Faxi - 01.04.1991, Blaðsíða 34

Leiklist í Keflavík
framh. af bls. 96
og fjalla um menn og málefni þar á
staðnum sem efst voru á baugi þá
stund.
„Svipleiftur Suðurnesja" (1940)
var upphaflega hugsuð sem
skemmtiþáttur á sjómannadegi en
varð aldrei „samæfð í heilu lagi" og
reyndist vera það löng, að hún var
sýnd sjálfstætt eftir það í níu skipti"
Brunnastaðahverfi, Vogum og
Njarðvíkum hafi gengið yfir 200
skip. Og þegar fiskurinn var kominn
undir Stapann, þá sóttu allir þangað,
— sömuleiðis allir Vatnsleysingar, ef
ekki var fiskur í Vatnsleysuvík. Var
því oft æði þéttskipað, þegar allir
voru komnir undir Stapann. — En
svo var nú oft fiskur með öllum
Strandarbrúnum og Strandarleir, en
sjaldan mikill í net, heldur á hand-
færi, og þeir notuðu þau þegar fisk-
ur fékkst á færin. Einnig reru þeir af
Ströndinni á Svið og Garðsjó, þegar
fiskur var þar, en þangað sóttu
Hólmamenn og Vogamenn minna á
vetrarvertíðinni.
Öll skip höfðu eitt þorskanet fyrir
hlut, og var skipt í 8 staði, ef 6 voru
á, en í 9 staði, ef 7 voru, og lagði
skipseigandi til net fyrir skipshlut-
unum eins og hver maður. Voru því
8 net með hverju skipi, sem 6 voru
á en 9 net ef 7 voru á, og ef 9 voru
á áttæring þá voru 12 net, því að þar
voru teknir 3 hlutir fyrir skipið.
Fulla vissu hefi ég fyrir því, að á
vetrarvertíðinni 1849 voru hlutir í
Vogum og á Hólmanum frá 15 til 19
hundruð, og var þá mest aflað á færi
og beitt gotunni úr þorskinum, Það
var fyrsta vetrarvertíðin, sem faðir
minn reri, þá 14 ára gamall, með
Gísla bróður sínum. Hann var 24
ára. Þeir voru tveir á bát og fengu 15
hundruð tiJ hlutar, beittu aðeins got-
unni úr þorskinum og fóru aldrei
nema fram á Brúnina; þangað er 15
mínútna róður. Svo höfðu þeir eitt
þorskánet, 40 faðma langt, fellt. í
það fengu þeir 530 fiska fyrir utan
hlutinn. Allan þennan fisk voru þeir
búnir að fá um fyrstu sumarhelgi, en
úr Jjví var hér fisklítið til loka.
Eg vil taka það fram, að þorska-
netaslangan var 60 faðmar ófelld,
en felld 30 faðmar og 15—16 möskv-
ar á dýpt. Hún kostaði í búðinni hjá
kaupmönnum 12 krónur, en nú rið-
uðu flestir netin heima, og fóru 6
pund af garni í þroskanetið, en
pundið af garninu kostaði 1 krónu
og 50 aura. Fyrir að hnýta netið
voru greiddir 65 aurar, seinna var
það 1 .króna. Það var meðalmanns-
verk að hnýta það, rekja í nálarnar
segir Helgi S. Jónsson í Þrjátíu ára(
afmælisriti U.M.F.K. sem út kom
1959.
„Svipleiftur Suðurnesja" var sam-
ið af þeim Helga S. Jónssyni og Arin-
birni Þorvarðssyni, sem jafnframt
léku aðalhlutverk, gerðu leiktjöld
og voru leikstjórar. Söngvarnir voru
eftir Bjarna Jónsson, sem þá var hér
og ganga frá netinu á 24 klukkutím-
um. Sést á þessu, hvernig vinnulaun
voru þá, á árunum 1870 til 1894. —
Grásleppunetið var jafnlangt og
þorsknetið og með líkri fellingu,
slangan kostaði 4—5 krónur. Grá-
sleppunetin voru flest úr rússnesk-
um hampi og spunnið í þau hér á
hamprokka. Það kostaði 2 krónur
að spinna í netið, tvinna og hnýta
tvær krónur. — Það var líka vinna
að ljúka netinu og mátti halda vel
áfram. Pundið af rússneskum hampi
kostaði 65 aura, og 5 pund af þess-
um hampi fóru í grásleppunetið. A
grásleppunetunum var 9 möskva
dýpi. — í teinana á þorsknetunum
var notað strá, sem var V/2 þuml.
ummáls; það var notað í steinatein.
