skapað nauðsynlega trygg- ingu í þjóðarbúskapnum og ör- yggi í atviránurekstrinum. En það öfugstreymi, að allt snúist urii það, að afla fleiri króna, sem verða einungis þeim mun verð- minni, hlýtur aðeins að leiða ó- farnað yfir þjóðina. Þetta skilja allir og vita, og þessvegna er það þeim mun óskiljanlegra að ekki skuli vera spyrnt við fæti svo um muni. ] Berjaspretta hefur verið óvenju góð í sumar, og blöðin hafa öðru hverju hvatt þá, sem kæmu því við, að safna berjum til vetrarins til þess m. a. að spara erlendan gjaldeyri til saft- og sultugerðar og auka með því heilbrigði barnai'nna eftir sólar- laust sumar, þar sem berjasafi væri holl fæða, er tæki langt fram sykurvatnsgutli því, er margt fólk notaði til matargerð- ar. Hefir og réttilega verið lögð á það áherzla, hversu mikið verð- mæti færi forgörðum í ónotuðum berjalöndum. Nú er það á allra vitorði, að sveitaheimilin hafa ekki á sumri því, sem nú er að líða, haft vinnu- kraft aflögu til berjatínslu, þá fáu daga, sem viðrað hefir til hennar, og það af ástæðutn, sem öllum ættu að vera kunnar. Hins vegar hefur fjöldi fólks úr kaup- stöðum stu)ndað berjat'nslu af meira kappi en nokkru sinni áður einkum húsmæðurnar og börnin, og eiga því sum heimili orðið 1 - 2 ára forða a,f saft og sultum. Fæstir gera þetta í hagnaðar- skyni til að fylla sína »gráðugu hít« svo að orð S. E. í Tímanum séu notuð, því að mininst af þess- um berjum er selt út af heimili. Og mörgum verður berjalítrinn dýr eftir að hafa greitt fargjald í berjamó (því að ekki eiga allir einkabíla), og síðan greitt allt að 8 krónum fyrir hvern fjölskyldu- meðlim í tínslugjald fyrir 2 — ,4 klukkutíma, einkum ef berja- landið er að miklu leyti upp tínt áður, en slíkt kemur stundum fyr- ir, Fyrir berjatínslu mun enginn gjaldtaxti vera til. Sumir taka ekkert gjald, sem er jafn ástæðu- laust eins og að taka sama gjald fyrir manninn, sem tinir frá morgni til kvölds og hinn, sem kemur ekki fyrr en síðla dags, eða sama gjald fyrir þá, sem koma í berjaland ótínt eða full- tínt. Eigi vil ég draga í efa, að sum- ir berjatínslumenn galngi illa um lóðir og lendur þeirra, er berja- löndin eiga. Svo áfátt er almenn- um umgengnisháttum okkar enn. Eg tel heldur ekki rétt að dæma bændur landsins, þá er berja- lönd eiga, eftir þeim eina, er sig- ar hundum sínum á konur og smabörn, er nálgast hafa berja- land hifhs, Og ég tel það mjög illa farið," eftir að blöðin hafa hvatt bæjarbúa til gjaldeyris- sparnaðar og sjálfsbjargar með berjatínslu, þá séu þeir, sem verða við kalli þeirra, kallaðir »gráðugar hítir«. Hitt mun sönnu nær, að berjasaftin íslenzka reyn ist æði mörgum heimilum dýrari en erlend saft, þrátt fyrir undan- farnar krónulækkanir. Eji það vildi ég segja S. E. í fullri vinsemd, að berjaferðir bæjarbúa eru ekki yfirleitt »flökkuferðir« né farnar af ein- tómri »græðgi« til þess að fylla »hítir« þeirra, heldur eru þær sjálfsbjargarviðleitni, sem telja verður fremur til kosta en lasta, og væri mjög illa farið, ef gremja hans við einn hvatvísan skriffinn og orðbragð hans í því sambandi verður til að lama hana. Job. Guóný Jóhannsdóttir írá Syka-Koti Fregnin um andlát frú Guðnýjar Jóhannsdót'.ur kom fáum vinum 'rennar á óvart, því að árum saman hafði hún strítt við mikla vanheilsu g þá hvað eftir annað ívísýnt um líf hennar. En hún lézt á heimili ;ínu og Jóns, snnar síns, Snlðgötu 1 á Akureyri, 9. ágúst s.L, 65 ára að aldri, og verður þessarar góðu, merku og minnisstæðu konu getið hér að nokkru. Þorbjörg Guðný Jóhannsdóttir, eins og hún hél fullu nafni, var fædd á Kúgili í Þorvaldsdal 23. júlí 1885, og er mér ekki kunnugt um foreldra hennar eða ætt, enda vék hún víst sjálf sjaldan að þeim efn- um. Hins vegar ræddi hún oft við þann, er þessar línur ritar, um æsku sína og uppvöxt í Syðra-Brekkukoti í Möðruvallasókn, en þangað fór hún í fóstur kornung, og við þær stöðvar hafði hún bundið ævilanga Lryggð. Voru fósturforeldrar hennar