Faxi - 01.09.1991, Blaðsíða 27

í þessu húsi bjo Dora með kindunum sínum til fjölda ára.
sængurfötunum yfir höfuð sér.
Aðeins fyrstu nóttina, sem Dóra
dvaldi hjá okkur, tókst fóstru minni
ekki að koma henni í rúmið, eða
inn í baðstofuna. Varð fóstra mfn
þá að vaka yfir henni fram eftir
nóttunni, en fékk hana að lokum til
að leggjast fyrir í fleti inni í nokkuð
góðu geymsluhúsi sem innangengt
var í úr bænum.
Hafði fóstra mín þá lofað Dóru
að hún skyldi sjá um að enginn
annar kæmi þar inn í geymsluhúsið
á meðan hún væri þar, og var auð-
vitað rækilega séð um að það lof-
orð væri haldið. Tel ég víst að það
hafi einungis verið vegna þess
trausts og vináttu, sem fóstru minni
tókst svo fljótlega að vinna sér hjá
Dóru, að eftir þetta fékkst hún til að
sofa inni í baðstofunni, með fyrr-
greindum hætti.
Það, sem við hitt heimilisfólkið
fengum að vita varðandi sálar-
ástand Dóru, um nokkurra vikna
skeið eftir að hún kom til okkar,
fengum við því eingöngu með frá-
sögnum og lýsingum fóstru minnar
af samskiptum þeirra og samtölum.
En fáir dagar held ég að hafi liðið
svo, að fóstra mín hefði ekki frá
einhverju að segja úr samtölum við
Dóru, sem okkur fannst all merki-
legt, og sumt mjög athyglisvert.
Ekki þurfti að efast um sann-
leiksgildi frásagna fóstru minnar í
þessu efni frekar en öðrum. Hún
var vel greind og ein af þeim sann-
trúuðu konum síns tíma, sem ekki
máttu vamm sitt vita í neinu.
Það er nú langur tími liðinn og
farið að fyrnast í minni margt af
því, sem sagt var og gerðist á þeim
rúmlega þriggja mánaða tíma, sem
við Dóra vorum samtíða á Nesja-
völlum sumarið 1919. Sumt af því
sem fram kom í sambandi við sál-
arástand Dóru hefur þó aldrei liðið
mér úr minni og oft hef ég síðan
hugsað um, að vel hefði það verið
þess vert, að vísindamenn á sviði
geðsjúkdóma og sálarrannsókna
hefðu fengið tækifæri til að taka
það til athugunar.
Eg mun nú hér gera tilraun til að
lýsa nokkuð þvf helsta, sem vakti
athygli mína og ekki hefur horfið
mér úr minni varðandi þetta sálar-
ástand Dóru.
Fyrst kemur mér þá í hug sú full-
yrðing Dóru, sem hún lagði mikla
áherzlu á, að hún héti alls ekki
Dóra. Og með enn meiri áherzlu
mótrnælti hún því, að hennar rétta
nafn væri Theodóra, ef reynt var að
leiðrétta þetta stuttnefni hennar í
hið rétta nafn. Þá neitaði hún einn-
'g mjög eindregið, að hún hefði
nokkum tíma áður átt heima á
Nesjavöllum og teldi hún sig þar
öllu ókunnuga.
Þá taldi hún það hina mestu fjar-
stæðu, að hún væri neitt skyld þvf
fólki, sem teldi sig vera ættfólk
hennar. Fór hún þá ekki dult með
að hún kenndi það mestu systu
sinni, Geirlaugu, að hafa komið
fram með þá íjarstæðu. Ekki var
hún þó fáanleg til að segja hvað
hún teldi vera sitt rétta nafn, eða
hvaðan hún væri ættuð, enda mun
ekki hjá okkur hafa verið lagt neitt
ríkt að henni um það. Ég efast um
að fóstra mín hafi nokkum tíma
spurt um það, á meðan hún hafði
ein aðstöðu til að eiga viðtöl við
Dóm, eða síðar. Hins vegar mun
hér síðar verða lýst samtali mínu
við Dóm um það efni.
Dóra taldi eiginnöfn lifandi fólks
yfirleitt ekki koma sér neitt við,
enda nefndi hún engan lifandi
mann með nafni. Ef hún taldi
ástæðu til, eða komst ekki hjá að tjá
sig um einhver efni, sem vörðuðu
lifandi menn, þá var það ævinlega
með lýsingarorðum, sem hún gerði
það skiljanlegt við hvem hún átti.