En í kúlutein var vanalega notuð
fjögra punda lína. Hún kostaði 4
krónur og dugði utan um tvær hlið-
ar. Vanalega voru hafðar 24 kúlur á
hvert net og kúlan kostaði 25 aura
hver. Seinna hafa ekki verið notaðar
nema 19—20 kúlur á net og reynzt
betur. Leggurinn á grásleppunetun-
um var 5'/2 þuml. og var því möskv-
inn ummáls 22 þuml., — en á
þorskanetunum var hver möskva-
leggur rúmir 4 þuml. Teinarnir á
þorskanetunum entust í 3 til 5 ár, en
riðillinn í þeim var ónýtur eftir 3—4
vikur. Var því netaviðbúnaðurinn
alltaf lítill ef færafiskur brást.
Síðastu árin, sem ég reri, notaði
ég 80—90 þorskanet á 6 manna far,
og mestan fisk hefi ég fengið á ein-
um degi undir Vogastapa, 23 skips-
pund, miðað við fullverkaðan fisk,
en það var í 40 þorskanet.
Það var oft gagn og gaman að róa
undir Vogastapa. Þó var það
skemmtilegast af Hólmanum í
sunnanátt að skríða þar út með
landinu í lygnum og sléttum sjó og
taka svo nógu stóran og feitan þorsk
í netin. Og þó að stormur væri, þeg-
ar kom frá landinu, þá var kyrrð í
landvarinu í sunnanátt. — A vorin
var ágæt grásleppu- og rauðmaga-
veiði þar skammt frá landi; var þar
stutt að fara í grásleppunetin. Þyrsk-
lingur var þar mikill á vorin og
sumrin undan nefjunum í þaranum
en ýsa oft mikil og stór fram á leirn-
vélstjóri á mótorbát. Síðari revýan,
„Draumalandið" (1941), var eftir
sömu höfunda, en söngvar eftir
Kristinn Pétursson (Reyr).. .“.
....söngvarnir voru lærðir og
sungnir, lengi eftir að sýningar
hættu", segir Helgi ennfremur.
„Báðar voru revýurnar skrifaðar
við skrifborðið í Keflavík hf„ og að
mestu í vinnutímanum, því það
varð að æfa á kvöldin, og auðvitað
var húsbóndanum launað með því
að gera sem mest grín að honum í
revýunum".
um. Maðkur var nógur í Brekkulóni
til beitu. Hann var sérlega góð beita
á haustin á lóð og færi. Eftir að farið
var að nota síld til beitu á vorin,
veiddist hún vel á Mölvíkurleirnum.
Hafsíld var fyrst veidd hér til beitu
árið 1882.
Svartfugl og lundi var og er mikill
í Stapanum fyrir utan Grímshól og
verpir þar mikið á syllunum í berg-
inu, en hefir aldrei verið til nytja.
Það var margt til bjargar þarna
áður fyrr, en nú eru þessi býli í eyði.
Samt notar bóndinn, sem bjó þar
síðast, túnið, og hefir þar kindur sín-
ar. Hann reif húsið á Brekku og
byggði sér hús inni í Vogum og kall-
ar það Brekku. Hann flutti sig það-
an, af því að honum þótti einmana-
legt að vera þar aleinn með konuna,
og þau bæði heilsubiluð.
Nú gráta rústirnar einar eftir á öll-
um þessum býlum, þar sem bjuggu
merkir sæmdarmenn. Afkomendur
þeirra, sem ég veit um, en get ekki
hér upp talið, búa sumir í Ameríku
og víðs vegar hér á landi. Vestur í
Dýrafirði er Sigurjón Pétursson,
merkur maður og mikill smiður.