hjónin þar, Jón Olafsson og Hansína Halldórsdóttir og unni hún þeim mjög cg þá ekki s ður dót.ur þeirra, Sigríði, er tók við búi af þe:m í Syðra-Koti með manni sínum Rós- inant Friðbjarnarsyni. Átti Guðný heitin þar raunar alla tíð sitt annað heimili, þó að hún færi þaðan al- flutt ung að árum. Og börnin henn- ar sum voru þar síðar lengur eða skemur og taldi hún þeim hvergi betur kom'.'S. Eins og nú var sagt, fór Guðný snemma að heiman og hafði þá að vísu ekki mikil fararefni. En vel var hún búin að líkamlegu og andlegu a'gervi, og dugnaði hennar og ósér- plægni, áhuga og starfsgleði virtist lítil takmörk sett. Var hún því þegar í æsku eftirsótt til allra verka og gat valið um vistir. Nokkru innan við tvítug' íór hún að Hallgilsstöðum til Péturs Jóhanns- sonar og Sigríðar Manasesdóttur og þaðan g.'ftist hún fám árum síðar sveitunga sínum, Jóni Sigurðssyni, er reyndist hinn nýtasti maður. Stóð brúðkaup þeirra á Möðruvöllum 8. júli 1906. Hafði Jón numið smíðar á Akur- eyri og þangað flut:u þau hjónin síðan og áttu þar heimili sitt upp frá því. Mann sinn missti Guðný vorið 1932, og voru þá yngstu börn þeirra enn í æsku, en þau höfðu alls eign- azt 9 börn, 7-drengi og 2 stúlkur, en 4 dengjanna létust í bernsku. Börn þejrra Jóns og Guðnýjar, þau er upp komust, eru: Sigríður Nanna, gift Steindóri Jóhannssyni, fiskima'smanni, Akur- eyri, Gyða, gift Jóhannesi Björnssyni, irésmið, Hjalteyri,' Jón, verkstjóri hjá „Eimskip", ókvæntur, Hreiðar, bifvélavirki, kvæntur, Soffíu Jóhannsdóttur, og Eiríkur, loftskeytamaður, á „Sval- bak". kvæntur Ásdísi Ingólfsdóttur. Hér hafa þá verið rakin helzlu æviatriði Guðnýjar heitinnar og þó mikið enn ósagt um hana sjálfa, þessa sérstæðu og ógleymanlegu konu. Langar mig samt sízt til, að í þessari minriisgrein verði borið á hana látna neitt óverðskuldað lof, enda mundi það ekki að skapi henn- ar. En við, sem kynntumst Guðnýju nokkuð að ráði og þekktum hana vel, geymum að sönnu um hana þá minning sem við vildum gjarna þakka af öllum huga, nú, þegar leiðir hafa skilizt. Og fyrst og fremst þess vegna er þétta skrifað. Einlægari og betri vin var ekki hægt að hugsa sér en hana, heil- steyptaii og hollari. Og góðsemi hennar og hjartahlýja var einstök, eigi sízt í garð þeirra, sem á ein- hvern hátt þörfnuðust alúðar og nær- færni um fram aðra. Fádæma skyldurækni, dugnaður og þrek Guðnýjar vakti og ekki s'ður at- hygli og aðdáun vina hennar og samborgara. Og hvernig hún brást við hverjum vanda, óx í . hverri raun. Þar voru fáir henni líkir. Lífið tók ekki all'af á henni mjúkum höndum. Erfiðleikarnir urðu margir á langri leið, barátta í ýmsum myndum, mótlæti og missir. Og loks, þegar komið var að marki þess, að sjá sem fyllstan árangur af' öllu hinu hvíldarlausa starfi og striti æyinnar, þá var heilsan þrotin og marg a ára þjáning og þungbær reynsla iók við. En það var ekki líkt Guðnýju að láta hugfallast né missa kjarkinnj.þó að í móti blési. Það hafði aldrei hent hana áður og í þessari síðustu, miklu raun sýndi hún það enn bet- ur en nokkru sinni, hve frábærlega hún var gerð og gefin. Með óbil- andi trúartrausd skoðaði hún örlög sín og bar þá byrði sem á hana var lögð. Síglöð og fagnandi tók húri á móti okkur vinum sínum eftir sem áður, og nú var sem hún gæti að vísu enn meira miðlað okkur en nokkurn t'ma fyrr af hollum ráðum og ástúð síns góða og iilfinningar- ríka hjarta. En, þegar horft var yfir farinn veg, þótti henni sjálfri sem þar sæi víða, þrátt fyrir allt, glaða geisla í spori. Góðar gjafir lífsins kunni hún vel að meta. En mesta hamingju hafði hún óef- að fundið í starfi sínu og umhyggju fyrir heimili og ástvinum. Og þar var minningin um mann hennar dýr- mæt og kær. Börnin hennar gerðu og siti til, að sem fæstir skuggar settust að sjúkrasæng hinnar'elsk- andi móður. Hvert á sinn hátt báru þau inn til hennar birtu og yl. Og Framhald á 8. síðu.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.