Faxi - 01.01.1991, Blaðsíða 14

I gegnum tíðina, harða og dimma
með öllum sinum þrengingum og
vetrarhörkum, hefur klettur einn,
stór og ábúðarmikill, ætíð staðið af
sér allan brotsjó og skapað öruggt
lægi fyrir oft illa útleikna smábáta
menningarlífs Suðurnesjamanna,
Þetta bjarg, sem hefur eins og Reykja-
nesviti, varpaö hlýrri og mjúkri
birtu sinni til fagnandi skúmaskota
myrkvaðra sálna vinnuþjakaðra og
menningarsoltinna útnesjamanna
og hrakið svartnætti fábrotinna og
einhæfra lífshátta út í ysta hafsauga
— er að sjálfsögðu tímaritið FAXI.
Á vorum dögum skipar FAXI þó
ekki þennan sama heiðurssess í
hugum þeirrar kynslóðar sem nú
vex úr ,,grasi“. Bera þar mesta
ábyrgð ýmsir athyglisglepjandi
þættir nútímaþjóðfélags svo sem
sjónvarp, vídeó (vitþjófur), útvarps-
menning, bjór, gin, bjór, romm, bjór,
vodka, bjór, viskí, bjór og svo að
sjálfsögðu útgáfa hvers kyns glans-
tímarita. En þó er FAXI ekki öllum
heillum horfinn því enn eru nokkrar
heiðvirðar sálir sem nærast á þeim
viskubrunni sem FAXI óneitanlega
er og fylgir hér á eftir saga ein sem
okkur félögunum hefur borist til
eyrna um hvernig FAXI hefur hjálp-
að ungmennum í gegnum súrt og
sætt.
Eitt sinn var ungur piltur. Hann
var hvorki mikill né merkilegur að
sjá, lágvaxinn, fölleitur með kringl-
ótt andlit og augun pírð eins og þau
væru stöðugt í notkun, sem þau og
voru — öll þrjú. Því Þolli litli (en það
var hann ævinlega kallaður) grand-
skoðaði öll mál og alla hluti frá öllum
sýnilegum og ósýnilegum hliðum.
Honum veittist námið létt og því
reyndust honum skólabræðurnir
erfiðir. Þeir þjörmuðu oft að honum
með því ofbeldi sem hinn illa upp-
lýsti beitir svo oft. Fremstir í flokki
hinna illa upplýstu voru tveir leður-
og keðjuklæddir vandræðageml-
ingar er nefndust Hjalli skósóli og
Æsi vígtönn. í slagtogi við þá var
ævinlega stór hópur lærisveina.
Þessi óaldaflokkur var óþreytandi í
þeirri iðju sinni að hrinda og
hrekkja Þolla litla á allan mögulegan
og ómögulegan hátt. En Þolli litli lét
ekki svona veraldarvafstur hafa
mikil áhrif á sig og hélt sínu striki
ótrauður. Enda þróuðust málin
þannig að áhugi kvalara Þolla litla
beindist í æ ríkara mæli að gagn-
stæða kyninu og linnti þá ofsóknum
þeirra lítillega. (Jm svipaðar mundir
kynntist Þolli litli einnig nýjum fé-
lagsskap sem átti eftir að hafa úrslita
áhrif á líf hans og bjarga honum úr
lífsháska ýmislegum. Þessi fálagi
hans var að sjálfsögðu hið virta
tímarit FAXI og eyddi Þolli litli
ótöldum stundum við að kynna sér
efni þessa tímarits. Honum leið aldrei
betur en þegar hann var niðursokk-
inn i gömul (eða ný) eintök af
þessu víðfræga tímariti og var lestur
þess sú mesta sæla sem hann
þekkti.
Það bar svo við einn dag að Þolli
litli verður þess var að ekki er allt
með felldu. Þegar hann gekk um
ganga skólans sló þögn á pískrandi
hópa samnema hans. Þetta þóttu
Þolla litla afar undarleg viðbrögð
við nærveru sína, því venjulega vakti
hann álíka athygli og mýfluga á kúa-
skít. Fleiri blikur voru þó á lofti,
hann var látinn ósnertur allan dag-
inn og enginn hrekkti hann né
kvekkti. Þetta þótti Þolla litla vera
óbrigðult merki þess að eitthvað
ógnvænlegt væri í uppsiglingu. Nú
hringdi skólabjallan út úr síðasta
tímanum og Þolli litli hélt heimleið-
is. Bílarnir þutu framhjá, spúandi
koltvísýringi í allar áttir. Konur með
grenjandi krakka á herðunum æp-
andi ókvæðisorð á eftir eiginmönn-
um sínum. Halli skaust út úr
skúmaskoti við kaupfélagið. Trén
héngu máttvana í myrkum skýjum
mengunar. Æsi hvarf bak við Siggu-
búð. Það blikaði. Sírenuvæ! barst frá
höfninni. Leðurklæddar verur
speglast í rúðum sparisjóðsins. Slor-
lyktinni slær fyrir vitin. Skyndilega
er þrifið í öxl hans og honum kippt
inn í húsasund. Þar blasa við hon-
um fimm af lærisveinum Hjalla og
Æsa, vopnaðir kylfum og köðlum.