Hann er sonur hans Péturs Jónsson-
ar, sem lengi bjó á Brekku og átti
mörg efnileg börn og merka konu.
Hún hét Guðlaug. — Hvenær þessi
býli hafa byggzt veit ég ekki, en það
er víst, að útræði var þar snemma
mikið og gott. — Um árið 1700 er
kvartað um fyrir konungi, að svo
mikið sé lagt af netum undir Voga-
stapa, að sjórinn sé ekki holur, og
konungur beðinn að skerast í að
takmarka netafjölda hverrar fleytu,
en konungur sinnti því ekki og þótti
það skerða frjálsræði manna. — Það
var nú ekki meiningin, að hvert skip
hefði of mikil net, heldur of lítil, en
skipa-og bátafjöldinn var svo mikill,
að þess vegna varð svo þröngt á
þessu takmarkaða svæði, þar sem
þorskurinn sótti svona vel að. Öll
þorskgota var borin niður þar á
hraunið og mikið af slori, og fiskur-
inn hændist þar að niðurburðinum
og varð mestur þar, sem mest var
borið niður. Svo gjörðu margir fleiri
meðfram öllum Strandarbrúnunum
og bættu veiðina.
FRAMHALD í NÆSTA BLAÐI
Leikskráin að „Draumalandinu"
byrjar þannig: „Forleikurinn fer
fram á leiksviðinu í UNGÓ. Fyrsti
þáttur gerist að Hótel Kjötberg, en
annað þáttur á hærri stöðum. Leik-
stjórn: Einn fyrir alla og allir fyrir
einn. Leiksviðsútbúnaður allur eig-
in framleiðsla. Skúfflör: Eyjólfur
Guðjónsson". Og svo: „20 mínútna
hlé eftir fyrsta þátt. Veitingar uppi.
Allt á sama stað. Aldrei eins gaman
og nú.“ „Sveltur sitjandi kráka en
fljúgandi fær“. Alls voru leikendur í
„Draumalandinu" 9 talsins, fóru
sumir með tvö hlutverk.
Þessar vísur voru m.a. sungnar i
revýunni:
Hótelgloría.
„Já, Klampinborg var alltaf
bezta hótelið,
hin voru bara stæling eftir
módelið.
Þar var bjór og vín á boröum,
líka bros og gleði í orðum,
þótt hurðir væru rifnar þar og
rúðurnar."
Seinna í sama Iwœði:
„Á Íshússtígnum allt er étið,
sem inn er látið þar á borö.
Naglasúpa og nautakétið,
nýr ufsi með haus og sporð.
Ef ekki getur einhver torgað,
fær hann afganginn í kassann
sinn.
Með einni krónu allt er borgað,
sem ekki er sett á reikninginn."
(Á Ishússtíg var þá matsala).
Hér koma líka nokkrar vísur úr
„Framfarahálki" í sömu revýu:
„Já, fyrir átján árum,
var allt með fornum brag,
en, kæru vinir, kíkjum oná
Keflavík í dag.
Margt er þar um manninn
og múruð timburhús,
þótt Vesturplássið vitni enn
um veldi H.P. Duus."
„Kaupmönnum og kennurum
fannst kvöl aö standa í stað.
Þeir grófu því upp gamla stíla
og gáfu út Faxa-blað.
Og þessi litla þjóðstjórn
er þara hálari,
og tækifærin gríður greitt,
sem Guðni málari."
„Hálfbjánarnir hrópa
á hreppsnefndina þar
að leiöa skólp og leiða vatn
og lýsa göturnar.
En hreppsnefndin er hyggin
og hristir kollana,
samt fýsir hana að fá sér brýr,
á forarpollana."
Árið 1945 er haldin „Hátíðarsýn-
ing helguö 17. júní" og nefnist hún
„Mjallhvíta móðir", í þremur megin
þátlum, og er ekki hlé milli þátt-
Þættir af Suðumesjum
framh. af bls. 77
102FAXI