Faxi - 01.09.1991, Blaðsíða 21

Magnús lá við á Tanganum fram að
slætti og verkaði fiskinn af skipi
sínu, ásamt Jóni bróður sínum.
Sömuleiðis tók hann á móti öllum
fiski, sem var lagður inn á Tangann
og sá um útskipun á honum.
Allur sá mikli fiskur. sem aflað-
ist hér í sveit, bæði af viðleguskip-
um og heimaútgerð, var fullverk-
aður hér heima, og lagður inn á
skipin, sem komu hingað á sumrin.
Fluttu þau þá nauðsynjar bænda
suður um leið, og var öll þungavara
þá keypt til ársins.
A Béringstanga voru tvö stór
hús, annað var sjóbúðin, sem svo
var kölluð, hitt var salthúsið, þar
sem verkaði fiskurinn var geymd-
ur, þangað til að hann var fluttur í
burtu. Upp á loftinu var afþiljað
„verelsi“ í suðurendanum. í því bjó
saltmælingarmaðurinn, en salt var
geymt undir Ioftinu. Þetta hús mun
hafa verið nálægt 40 álna langt, allt
úr timbri, en ekki byggt allt í einu
heldur aukið við það eftir þörfum.
Það stóð fyrir norðan lendinguna á
Tanganum, á sléttum grasbala,
fulla 5 faðma fyrir ofan marbakka,
en hvítur sandur fyrir neðan sjávar-
megin. - Sjóbúðin stóð fyrir sunnan
lendinguna, 30 föðmum sunnar en
salthúsið, á hárri grasklöpp.
Eldhúsið var ofurlítið sunnar. Það
var hlaðið úr torfi og gijóti, en gert
yfir með timburskarsúð. Veggimir
á þvf sjást lengi, en öll grjótbyrgin,
sem þorskurinn var saltaður í, eru
komin í sjó, bæði þar og á Klappar-
holti. Síðast fór byrgi Þórðar frá
Hálsi í miklu flóði 1940. Það stóð
beint upp undan svonefndum
Svartakletti og sést þar enn, hvar
Þórður kastaði af. Lendingin er
sunnar, beint þar fyrir neðan, sem
salthúsið stóð, en þar fyrir ofan var
sjóbúðin á Klapparholti, og sést þar
enn fyrir veggjum. Brunnur var þar
skammt fyrir sunnan salthúsið,
einnig var brunnur á Tanganum.
Tvö tómthúsbýli stóðu á þessum
árum þama suður með sjónum. Þau
hétu Vorhús og Haushús. Þeir, sem
þar bjuggu, gerðu út sitt skipið
hvor. I Vorhúsum bjó Þórarinn
söðlasmiður. Hann var dugnaðar-
maður og verkaði mikið af saltfiski
á vorin með sonum sínum tveimur,
skrapp út á Brúnina og fiskaði þá
vel, og svo í grásleppunetin, til
þess að fá nýjan rauðmaga í soðið.
Þegar þeir voru búnir að verka fisk-
•nn, fóm þeir í kaupavinnu og
komu svo úr Kjósinni með fjár-
rekstur, sem þeir slátmðu. En þar
var þá enginn kálgarður. - Sama
var í Hausthúsum, búendur þar
verkuðu fisk, stunduðu sjó og fóm í
sveit á sumrin. Þeim leið vel, en
höfðu enga grasnyt né garðrækt
fyrr en um 1886.
Tanginn, Klapparholt og Vorhús
Hgu öll undir Bmnnastaðahverfi.
Grunnleiga var árlega 80 krónur
eftir Tangahúsin, og 60 krónur eftir
Klapparholtið. Uppsátur fyrir hvert
sex manna faf var 18 krónur árlega
og 12 krónur eftir bátinn. En á
þessum stöðum var enginn bátur. -
Þessi gmnnleiga og uppsátur mnnu
til jarðeigendanna í Bmnnastaða-
hverfi, sem þá vora Egill Hall-
grímsson í Austurkoti í Vogum,
Jón Jónsson Breiðfjörð og Guð-
mundur Ivarsson. - Egill átti einn
hlutann af Bmnnastaðahverfinu,
sem þá var 9 grasbýli og 10
tómthúsbýli, alls 45 hundmð af
jarðmati. - Jón Breiðfjörð átti ann-
an hluta hverfisins, en Guðmundur
ívarsson átti það hálft. Þeir tóku
þessi eftirgjöld eftir eignarstærð
hvers; sama var með tómthúsin.