Glottandi svínslega. Einn þeirra,
feitur og bólugrafinn durgur, segir
hæðnislega: ,,Hæ, Þolli litli, viltu
koma að leika við okkur, eða erum
við ekki nógu gáfaðir fyrir þig."
Hlæja hrottalega. Skyndilega renn-
ur upp fyrir Þolla litla ljós og hinir
undarlegu atburðir í skólanum skýr-
ast á augabragði. Eitthvað ógnvæn-
legt var í uppsiglingu. Hræðslan
greip hann heltökum og gaf honum
yfirnáttúrulegt afl. Þolli litli reif sig
lausan og þaut sem kólfi væri skotið
niður sundið. Fituklessan æpti af
bræði og hópurinn rauk af stað á eft-
ir Þolla litla. Við enda sundsins
blasti við honum há vírnetsgirðing.
Þolli iitli stökk í örvæntingu á girð-
inguna og reyndi að klóra sig yfir.
Erfitt var að ná taki á þröngum-
möskvum girðingarinnar og ör-
vænting Þolla litla jókst eftir því
sem óðir kvalarar hans nálguðust.
Loks náði hann taki og var að hífa
sig yfir þegar hrifsað var í fót hans.
í örvinglan rykkir Þolli litli að sér
fætinum af öllum lífs og sálar kröft-
um með þeim afleiðingum að hann
kastast yfir girðinguna og lendir
harkalega á steinsteyptu íshúsplan-
inu, hinum megin girðingarinnar,
einum strigaskó fátækari. Þolli litli
bröltir á fætur, lítur í kringum sig og
sér að aðeins ein undankomuleið er
fær, hálfopinn gluggi á íshúsinu. Hann
klöngrast inn um gluggann um leið
og hinir klifra yfir girðinguna. Hin-
um megin í íshússalnum er eini út-
gangurinn og þangað hleypur Þolli
sem fætur toga — í átt að frelsinu.
Hann er rétt ókominn að hurðinni
þegar hún opnast og hann hleypur
í fangið á Hjalla og Æsa. „Nei, hva.
Bara mættur. Ætlaru að fara strax?“
spyr Hjalli og Æsi bætir við: ,;Gam-
anið er ekki einu sinni byrjað, þú
bara verður að leika soldið við okk-
ur.“ Hjalli fylgir þessum orðum eftir
með slíku bylmingshöggi á loftsíuna
á Þolla litla að honum sortnar fyrir
augum og finnur að eitthvað hefur
brostið. Síðan tekst hann á loft og
skellur á hált gólfið og rennur eftir
þvi endilöngu og blóðslóði markar
leið hans. Hjalli og Æsi taka nú til
óspilltra málanna við að misþyrma
honum og ganga svo rösklega til
verks við að ganga í skrokk á hon-
um að þegar hinir skríða inn um
gluggann er Þolli litli orðinn með-
vitundarlaus. Eftir að þessi góði fé-
lagsskapur hefur dundað sér dá-
góða stund, taka athafnamennirnir
sér smá pásu, rétt aðeins til að
kveikja sér í rettu og til að undirbúa
næsta atriði. Nú kemst Þolli litli til
meðvitundar á nýjan leik og finnur
hvernig hann hefur verið reyrður
með útréttar hendur við þar til
gerða lárétta spíru hátt á suðurvegg
íshússins. Líkami hans logar af sárs-
auka, hægri hnéskelin komin upp á
mitt læri og nefið er dreift vítt og
breitt um hina kinnina. Hálft höfuð
hans hulið gaddavír. í gegnum ör-
smáar rifur á stokkbólgnum augun-
um sér hann glitta í kvalara sína
hvar þeir munda flatningshnífa og
hyggjast keppa í hnífakasti. Nú gerir
Þolli litli sér ljóst að þetta muni vera
hans síðasta tækifæri til að leiða
þessa afvegaleiddu sauði inn á rétt-
ar brautir og lýsa upp það svart-
nætti sem þeir búa í. Hann hefur
upp veika raust sína og mælir, gegn-
um tannbrotin, það sem andinn
blæs honum í brjóst og út kemur:
....eftir það kom aftakaveður
svo ég fann hvernig kaidur . . .“
og þannig hélt hann áfram:
,,.. . strax á unga aldri gekk
hann í ungmennafélagið og
gerðist fljótlega . . ." þar til hann
gerði sér Ijóst að allur sá fróðleikur
sem af vörum hans rann var allur úr
fyrstu árgöngum FAXA ættaður. Við
þessa uppgötvun kom á hann hik og
hann kom aftur til sjálfs sín. Hann
lauk upp augum sínum og sá hvar
kvalararnir stóðu sem lamaðir, með
angist í augunum. Þolli litli beið þá
ekki boðanna og tók til við að þylja
visku úr síðari árgöngum FAXA og
slík og þvílík var viskan og fróðleik-
urinn að óaldarlýðurinn sá í hvers
konar hafvillur fáviska þeirra hafði
leitt þá og þeir fundu hvernig sálir
þeirra upplýstust. Við þetta varð iðr-
un þeirra svo mögnuð og sönn að
þeir urðu óðara að saltstólpum.
Af þessari sögu má sjá hver mátt-
ur FAXA getur verið fyrir yngri kyn-
slóðina.
Á Suðurnesjum á Barbárumessu
1990.
Pétur Gauti Valgeirsson
Sigurður Eyberg Jóhannesson