Geirlaugu, sýstur sína, sem hún
virtist telja höfuð andstæðing sinn,
nefndi hún ævinlega bara, Hana, án
nokkurra skýringa. En fóstra minn,
sem auðvitað var húsbóndinn á
heimilinu, nefndi hún einnig að-
eins, Hann, en í nokkuð öðmm og
heldur vingjamlegri tón. Fóstm
mína nefndi Dóra einnig, Hana, en
í miklu vingjamlegri tón, en bæði
hin. Það fékk ég að heyra þegar að
því kom að ég varð þess aðnjót-
andi, að fá að eiga viðtöl við Dóm.
Mig nefndi Dóra ævinlega, Þann
stóra, og lengi vel í heldur niðrandi
tón. Ég held að það hafi þeim helzt
borið á milli, fóstm minni og Dóm.
að Dóm var greinilega heldur lítið
um mig og taldi mig jafnvel hættu-
legan mann, sem sér bæri að varast,
því ég mundi vera svo mikið „í
gegnum hana“, eins og hún orðaði
það, og átti hún þá við systur sína,
Geirlaugu.
Það kom oft fram sú skoðun hjá
Dóm að fólk, eða ákveðnar persón-
ur, yrðu fyrir miklum áhrifum hvert
frá öðm. Einkum fólk, sem eitt-
hvað hafði saman að sælda, og taldi
hún að slík áhrifasambönd gætu
ýmist orðið aðilum til ills, eða
góðs.
Mjög fljótlega mun Dóra hafa
talið sig finna að frá fóstm minni
yrði hún, og raunar allir, aðeins
fyrir góðum og hagkvæmum áhrif-
um. Það fór því vel á með þeim, og
var Dóra ævinlega fús til að tala við
fóstm mína, þegar engir aðrir vom
viðstaddir. En þær vom oft einar í
bænum þegar allt hitt fólkið var úti
við að störfum, einkum eftir að
heyannir hófust.
Þrátt fyrir góðan hug og vináttu,
sem Dóra virtist bera til fóstm
minnar, sem auðvitað var yfirhlað-
in heimilisstörfum, en auk þess
mjög heilsuveil, var Dóra lengi vel
ófáanleg til að hjálpa henni nokkuð
við störfin, eða yfirleitt að taka þátt
í nokkurri vinnu við heimilið. Taldi
hún sér ekki mögulegt að vinna
nein slík störf. í fyrsta lagi vegna
þess að hún kynni alls ekkert til
slíkra starfa, en einnig hefði hún
svo miklum öðmm störfum að
sinna.
Það sem hér hefur verið sagt um
sálarástand Dóm fyrstu vikumar
eftir að hún kom á heimili okkar
mætti sjálfsagt telja hótfyndni eina
að telja frásagnarvert. Enda mætti
víst segja að það hefði mátt teljast
til ekki óalgengrar geðbilunar, ef
ekki hefðu komið fleira til, sem
nánar mun nú verða reynd að lýsa.
A meðan Dóra var í því sálar-
ástandi, sem hér hefur verið lýst
kom það næstum daglega fyrir í
samtölum hennar við fóstm mína,
einkum á meðan hún forðaðist öll
samskipti við annað fólk, að hún
var þá gædd svo mikilli fjarsýni og
framsýni. að vemlega athygli hlaut
það að vekja hjá þeim er þess urðu
varir.
Áður var þess hér getið, að þótt
Dóra tæki engan þátt í neinum
störfum heimilisins, þá taldi hún
sig vera alveg yfirhlaðna störfum,
sem hún taldi svo miklu nauðsyn-
legri en þau. Þess hefur og verið
getið. að hún nefndi aldrei neitt lif-
andi fólk með nöfnum, og ræddi
ekki um það nema með lýsingar-
orðum.
Hins vegar talaði Dóra mikið um
fólk, sem ekki var lengur í tölu lif-
enda og það fólk nefndi hún ævin-
lega fullum nöfnum, en með því
taldi hún sig einnig alltaf vera að
vinna þau miklu störf, sem hún
taldi sig hafa á hendi. Oft kom það
þá fram í frásögnum hennar, að þau
störf vom ekki unnin þama á heim-
ilinu, eða yfirleitt neitt staðbundin,
heldur áttu þau sér stað víðs vegar
og sum í órafjarlægð.
Ekki var hægt að henda reiður á í
hverju þessi störf vom fólgin,
nema helst þegar um móttökur
nýrra starfsfélaga var að ræða. En
þær mátti raunar segja að væm það
merkilegasta, sem fram kom í þess-
um frásögnum um hina dularfullu
starfsemi hennar.
Framhald í næsta blaði
FAXI 163