Þeir, sem í þeim bjuggu, áttu bæina
sjálfir, en borguðu árlega 20 krónur
í gmnnleigu, hvort sem þeir höfðu
kálgarða eða ekki, en allir máttu
rækta kálgarða eins og þeir vildu
og sömuleiðis túnbletti, sem sumir
gerðu en aðrir ekki. - Svo var það í
allri sveitinni. Eftirgjald eftir
grasbýlin var árlega hálft skippund
af saltfiski fullverkuðum, hvort
sem verðið var hátt eða Iágt.
Nú vom fjögur inntökuskip, sem
lágu við í Halakoti og galt hvert
skip 18 krónur í uppsátur, og þá
peninga hafði sá, sem þar bjó, svo
hann sat árlega ókeypis á jörðinni.
Sjóbúðina átti ábúandinn sjálfur,
og fyrir hana tók hann árlegt gjald.
- Þeir, sem lágu við í Halakoti, vom
allir úr Kjósinni. Steini á Valda-
stöðum í Kjós lá þar lengi við.
Hann dó þar úr lungnabólgu 1878.
Hún gekk hér þá vertíð mjög
mannskæð. Nær fimmtíu ungir og
hraustir menn dóu hér þá. Læknir
var hér þá Þórður Guðmundsson og
átti heima í Hákoti í Njarðvíkum;
hann hjálpaði fáum og heldur ekki
Láms Pálsson hómópati, sem þá
bjó á Sjónarhól. Hann var meðala-
laus. - Þá lá Guðmundur Ivarsson
mikið veikur af lungnabólgu, hann
lét sækja Magnús Andrésson til
Reykjavíkur. Hann var þá skrifari
hjá Pétri biskupi, en fékkst við
hómópatalækningar. Magnús
læknaði Guðmund og marga fleiri,
en varð að fara aftur að starfa sín-
um, en sendi þá suður að Bmnna-
stöðum til Guðmundar ívarssonar,
Guðmund Vigfússon, sem þá var
hómópati, og eftir það dóu fáir.
Þessi Guðmundur var lengi bóndi í
Laugarási í Biskupstungum og var
kenndur við Laugarás eftir að hann
fluttist til Reykjavíkur.
Ég ætlaði að segja frá sjóferðum
og útgerð, en ekki frá lungnabólgu
og manndauða úr henni. Læt ég nú
útrætt um inntökumennina, þó að
ég hafi aðeins minnst á örfáa af
þeim fjölda. sem hér var þá árlega,
- en ekki get ég skilið við þá án
þess að geta hans Gísla gamla
Framhald á bls. 166
SÝNIR
SpEqill sáIar
NEMUR IjÓS AÖ UTAN.
FÆRÍR þÉR þÁ bjARTSýNÍ SEM þÚ þARÍT.
SVARTSýNÍ
Færóu
MEÖ því AÖ kAÍA ÍNN í sjÁlfAN þiq.
En taIgu sjÁlÍAN þiq AlvARlrqA
oq þú VERÖUR þRÖNqsýNN.
FaÖMAÓU AÓ þÉR dAqA þÍNA.
ÍÆldu þÁ
oq qÆldu við þÁ.
SkyNjAÖU AlMÆTTÍð
oq þú ERT VÍðsýNN:
ÞÚ TEkuR EkkERT MEð þÉR
AÖ lífÍNU lokNU.
EÍNU ÁVEXTÍR ÆVÍ þÍNNAR
ERU þEÍR
SEM þÚ FieFuR sjÁlíUM slýApAÖ
oq blúð aö
MEÖ lífi þÍNU.
ÞeÍR VERÖA eMr UM STUNd
þEqAR þú ERT flRofÍNN
Á VÍT EÍlífðARÍNNAR.
1989
Þorsteínn EqqERTSsoN
FAXI 157